Mở rộng hợp tác công - tư cho chuyển đổi xanh

Các chuyên gia thảo luận về khoản vay 50 tỷ yên hỗ trợ Việt Nam thúc đẩy tăng trưởng xanh, ứng phó biến đổi khí hậu

ODA thế hệ mới - đòn bẩy chuyển đổi xanh

Chuyển đổi xanh đã trở thành xu hướng tất yếu, do đó nhu cầu về tài chính cho các mục tiêu giảm phát thải, phát triển bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu tại Việt Nam ngày càng gia tăng. Theo các đánh giá, tổng nhu cầu tài chính cho các biện pháp giảm phát thải đến năm 2030 lên tới gần 69 tỷ USD, trong đó phần lớn vẫn cần đến sự hỗ trợ từ các đối tác quốc tế.

Khoản vay chương trình cho chuyển đổi xanh hướng tới mục tiêu tăng trưởng xanh và thích ứng với biến đổi khí hậu trị giá 50 tỷ yên (tương đương 8.350 tỷ đồng) mà Nhật Bản dành cho Việt Nam (dự kiến ký trong tháng 3/2026) được kỳ vọng sẽ góp phần đẩy nhanh các nỗ lực chuyển đổi xanh thông qua hỗ trợ xây dựng chính sách và cung cấp nguồn lực tài chính. Đáng chú ý, hợp tác này đại diện cho “ODA thế hệ mới” với quy trình chuẩn bị được rút gọn và thủ tục giải ngân vốn nhanh chóng, đồng thời đảm bảo các mục tiêu phát triển thông qua thiết kế chính sách tốt và huy động nguồn lực hiệu quả. Cách tiếp cận mới này cho thấy sự thay đổi so với các dự án ODA truyền thống. Thay vì chỉ tập trung vào các dự án đơn lẻ, nguồn vốn lần này được thiết kế gắn với một khung chính sách về tăng trưởng xanh, chuyển đổi xanh và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương cho biết, Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển với nhu cầu cao về nguồn lực, đặc biệt cho tăng trưởng xanh và phát triển bền vững. Trong bối cảnh đó, các mô hình hợp tác ODA “thế hệ mới” như trên có vai trò quan trọng, không chỉ cung cấp vốn mà còn góp phần đổi mới cách thức huy động và sử dụng nguồn lực theo hướng linh hoạt, hiệu quả và phù hợp với các điều kiện quốc tế. Việc tiếp tục triển khai các khoản vay theo mô hình này, theo ông, sẽ góp phần hỗ trợ Việt Nam thực hiện các mục tiêu phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn tới.

Điểm đáng chú ý của khoản vay lần này là tốc độ triển khai nhanh hơn đáng kể so với các dự án truyền thống, chỉ mất khoảng 8 tháng từ lúc đề xuất đến khi triển khai. Dự kiến việc giải ngân khoản vay sẽ hoàn tất ngay trong năm 2026, rút ngắn đáng kể chu kỳ triển khai so với các dự án trước đây. Điều này phản ánh cách tiếp cận mới trong hợp tác phát triển, trong đó việc thiết kế chính sách và huy động nguồn lực được thực hiện song song, góp phần rút ngắn thời gian đưa vốn vào nền kinh tế và nâng cao hiệu quả triển khai.

Không chỉ dừng lại ở yếu tố tài chính, chương trình còn được xây dựng trên một nền tảng chính sách toàn diện với ba trụ cột lớn, đóng vai trò định hướng cho quá trình chuyển đổi xanh của nền kinh tế. Trong đó, trụ cột thứ nhất tập trung vào việc xây dựng, thiết lập các ưu đãi tài chính, đầu tư và cơ chế cho chuyển đổi xanh và tăng trưởng xanh, với các hành động chính sách được thiết kế theo hướng kết hợp giữa chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ. Cùng với đó, việc phát triển các công cụ thị trường như trái phiếu xanh và tín chỉ carbon cũng được thúc đẩy, tạo thêm kênh huy động vốn cho khu vực tư nhân.

Trụ cột thứ hai gắn với việc thực hiện các cam kết quốc tế về giảm phát thải, đặc biệt là Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC). Việc cập nhật các mục tiêu giảm phát thải tham vọng hơn, cùng với việc xây dựng các cơ chế quản lý khí nhà kính và phát triển thị trường carbon, đang từng bước đưa Việt Nam tiệm cận với các chuẩn mực toàn cầu về phát triển bền vững. Đây vừa là yêu cầu thực hiện các cam kết quốc tế, vừa góp phần nâng cao chất lượng tăng trưởng của nền kinh tế.

