Mọi quyết định đầu tư công, phân bổ vốn phải hạch toán, đánh giá hiệu quả

Thủ tướng Lê Minh Hưng chủ trì Hội nghị toàn quốc về đẩy mạnh phân bổ, giải ngân vốn đầu tư công năm 2026 - Ảnh: VGP/Nhật Bắc

Hội nghị tập trung trao đổi, kiểm điểm tình hình; đánh giá toàn diện, cụ thể, thực chất các khó khăn, vướng mắc, "điểm nghẽn" trong giải ngân vốn đầu tư công; xác định rõ nguyên nhân khách quan, chủ quan; phân tích các bài học kinh nghiệm; đề xuất giải pháp đột phá, khả thi, hiệu quả để tháo gỡ ngay các khó khăn, vướng mắc, đẩy nhanh tiến độ phân bổ, giải ngân vốn đầu tư công; xác định rõ trách nhiệm, thẩm quyền xử lý vướng mắc thuộc các cấp, thời hạn xử lý cụ thể, làm cơ sở để kiểm tra, giám sát và đánh giá cán bộ theo Quy định 366 của Bộ Chính trị.

Theo báo cáo của Bộ Tài chính, tổng kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026 được Thủ tướng Chính phủ giao là trên 1 triệu tỷ đồng, chiếm gần 35,5% tổng chi ngân sách nhà nước, cao hơn năm 2025 (30,6%). Đến hết ngày 15/4, giải ngân gần 127,4 nghìn tỷ đồng, đạt 12,6% kế hoạch Thủ tướng giao.

Giữ vững kỷ luật đầu tư công, đề cao trách nhiệm người đứng đầu

Phát biểu chỉ đạo và kết luận Hội nghị, Thủ tướng nêu rõ, Kết luận số 18-KL/TW Hội nghị Trung ương 2 đã nhấn mạnh yêu cầu về tăng cường hiệu quả kinh tế - xã hội của các dự án đầu tư công; đồng thời chỉ rõ trách nhiệm của Bộ trưởng, Bí thư, Chủ tịch UBND cấp tỉnh trong triển khai các nhiệm vụ; đây là những chỉ đạo rất quan trọng của Trung ương và đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm.

Về tình hình giải ngân đầu tư công năm 2026, Thủ tướng biểu dương, ghi nhận, đánh giá cao 07 bộ, cơ quan và 16 địa phương có tỷ lệ giải ngân đạt cao hơn mức bình quân chung cả nước; nghiêm khắc phê bình 28 bộ, cơ quan và 18 địa phương có tỷ lệ giải ngân dưới mức bình quân chung cả nước.

Thủ tướng cho biết, kết quả giải ngân đầu tư công đã được công khai trên Cổng Thông tin điện tử Chính phủ và sẽ được tiếp tục công khai hằng tháng; các Bộ trưởng, trưởng ngành, lãnh đạo các địa phương phải nghiêm túc nhìn nhận, rà soát, chỉ đạo rất quyết liệt, cụ thể cả về tiến độ, chất lượng để có chuyển biến ngay lập tức.

Về khó khăn, thách thức, Thủ tướng cho rằng, đầu tư công vẫn còn dàn trải, chưa chú trọng đúng mức đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội và hạch toán kinh tế tổng thể; vẫn còn tình trạng chuẩn bị đầu tư yếu, thủ tục rườm rà, phân bổ chậm, giải phóng mặt bằng không kịp tiến độ, nguồn nguyên vật liệu không bảo đảm, công tác phối hợp chưa đồng bộ, vai trò người đứng đầu có lúc chưa được phát huy; giải ngân chậm, giải ngân không hết vốn đã trở thành vấn đề kéo dài và phải có biện pháp mạnh để xử lý các tồn tại, hạn chế.

Theo Thủ tướng, nguyên nhân giải ngân chậm có cả nguyên nhân chủ quan và khách quan, trong đó, nguyên nhân chủ quan là chủ yếu (vì cùng một mặt bằng pháp lý, có Bộ ngành, địa phương giải ngân tốt nhưng có Bộ, ngành, địa phương giải ngân chậm).

