Kinh tế tập thể: Vượt sóng gió, đón thời cơ để vươn tầm

KTTT, HTX ngày càng khẳng định được vị trí, vai trò, tính ưu việt của mình và đạt được nhiều thành tựu đáng kể

Phát triển nhưng chưa tương xứng tiềm năng

Tại Nghị quyết số 20-NQ/TW của Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam đã khẳng định: “Phát triển kinh tế tập thể là xu thế tất yếu trong bối cảnh hội nhập quốc tế, phù hợp với kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; xuất phát từ nhu cầu thiết thực, bảo vệ lợi ích và tạo điều kiện cho thành viên sản xuất kinh doanh hiệu quả, phát triển bền vững”.

Bên cạnh việc nỗ lực hoàn thiện hành lang pháp lý chung nhằm kiến tạo môi trường sản xuất kinh doanh thuận lợi, Đảng và Nhà nước liên tục ban hành nhiều cơ chế, chính sách hỗ trợ thiết thực kinh tế tập thể (KTTT), hợp tác xã (HTX). Những chính sách này được thiết kế nhằm giảm bớt khó khăn, tiết kiệm chi phí, đồng thời tăng cường năng lực sản xuất và sức cạnh tranh cho các tổ chức KTTT, HTX so với các thành phần kinh tế khác. Tầm quan trọng chiến lược này đã được đặc biệt nhấn mạnh.

Bước đệm vững chắc từ đường lối lãnh đạo này chính là tiền đề để KTTT bứt phá và ghi dấu ấn đậm nét trong giai đoạn biến động vừa qua. Giai đoạn 2021 - 2025, mặc dù bối cảnh thế giới và khu vực có nhiều biến động phức tạp làm ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế, thương mại, đầu tư và chuỗi cung ứng toàn cầu, khu vực KTTT, HTX tại Việt Nam vẫn kiên cường duy trì được đà phát triển ổn định.

Theo ông Bùi Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể (Bộ Tài chính), nhờ sự quan tâm sát sao của các cấp, các ngành, khu vực này đã có những bước tiến tích cực cả về quy mô lẫn chất lượng. Bằng chứng rõ nét là đến hết năm 2025, cả nước ghi nhận 34.889 HTX (tăng 3,8% so với năm 2024), thu hút hơn 5.684 nghìn thành viên (tăng hơn 7 nghìn thành viên so với năm 2024). Mạng lưới KTTT còn được mở rộng với 219 liên hiệp HTX quy tụ hơn 1,1 nghìn HTX thành viên và 60.151 tổ hợp tác với hơn 848 nghìn thành viên. Về mặt hiệu quả kinh tế, doanh thu bình quân năm 2025 đạt mức ấn tượng hơn 4,5 tỷ đồng/HTX/năm, tăng 28,5% so với năm trước.

Cùng với đó, mức lãi bình quân đạt 421 triệu đồng/HTX/năm (tăng 19,6%), mang lại thu nhập bình quân 63,5 triệu đồng/người/năm cho người lao động thường xuyên trong HTX. Đáng chú ý, chất lượng quản trị cũng được nâng tầm khi có tới 44,6% tổng số HTX trên cả nước đạt loại tốt, khá, và đội ngũ cán bộ quản lý đạt 136 nghìn người, tăng 5,3% so với năm 2024. Dù đã gặt hái được những con số tăng trưởng khả quan, song chặng đường phát triển của khu vực kinh tế tập thể vẫn đang phải đối mặt với không ít rào cản nội tại cần sớm được tháo gỡ.

Tìm giải pháp từ thực tiễn của cơ sở

Thẳng thắn nhìn nhận về những rào cản này, ông Bùi Anh Tuấn đánh giá, khu vực KTTT, HTX hiện vẫn chiếm tỷ trọng nhỏ trong nền kinh tế và tốc độ phát triển chưa thực sự tương xứng với tiềm năng. Trên thực tế, phần lớn các HTX còn hoạt động nhỏ lẻ, với quy mô vốn, tài sản và doanh thu ở mức thấp, dẫn đến năng lực nội tại hạn chế và khả năng tích lũy để tái đầu tư chưa cao.

Đặc biệt, nút thắt lớn nhất hiện nay chính là khả năng tiếp cận các nguồn lực phát triển vẫn đang là một điểm nghẽn. Đa số các HTX đều gặp khó khăn trong việc tiếp cận dòng vốn tín dụng, đất đai, hạ tầng sản xuất, khoa học công nghệ, nguồn nhân lực chất lượng cao và ngay cả các chính sách hỗ trợ từ Nhà nước.