Trụ cột thứ ba hướng tới tăng cường khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu và nâng cao năng lực phục hồi sau thiên tai. Trong những năm gần đây, các hiện tượng thời tiết cực đoan với cường độ ngày càng gia tăng đã gây ra những thiệt hại đáng kể đối với kinh tế - xã hội, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải hoàn thiện hệ thống chính sách và nâng cao năng lực ứng phó. Các giải pháp về tài khóa, tín dụng và hỗ trợ doanh nghiệp đang được triển khai theo hướng linh hoạt hơn, nhằm giúp nền kinh tế giảm thiểu thiệt hại và phục hồi nhanh chóng.

Kết nối doanh nghiệp, mở rộng không gian hợp tác công - tư

Trong cách tiếp cận của chương trình lần này, vai trò của khu vực tư nhân được đặt ở vị trí ngày càng quan trọng trong việc triển khai các dự án và hiện thực hóa các mục tiêu chuyển đổi xanh. Các cơ chế được thiết kế không chỉ nhằm hỗ trợ xây dựng chính sách, mà còn tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận các nguồn lực tài chính xanh như tín dụng xanh, trái phiếu xanh, cũng như tham gia vào các thị trường mới như thị trường carbon.

Theo ông Kobayashi Yosuke - Trưởng đại diện JICA tại Việt Nam, điểm mấu chốt của chương trình không chỉ nằm ở nguồn vốn, mà ở cách tiếp cận mang tính chiến lược, trong đó kết nối các doanh nghiệp Nhật Bản với Chính phủ Việt Nam và các tổ chức liên quan để triển khai các dự án cụ thể. Thông qua đó, các chính sách được hỗ trợ thực thi thông qua các hoạt động hợp tác và đầu tư giữa các doanh nghiệp, góp phần nâng cao hiệu quả triển khai cũng như giúp việc thực thi chính sách trở nên chắc chắn và hiệu quả hơn.

“Điểm mạnh lớn nhất của khoản vay chương trình này là cách tiếp cận chiến lược toàn diện nhằm hiện thực hóa khoản vay bền vững thông qua quan hệ đối tác và hợp tác công - tư, đồng thời hỗ trợ định hướng cải cách của Việt Nam. Đây là yếu tố then chốt phù hợp với tên gọi của một thế hệ ODA mới” - ông Kobayashi Yosuke nhấn mạnh.

Cách tiếp cận này đồng thời mở ra cơ hội thúc đẩy chuyển giao công nghệ và kinh nghiệm quản lý từ các doanh nghiệp Nhật Bản sang các doanh nghiệp Việt Nam. Đây là yếu tố quan trọng giúp nâng cao năng lực của khu vực tư nhân trong nước, đồng thời tạo ra những tác động lan tỏa đối với nền kinh tế. Không gian hợp tác công - tư vì thế được mở rộng, không chỉ giữa Nhà nước và doanh nghiệp trong nước, mà còn giữa các doanh nghiệp trong và ngoài nước. Trong mô hình này, Nhà nước đóng vai trò kiến tạo thông qua việc xây dựng chính sách và định hướng dòng vốn; các tổ chức quốc tế đóng vai trò kết nối và hỗ trợ; còn doanh nghiệp là lực lượng trực tiếp triển khai các dự án.

Theo ông Ito Naoki, Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Nhật Bản tại Việt Nam, việc ký kết khoản vay chương trình không phải là điểm kết thúc, mà là khởi đầu của các sáng kiến mới và nỗ lực chủ động hướng tới tăng trưởng xanh, Net Zero tại Việt Nam và Cộng đồng không phát thải châu Á (AZEC). Vì thế, khoản vay chương trình này không chỉ dừng lại ở hỗ trợ tài chính truyền thống, mà còn là sáng kiến mang tính tiên phong trên thế giới, thông qua việc đề xuất các dự án ứng dụng công nghệ tiên tiến của Nhật Bản như AI và dữ liệu quan sát vệ tinh… nhằm đáp ứng nhu cầu của Việt Nam trong tăng trưởng xanh và phòng chống thiên tai. Đây có thể trở thành động lực quan trọng thúc đẩy đổi mới sáng tạo - một trong những trụ cột hợp tác mới giữa Việt Nam và Nhật Bản.

Trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy cải cách và hướng tới một giai đoạn phát triển mới, sự kết hợp giữa nguồn lực quốc tế, chính sách trong nước và sự tham gia của khu vực tư nhân đang dần hình thành một mô hình hợp tác mới. Từ nguồn vốn đến thiết kế chính sách, từ khu vực công đến khu vực tư nhân, một hệ sinh thái cho chuyển đổi xanh đang từng bước hình thành. Trong tiến trình này, việc mở rộng không gian hợp tác công - tư, cùng với việc huy động hiệu quả các nguồn lực trong và ngoài nước, sẽ đóng vai trò then chốt trong việc hiện thực hóa các mục tiêu phát triển của Việt Nam trong những năm tới.