Luật Thủ đô (sửa đổi): Thiết lập một khung thể chế đặc thù, vượt trội cho Hà Nội

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu phát biểu kết luận tại Hội nghị. Ảnh: VGP/KL

Hội nghị nhằm đánh giá khách quan, toàn diện kết quả thực hiện, nhận diện vướng mắc, bất cập của quy định pháp luật và công tác tổ chức thi hành, thẳng thắn làm rõ nguyên nhân; xác định phương hướng và nhiệm vụ trọng tâm để hoàn thiện chính sách, pháp luật, đề xuất nội dung cơ chế, chính sách đặc thù xây dựng dự án Luật Thủ đô (sửa đổi).

Triển khai Luật Thủ đô (sửa đổi) khẩn trương, quyết liệt

Luật Thủ đô số 39/2024/QH15 được Quốc hội khóa XV thông qua ngày 28/6/2024, có hiệu lực từ ngày 1/1/2025 (một số nội dung từ 1/7/2025), đánh dấu bước phát triển mới trong tư duy lập pháp đối với Thủ đô Hà Nội. Luật không chỉ thay thế Luật Thủ đô năm 2012, mà còn thiết lập một khung thể chế đặc thù, vượt trội, trao quyền chủ động lớn hơn cho chính quyền Thủ đô trong quản trị, phát triển và huy động nguồn lực.

Ngay sau khi Luật được thông qua, công tác chỉ đạo triển khai thi hành đã được các cấp, các ngành khẩn trương thực hiện. Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 762/QĐ-TTg ngày 22/8/2024 về Kế hoạch triển khai thi hành Luật Thủ đô.

Trên địa bàn Hà Nội, các cơ quan của Thành phố đã ban hành 8 văn bản để tổ chức triển khai, thực hiện Luật. Trong đó, các nhiệm vụ ưu tiên hàng đầu được xác định là soạn thảo văn bản quy định chi tiết thi hành; tổ chức quán triệt, phổ biến pháp luật về Thủ đô và xây dựng cơ chế phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức trong quá trình tổ chức thi hành.

Trên cơ sở các kế hoạch và văn bản chỉ đạo, Bộ Tư pháp, các bộ, ngành và UBND TP. Hà Nội đã triển khai công tác tổ chức thi hành Luật một cách quyết liệt, toàn diện thông qua nhiều hình thức: Tuyên truyền, phổ biến, quán triệt, tập huấn các nội dung của Luật Thủ đô; xây dựng, trình và ban hành các văn bản quy phạm pháp luật quy định chi tiết thi hành Luật; bảo đảm các điều kiện về cơ sở vật chất, nguồn lực con người cho việc thực thi…

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, thực tiễn thi hành Luật Thủ đô vẫn còn không ít khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thực hiện cũng như vướng mắc từ quy định của Luật.

Các ý kiến tại Hội nghị cho thấy yêu cầu cấp thiết phải tiếp tục rà soát, hoàn thiện Luật Thủ đô để đáp ứng tốt hơn yêu cầu phát triển của Hà Nội trong giai đoạn mới, bảo đảm Luật thực sự trở thành công cụ pháp lý hiệu quả, tạo không gian phát triển và phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế của Thủ đô.

Phó Giám đốc Sở Tư pháp Hà Nội Nguyễn Công Anh trình bày báo cáo về một số định hướng chính sách lớn xây dựng Luật Thủ đô từ kết quả tổng kết thi hành Luật tại Hà Nội. Ảnh: VGP/KL

Cần đẩy mạnh phân quyền cho chính quyền TP. Hà Nội

Kết luận Hội nghị, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu cho hay, hội nghị cơ bản thống nhất với những kết quả chủ yếu đã đạt khi tổ chức triển khai thi hành Luật Thủ đô năm 2024. Luật Thủ đô số 39/2024/QH15 đã quy định các cơ chế, chính sách đặc thù để phát triển Thủ đô.

Tuy nhiên, chỉ trong một thời gian ngắn, có nhiều nội dung không còn là cơ chế đặc thù, vượt trội cho riêng Thủ đô, do các luật, nghị quyết của Quốc hội ban hành gần đây đã kế thừa, đưa các cơ chế, chính sách này vào quy định tại các lĩnh vực chuyên ngành, thậm chí có cả những nội dung quy định thuận lợi hơn so với Luật Thủ đô; một số quy định đặc thù hiện nay cho các địa phương, quy định đặc thù cho một số dự án lớn, quan trọng cũng đã có những cơ chế, chính sách rất thuận lợi, vượt trội để triển khai thực hiện.

