Đưa siêu dự án ra thị trường vốn

Trái phiếu hướng vào các đại dự án

Theo thông tin từ Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TP. Hồ Chí Minh (VIFC-HCMC), cơ quan này đã tham vấn dự thảo Nghị quyết của HĐND TP. Hồ Chí Minh về phát hành trái phiếu đô thị, trái phiếu công trình để huy động vốn cho metro, cảng biển - logistics, năng lượng và các dự án trọng điểm. Đây là một trong những sản phẩm nền tảng đầu tiên Trung tâm Tài chính quốc tế muốn đưa vào vận hành.

PGS.TS. Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành VIFC-HCMC cho biết, các nội dung thảo luận gồm đồng tiền phát hành, kỳ hạn, lãi suất, xếp hạng tín nhiệm, khả năng tiếp cận nhà đầu tư; rủi ro tỷ giá, thanh khoản, tái cấp vốn; đăng ký, lưu ký, thanh toán và công bố thông tin. Cơ quan điều hành đã chuẩn bị danh mục hơn 21 dự án và dự kiến sàng lọc 5-7 dự án khả thi để ưu tiên xúc tiến với nhà đầu tư chiến lược. Danh sách chưa được công bố, song đến tháng 11/2026, VIFC phải bắt đầu có sản phẩm, thương vụ thực tế.

Theo Công ty Đầu tư Tài chính Nhà nước TP. Hồ Chí Minh (HFIC), nhiều năm qua đơn vị đã phối hợp với Sở Tài chính huy động 20.110 tỷ đồng trái phiếu chính quyền địa phương, trong đó hơn một nửa có kỳ hạn 10-30 năm. Tuy nhiên, nguồn vốn này chủ yếu gắn với cân đối đầu tư của ngân sách địa phương. Cơ chế đang được xây dựng cho phép HĐND TP. Hồ Chí Minh quyết định phát hành trái phiếu đô thị, trái phiếu dự án tại Trung tâm Tài chính quốc tế để huy động vốn cho các dự án trọng điểm, qua đó gắn rõ hơn nguồn vốn với từng công trình.

Nhu cầu này hiện hữu ở nhiều dự án TP. Hồ Chí Minh đang ưu tiên thúc đẩy. Chẳng hạn, Dự án Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ có tổng vốn khoảng 128.872 tỷ đồng, trong đó hơn 109.500 tỷ đồng phải huy động. Dự án đã được chấp thuận chủ trương đầu tư theo cơ chế lựa chọn nhà đầu tư chiến lược.

Tại Cái Mép Hạ, dự án Cảng tổng hợp và container có tổng vốn khoảng 50.820 tỷ đồng, với gần 43.200 tỷ đồng vốn huy động; khu vực này được xác định là hạt nhân cảng biển, logistics và kết nối chuỗi cung ứng. Trong khi đó, tuyến Bến Thành - Cần Giờ có tổng mức đầu tư khoảng 102.430 tỷ đồng, trong đó khoảng 87.000 tỷ đồng dự kiến phải huy động và thuộc nhóm đường sắt đô thị ưu tiên triển khai giai đoạn 2026-2030.

Như vậy, riêng ba dự án trên cần thu xếp gần 240.000 tỷ đồng vốn ngoài vốn chủ sở hữu, gần gấp 12 lần lượng trái phiếu chính quyền địa phương HFIC phối hợp huy động trong hơn 15 năm qua. Trong khi đó, tổng nhu cầu vốn đầu tư của TP. Hồ Chí Minh giai đoạn 2026-2030 ước khoảng 3,2 triệu tỷ đồng, ngân sách dự kiến đáp ứng khoảng 1,2 triệu tỷ đồng.

Hạ tầng, cảng biển TP. Hồ Chí Minh trước cơ hội được đầu tư từ trái phiếu dự án, trái phiếu công trình

Tạo tín nhiệm cho dòng vốn dài hạn

Dù cơ chế huy động đang được mở rộng, theo giới phân tích, việc đưa phần vốn hàng chục nghìn tỷ đồng của mỗi dự án ra thị trường không đơn giản. Theo VIS Rating, doanh nghiệp dự án hạ tầng thường chưa có lịch sử hoạt động, sử dụng đòn bẩy cao, nguồn trả nợ phụ thuộc vào một công trình, trong khi thời gian xây dựng và kỳ hạn vốn có thể kéo dài 15-20 năm. Những đặc điểm này khiến mức tín nhiệm thường thấp hơn yêu cầu của các nhà đầu tư tổ chức.

