Kinh tế dữ liệu - "trái tim" của nền kinh tế số

Dữ liệu được coi là "trái tim" của nền kinh tế số

Giá trị từ "tư liệu sản xuất mới"

Xác định tầm nhìn chiến lược về phát triển dữ liệu, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính nhấn mạnh, cần phát triển dữ liệu, kinh tế dữ liệu với những đột phá và cải cách mạnh mẽ, toàn diện hơn nữa để Việt Nam bắt kịp, tiến cùng và vươn lên trên các lĩnh vực, là động lực quan trọng góp phần tăng trưởng 2 con số thời gian tới.

Đặc biệt, chủ trương của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước đã nhất quán xác định tầm nhìn chiến lược về phát triển dữ liệu. Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia và Luật Dữ liệu khẳng định dữ liệu là "tư liệu sản xuất mới", là tài nguyên chiến lược cần huy động nguồn lực để làm giàu thành tài sản.

Để hiện thực hóa chủ trương của Đảng, luật của Quốc hội, Chính phủ đã ban hành đồng bộ các văn bản (Nghị định số 278, Nghị quyết số 175 và 214); tập trung xây dựng Trung tâm dữ liệu quốc gia hiện đại; khung kiến trúc dữ liệu quốc gia thống nhất; thúc đẩy tạo lập dữ liệu, quy định về kết nối, chia sẻ dữ liệu thống nhất trong toàn hệ thống chính trị để hình thành nền tảng dữ liệu quốc gia hiện đại, tin cậy, hiệu quả; phấn đấu đến năm 2030 thay thế trên 90% hoạt động hành chính bằng xử lý dữ liệu số.

Báo cáo e-Conomy SEA 2025 của Google, Temasek và Bain & Company cho thấy, thị trường trung tâm dữ liệu của nước ta hiện có công suất khoảng 104 MW (tính đến tháng 10/2025), dự báo đạt 1,26-1,27 tỷ USD vào năm 2030 với tốc độ tăng trưởng kép 10,8-11%. Điện toán đám mây cũng được kỳ vọng đạt 1,5 tỷ USD vào năm 2030 nhờ nhu cầu từ trí tuệ nhân tạo.

Bên cạnh đó, Việt Nam sở hữu lợi thế rõ rệt chi phí xây dựng trung tâm dữ liệu thấp (6,9 triệu USD/MW), dân số trẻ, tỷ lệ kết nối internet cao. Tuy nhiên, quy mô hạ tầng dữ liệu vẫn còn khiêm tốn so với khu vực, chỉ bằng khoảng 1/10 Singapore.

Theo các chuyên gia, cơ sở pháp lý cho việc phát triển sản phẩm, dịch vụ dữ liệu cốt lõi vẫn còn nhiều hạn chế; dữ liệu còn phân tán, phân mảnh, chất lượng chưa đồng đều, chuẩn hóa còn chậm, chia sẻ, liên thông chưa thông suốt; tiến độ xây dựng các cơ sở dữ liệu quốc gia, chuyên ngành còn chậm; cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính dựa trên dữ liệu số còn chậm, tiến độ số hóa, tái cấu trúc quy trình thủ tục hành chính chưa có nhiều chuyển biến, tỷ lệ cung cấp dịch vụ công toàn trình còn thấp.

Cùng với đó, hạ tầng dữ liệu còn thiếu, yếu, chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội; an ninh mạng, an toàn thông tin ở nhiều nơi còn chưa được quan tâm đúng mức và triển khai thiếu quyết liệt dẫn tới nguy cơ lộ lọt thông tin, mất an toàn hệ thống; lừa đảo trực tuyến, tấn công mạng, lộ lọt thông tin cá nhân vẫn còn diễn biến phức tạp. Đăng ký nhu cầu vốn triển khai xây dựng cơ sở dữ liệu còn chậm, thủ tục không đồng bộ. Nhân lực về dữ liệu, trí tuệ nhân tạo còn thiếu, chưa đáp ứng nhu cầu, thiếu hụt các vị trí then chốt như tổng công trình sư, kiến trúc sư trưởng.