Kỷ luật, kỷ cương hành chính chưa nghiêm, việc triển khai thực hiện chỉ đạo của Chính phủ có lúc, có nơi chưa nghiêm túc, kịp thời. Một số bộ, cơ quan, địa phương còn chưa chủ động, quyết liệt, thiếu kiểm tra đôn đốc, thiếu quyết tâm chính trị, thậm chí còn tâm lý chờ đợi, né tránh, sợ trách nhiệm; vai trò người đứng đầu chưa được phát huy ở mức cao nhất.

Công tác thanh tra, kiểm tra, đôn đốc còn hạn chế, việc xử lý dự án chậm tiến độ chưa nghiêm; sự phối hợp giữa các cơ quan thiếu chặt chẽ; năng lực một số chủ đầu tư, ban quản lý dự án, nhà thầu còn hạn chế.

Công tác chuẩn bị đầu tư dự án còn bất cập, lập kế hoạch vốn chưa sát với thực tế. Quy trình thủ tục đầu tư, điều chỉnh giá hợp đồng, nghiệm thu, thanh toán, đặc biệt đối với các dự án ODA, dự án chuyển đổi số còn vướng mắc.

Công tác giải phóng mặt bằng ở một số địa phương còn chậm, thiếu quyết liệt; nguồn cung cấp nguyên vật liệu xây dựng còn thiếu chưa được xử lý, khắc phục kịp thời; giá nguyên nhiên vật liệu, chi phí nhân công biến động trong khi việc hướng dẫn điều chỉnh chưa kịp thời...

Thủ tướng phát biểu chỉ đạo và kết luận Hội nghị - Ảnh: VGP/Nhật Bắc

Với các kiến nghị tại Hội nghị, Thủ tướng yêu cầu các Bộ, cơ quan theo chức năng nhiệm vụ được giao nghiên cứu, khẩn trương xử lý theo thẩm quyền, trả lời bằng văn bản trước ngày 10/5.

Thủ tướng cho biết thêm, việc xử lý các vấn đề khó khăn, vướng mắc đang được triển khai rất quyết liệt. Ngày 9/4, Thường trực Đảng ủy và Thường trực Chính phủ đã họp về các dự án tồn đọng kéo dài, ngày 10/4, Đảng ủy Chính phủ có báo cáo Bộ Chính trị và ngày 13/4, Bộ Chính trị có kết luận, ngày 14/4, Chính phủ trình Quốc hội và ngày 24/4, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật về đất đai của tổ chức, cá nhân xảy ra trước khi Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực và giải pháp tiếp tục tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các dự án tồn đọng, kéo dài. Trên cơ sở đó, các đồng chí Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh, Bộ trưởng phải chịu trách nhiệm quyết liệt xử lý dứt điểm vướng mắc cho các dự án.

"Những việc khó, hóc búa, phức tạp như vậy, chúng ta có thể xử lý được rất nhanh thì tại sao những việc liên quan triển khai các dự án lại không đẩy nhanh được tiến độ. Vẫn những công việc đó nhưng nếu không có quyết tâm cao, không chỉ đạo sát sao, quyết liệt thì không thực hiện được", Thủ tướng nhấn mạnh.

Các địa phương phải đảm bảo đủ nguyên vật liệu cho các dự án

Chỉ đạo các nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm thời gian tới, Thủ tướng yêu cầu tiếp tục quán triệt, thực hiện nghiêm túc, quyết liệt, hiệu quả các Nghị quyết, kết luận của Trung ương, Bộ Chính trị, Quốc hội, Chính phủ, chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về đẩy mạnh phân bổ, giải ngân vốn đầu tư công với quyết tâm chính trị cao hơn rất nhiều; đẩy nhanh tiến độ giải ngân vốn đầu tư công phải đi đôi với bảo đảm chất lượng công trình, an toàn lao động, chống tham nhũng, tiêu cực, thất thoát, lãng phí.

Mọi quyết định đầu tư, phân bổ vốn cần phải thực hiện hạch toán hiệu quả kinh tế - xã hội, đánh giá hiệu quả đầu tư; kết quả giải ngân vốn đầu tư công của Bộ, cơ quan, địa phương là một trong các tiêu chí quan trọng để đánh giá cán bộ theo Quy định 366-QĐ/TW của Bộ Chính trị, Thủ tướng nhấn mạnh.