Nút thắt này cũng được phản ánh trong dự thảo Nghị định về chào bán trái phiếu ra công chúng của doanh nghiệp dự án PPP đang được Bộ Tài chính lấy ý kiến. Theo dự thảo, doanh nghiệp PPP được bỏ điều kiện về thời gian hoạt động và kết quả kinh doanh, nhưng nếu công trình chưa đủ điều kiện vận hành, trái phiếu phải được bảo lãnh thanh toán vô điều kiện, không hủy ngang toàn bộ gốc và lãi bởi tổ chức tín dụng hoặc định chế tài chính đủ điều kiện.

Theo ông Nguyễn Quang Thuân, Chủ tịch FiinGroup và FiinRatings, bảo lãnh đặc biệt quan trọng với doanh nghiệp bảo hiểm, quỹ hưu trí, quỹ trái phiếu và những nhà đầu tư khó chấp nhận rủi ro xây dựng. Tuy nhiên, bảo lãnh cũng làm tăng chi phí vốn. Theo FiinRatings, phí bảo lãnh tại Việt Nam có thể dao động khoảng 1-4%; nếu lãi suất trái phiếu khoảng 6%/năm, tổng chi phí vốn có thể lên 7-11%, chưa kể xếp hạng tín nhiệm, tư vấn và kiểm toán. Vì vậy, trái phiếu không mặc nhiên là nguồn vốn rẻ.

Bên cạnh bảo lãnh, VIS Rating cho rằng phát hành cần bám tiến độ sử dụng vốn. Với công trình xây dựng kéo dài, doanh nghiệp có thể chia thành nhiều đợt thay vì huy động toàn bộ ngay từ đầu để giảm chi phí vốn chưa sử dụng. Dòng tiền phát hành đồng thời cần được kiểm soát qua ngân hàng giám sát, tài khoản chuyên biệt và cơ chế báo cáo sử dụng vốn.

Theo hướng này, các ngân hàng thương mại vẫn giữ vai trò quan trọng khi dự án bước ra thị trường vốn. Trung tâm Tài chính quốc tế, MB và các đơn vị thành viên đang phối hợp xây dựng giải pháp huy động khoảng 2 tỷ USD cho các dự án hạ tầng, công trình trọng điểm của TP. Hồ Chí Minh, đồng thời nghiên cứu tư vấn tài chính, bảo lãnh phát hành và phân phối trái phiếu quốc tế.

Ở lĩnh vực cảng biển - logistics, Nam A Bank đề xuất tham gia từ khâu cấu trúc phương án đầu tư, gắn cấp vốn với dòng hàng, dòng tiền và dữ liệu vận hành. Ngân hàng này cho biết đã huy động gần 350 triệu USD từ các định chế quốc tế cho tín dụng xanh, năng lượng tái tạo và chuyển đổi hạ tầng.

Thực tế khu vực cho thấy cơ chế tăng cường tín dụng đã được sử dụng khá phổ biến. Theo VIS Rating, Quỹ Bảo lãnh tín dụng và Đầu tư (CGIF) đã bảo lãnh 33 giao dịch trái phiếu hạ tầng với tổng giá trị khoảng 1,4 tỷ USD, trong đó có bốn giao dịch tại Việt Nam. VIS Rating cho rằng, cơ chế bảo lãnh này giúp kéo dài kỳ hạn huy động, mở rộng cơ sở nhà đầu tư và duy trì thêm dư địa tín dụng ngân hàng cho doanh nghiệp. Đây cũng là những vấn đề Trung tâm Tài chính quốc tế phải giải quyết khi thiết kế sản phẩm đầu tiên, từ xếp hạng tín nhiệm, bảo lãnh đến kỳ hạn, thanh khoản và tái cấp vốn. Với các đại dự án, khả năng bước ra thị trường sẽ phụ thuộc vào việc dòng tiền và rủi ro của từng công trình có đủ rõ để nhà đầu tư dài hạn định giá và chấp nhận hay không.