Thêm vào đó, do nhận thức của hệ thống chính trị và xã hội về HTX đôi khi còn chưa đúng và đầy đủ, nhiều HTX được thành lập và hoạt động còn mang tính hình thức, chưa bám sát bản chất thực sự của mô hình và các quy định pháp luật. Mặc dù hệ thống chính sách đã được ban hành khá đầy đủ, nhưng hiệu lực và hiệu quả thực thi lại chưa cao, nhất là đối với các chính sách hỗ trợ có sử dụng ngân sách Nhà nước, khiến khả năng tiếp cận thực tế của các HTX bị thu hẹp đáng kể. Những điểm nghẽn mang tính hệ thống này đặt ra yêu cầu cấp bách phải tìm kiếm các giải pháp từ góc độ thực tiễn của những đơn vị cơ sở.

Chính từ đòi hỏi khắt khe của thực tiễn hoạt động, đại diện các quỹ, tiêu biểu là hệ thống Quỹ tín dụng nhân dân (QTDND), đã kiến nghị nhiều giải pháp đột phá để tạo sự phát triển bền vững như: nâng cao năng lực quản trị, tăng cường kiểm soát nội bộ, đẩy mạnh chuyển đổi số và chú trọng đào tạo nguồn nhân lực.

Song song với đó, các đơn vị cơ sở cũng đề xuất cấp thiết phải có hướng dẫn cụ thể về địa bàn hoạt động sau khi thực hiện sáp nhập đơn vị hành chính, đi kèm với cơ chế phối hợp nhịp nhàng giữa các quỹ nhằm tránh tình trạng chồng chéo và cạnh tranh không cần thiết.

Chia sẻ trước những kiến nghị, đề xuất trên, ông Hoàng Việt Dũng, Phó Cục trưởng Cục An toàn hệ thống các tổ chức tín dụng (Ngân hàng Nhà nước Việt Nam) khẳng định, sự vững mạnh của các mô hình tài chính cơ sở sẽ tạo bệ phóng hoàn hảo cho chiến lược vươn mình của toàn bộ khu vực KTTT, HTX trong chu kỳ mới.

Đặc biệt, với sự hoàn thiện và đồng bộ của khuôn khổ pháp lý, quyết tâm tái cơ cấu, củng cố của hệ thống QTDND cùng sự hỗ trợ chặt chẽ từ các cơ quan quản lý, chính quyền địa phương và các đối tác quốc tế, hệ thống QTDND sẽ tiếp tục phát triển an toàn, lành mạnh và bền vững trong thời gian tới. Từ đó, mạng lưới này sẽ đóng góp thiết thực vào mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, thúc đẩy tài chính toàn diện, góp phần ổn định hệ thống tài chính quốc gia và nâng tầm chất lượng đời sống người dân, đặc biệt là tại các địa bàn nông thôn.

Hướng tầm nhìn chiến lược về chặng đường sắp tới, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Tâm nhận định, trong giai đoạn 2026 - 2030, tình hình thế giới sẽ tiếp tục diễn biến khó lường nhưng đồng thời cũng mở ra những cơ hội phát triển mới nhờ sức bật của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Dựa trên cơ sở đúc kết kinh nghiệm từ giai đoạn 2021 - 2025, Kế hoạch phát triển KTTT giai đoạn 2026 - 2030 đã được định hình rõ nét theo hướng đổi mới mạnh mẽ về chất lượng, hiệu quả và tính bền vững. Tâm điểm của chiến lược này là việc phát triển các hợp tác xã kiểu mới hoạt động đúng bản chất, luôn lấy thành viên làm trung tâm, gắn kết chặt chẽ với thị trường và chuỗi giá trị, tiến tới xây dựng các mô hình hiện đại, xanh và bao trùm.

Bộ Tài chính đã chủ động đề xuất 7 nhóm giải pháp trọng tâm, bao gồm: hoàn thiện thể chế, chính sách; nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước; phát triển HTX, liên hiệp HTX gắn liền với chuỗi giá trị; hỗ trợ tiếp cận đất đai, vốn, tín dụng, khoa học - công nghệ; đẩy mạnh chuyển đổi số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; và đổi mới toàn diện công tác tuyên truyền nhằm nhân rộng các mô hình hiệu quả.

Với định hướng chiến lược bài bản, xu hướng phát triển KTTT, HTX tại Việt Nam sẽ tiếp tục diễn ra mạnh mẽ trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng và phát triển bền vững, đặt ra yêu cầu tất yếu cho các tổ chức này phải không ngừng vươn lên nâng cao chất lượng sản phẩm để đáp ứng tốt hơn các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường toàn cầu.