Theo Thứ trưởng Bộ Tư pháp, để thực hiện yêu cầu đặt Hà Nội vào đúng vị trí chiến lược của đất nước, "Hà Nội phải được định vị và vận hành như một trung tâm kiến tạo phát triển quốc gia" như đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm đã chỉ đạo tại Hội nghị làm việc với Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội; việc xây dựng Luật Thủ đô lần này cần bám sát Nghị quyết mới của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội (thay thế Nghị quyết số 15-NQ/TW ngày 5/5/2022).

Song song với đó, Luật sửa đổi cần đẩy mạnh phân quyền cho chính quyền Thành phố. Tư duy xây dựng Luật lần này được tiếp cận theo hướng phân quyền từ thẩm quyền của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, của các Bộ cho Thành phố (trừ lĩnh vực an ninh, quốc phòng, đối ngoại, tôn giáo). Nếu vẫn quy định theo hướng xin từng thẩm quyền cụ thể trong từng lĩnh vực từ thẩm quyền của cơ quan trung ương cho chính quyền Thành phố, thì sẽ rơi vào tình trạng nhanh chóng lạc hậu, bị các luật sau "phủ".

Luật sửa đổi sẽ tiếp tục kế thừa các quy định còn phù hợp tại Luật Thủ đô số 39/2025/QH15, Nghị quyết số 258/2025/QH15, một số nghị quyết đặc thù của các địa phương khác. Theo đó, rà soát để quy định thẩm quyền trong một số lĩnh vực cụ thể để Thành phố chủ động thực hiện các quyền được giao: Trao quyền cho Thành phố quyết định những vấn đề mà hiện chưa có quy định của pháp luật; phân quyền từ thẩm quyền của Quốc hội cho Thành phố trong một số lĩnh vực cụ thể.

Ngoài ra, vấn đề liên kết vùng cần được làm rõ nét, Luật Thủ đô (sửa đổi) cần trao quyền cho TP. Hà Nội thẩm quyền quyết định trong việc giải quyết vấn đề liên vùng, nhất là về hạ tầng giao thông, hạ tầng chung cho Vùng (nước sạch, thoát nước, xử lý chất thải, năng lượng,..), liên kết kinh tế xã hội, xử lý ô nhiễm, bảo vệ môi trường bền vững, kiểm soát an toàn thực phẩm; cơ chế để tạo nguồn lực giải quyết vấn đề liên vùng (Quỹ Phát triển vùng Thủ đô).

Đồng thời, Luật sửa đổi cần có cơ chế để thực hiện mô hình kinh tế mới (kinh tế tóc bạc, kinh tế tầm thấp…), thúc đẩy tăng trưởng "hai con số". Hà Nội cần chuyển mạnh từ mô hình tăng trưởng truyền thống sang mô hình kinh tế tri thức và kinh tế số để đáp ứng yêu cầu của Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, trong đó xác định khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực chủ yếu của phát triển quốc gia.

Các nội dung trao quyền này nhằm tạo cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội để xây dựng, phát triển Thủ đô theo hướng hiện đại, văn minh, bền vững, nâng cao chất lượng sống của người dân, củng cố và tăng cường vị thế, vai trò của Hà Nội là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa, khoa học - công nghệ, đóng vai trò hạt nhân và động lực tăng trưởng quan trọng của Vùng đồng bằng sông Hồng và cả nước; tạo động lực để thúc đẩy tăng trưởng "hai con số".

Bộ Tư pháp đề nghị UBND TP. Hà Nội, trên cơ sở chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn tại Hội nghị làm việc với Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội, trong đó đã có các chỉ đạo định hướng về hoàn thiện thể chế cho Thủ đô; sớm có những đề xuất chính sách xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi) cụ thể gửi Bộ Tư pháp.

Dự kiến Luật Thủ đô (sửa đổi) sẽ trình Quốc hội cho ý kiến và thông qua tại Kỳ họp Thứ nhất Quốc hội Khóa XVI (tháng 4/2026); hiện nay Bộ Tư pháp đã báo cáo Chính phủ đề xuất xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi) vào Chương trình lập pháp 2026.