Đi nhanh, đi đúng, đi xa

Để khai thác hiệu quả, Thiếu tướng Nguyễn Ngọc Cương, Giám đốc Trung tâm Dữ liệu quốc gia, Phó Chủ tịch Hiệp hội Dữ liệu quốc gia cho rằng, cần không ngừng đột phá về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo trong cả tư duy và hành động. Với định hướng này, Trung tâm Dữ liệu quốc gia không chỉ là hạ tầng kỹ thuật mà sẽ trở thành nền tảng vận hành của Nhà nước số - nơi mọi hoạt động quản lý được thực hiện dựa trên dữ liệu, minh bạch và có thể kiểm chứng. Trước hết, về quản trị quốc gia, Nhà nước sẽ chuyển từ phương thức điều hành dựa trên báo cáo hành chính sang điều hành theo dữ liệu thời gian thực. Lãnh đạo các cấp có thể theo dõi tình hình kinh tế - xã hội trên một hệ thống thống nhất, được phân tích và dự báo sớm bằng công nghệ số, qua đó nâng cao chất lượng hoạch định chính sách và khả năng phản ứng trước biến động.

Đối với người dân và doanh nghiệp, Trung tâm hướng tới nguyên tắc “không yêu cầu cung cấp lại thông tin đã có”. Thủ tục hành chính được tự động hóa trên môi trường số, hồ sơ được điền sẵn từ các cơ sở dữ liệu, dịch vụ công được cung cấp cá thể hóa theo nhu cầu. Người dân chỉ cần định danh một lần để sử dụng toàn bộ dịch vụ của Nhà nước, còn doanh nghiệp có thể khai thác dữ liệu hợp pháp để phát triển dịch vụ và đổi mới sáng tạo. Xa hơn, Trung tâm góp phần hình thành kinh tế dữ liệu: dữ liệu mở, dữ liệu dùng chung và dịch vụ dữ liệu trở thành nguồn lực sản xuất mới, thúc đẩy hệ sinh thái số phát triển nhưng vẫn bảo đảm chủ quyền dữ liệu và quyền riêng tư.

GS. Chu Hoàng Long, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu Chính sách Việt Nam, Trường Chính sách Công Crawford, Đại học Quốc gia Australia nhấn mạnh rằng, để thúc đẩy một nền kinh tế dữ liệu lành mạnh, Việt Nam cần đo lường đồng thời ba nhóm yếu tố: Khai thác dữ liệu, cung cấp dữ liệu, và môi trường chính sách - kinh doanh. Trong đó, việc xây dựng chính sách dữ liệu cần dựa trên đạo đức, minh bạch và vai trò dẫn dắt của Chính phủ thông qua số hóa dịch vụ công và tăng cường hợp tác công - tư.

Bên cạnh đó, một số chuyên gia khác gợi ý, hợp tác quốc tế về kinh tế dữ liệu là điều kiện để Việt Nam "đi nhanh, đi đúng, đi xa".

Hiện nay Việt Nam rất chủ động, tích cực và có trách nhiệm trong hội nhập quốc tế với ba giá trị hấp dẫn thế giới: Dân số trẻ, tốc độ số hóa nhanh, hệ thống dữ liệu quốc gia đang hình thành. Nếu khai thác hiệu quả, kết hợp chặt chẽ với bảo vệ nghiêm ngặt, kinh tế dữ liệu sẽ trở thành trụ cột đưa Việt Nam tiến nhanh trên con đường công nghiệp hóa, hiện đại hóa, thực hiện thành công mục tiêu kinh tế số chiếm ít nhất 30% GDP vào năm 2030 theo Nghị quyết 57-NQ/TW, hướng tới vị thế quốc gia thu nhập cao và dẫn đầu khu vực về chuyển đổi số bền vững, một chuyên gia khẳng định.