Thủ tướng cũng nhấn mạnh, phải giữ vững kỷ luật, kỷ cương hành chính và kỷ luật đầu tư công; phát huy cao nhất tinh thần quyết tâm, nỗ lực và hành động quyết liệt trong toàn hệ thống. Đề cao hơn nữa vai trò người đứng đầu các Bộ, cơ quan, đơn vị, người đứng đầu cấp ủy và chính quyền địa phương; phân công cụ thể lãnh đạo, cán bộ phụ trách từng dự án, cá thể hóa trách nhiệm để làm cơ sở đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ; thay thế ngay Ban Quản lý dự án, nhà tư vấn, nhà thầu, những cán bộ, công chức, viên chức yếu kém, hạn chế về năng lực chuyên môn và trách nhiệm, không đáp ứng yêu cầu; kiên quyết xử lý các hành vi sai phạm, tiêu cực trong quản lý, sử dụng vốn đầu tư công.

Thủ tướng chỉ đạo làm tốt hơn nữa công tác chuẩn bị đầu tư, nhất là việc lựa chọn dự án đầu tư thực sự cần thiết, hiệu quả, phù hợp với quy hoạch, khả năng cân đối vốn, bảo đảm kỹ lưỡng từ khâu chuẩn bị dự án, đăng ký vốn, lập kế hoạch, phân bổ vốn, giám sát, đánh giá... Kiên quyết loại bỏ việc đăng ký dự án mang tính chất "giữ chỗ", tình trạng "vốn chờ dự án".

Lập kế hoạch giải ngân đối với từng dự án; kịp thời điều chuyển vốn đối với các dự án không có khả năng giải ngân hoặc giải ngân không hết sang các dự án có khả năng giải ngân tốt và có nhu cầu bổ sung vốn. Chủ động kiểm tra, đôn đốc, xử lý vướng mắc phát sinh ngay tại đơn vị, công trường; xác định những tồn tại, yếu kém ở từng khâu trong chỉ đạo, điều hành, quản lý đến tổ chức thực hiện ở từng dự án, từng địa bàn để nhanh chóng có giải pháp xử lý vướng mắc.

Thủ tướng giao Bộ Tài chính chủ trì, cùng các cơ quan sớm nghiên cứu, xây dựng dự án Luật hợp nhất Luật Đầu tư công và Luật Ngân sách nhà nước, sửa đổi Luật Đấu thầu, trình Quốc hội ngay tại Kỳ họp thứ 2 Quốc hội khóa XVI; tiếp tục rà soát các vướng mắc trong thể chế, cơ chế, chính sách liên quan đến đầu tư công, nhất là các quy định về đấu thầu, xây dựng, đất đai... để tháo gỡ theo thẩm quyền hoặc báo cáo, đề xuất cấp có thẩm quyền, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho chủ trương thực hiện; trước mắt như cơ chế chỉ định thầu đối với gói thầu tư vấn, gói thầu xây lắp, gắn với cơ chế kiểm tra, giám sát chặt chẽ.

Đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính trong đầu tư công theo hướng tinh gọn, minh bạch, nhằm rút ngắn thời gian chuẩn bị và triển khai dự án, giảm chi phí tuân thủ cho các chủ thể tham gia. Cùng với đó, tập trung tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc liên quan đến đầu tư công trong triển khai chính quyền địa phương 2 cấp, các địa phương sắp xếp, bố trí cán bộ có đủ năng lực chuyên môn, nhất là đối với các địa bàn vùng sâu, vùng xa.

Thủ tướng chỉ đạo phân bổ ngay đối với kế hoạch vốn năm 2026 đã được giao nhưng đến nay chưa phân bổ chi tiết cho nhiệm vụ, dự án; đến hết ngày 10/5, Bộ, cơ quan, địa phương nào chưa phân bổ hết thì phải có văn bản báo cáo rõ lý do, nguyên nhân, trách nhiệm tập thể, cá nhân, gửi Bộ Tài chính trước ngày 15/5. Bộ Tài chính tổng hợp, đề xuất báo cáo cấp có thẩm quyền phương án xử lý số vốn chưa phân bổ chi tiết trong tháng 5/2026 theo quy định.

Bộ Xây dựng và các địa phương chỉ đạo các cơ quan, đơn vị, nhà thầu tập trung tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, đẩy nhanh tiến độ thực hiện các công trình, dự án quan trọng, trọng điểm quốc gia trong lĩnh vực giao thông vận tải; khẩn trương hoàn thành công tác chuẩn bị đầu tư, nhất là tuyến đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc Nam, các tuyến đường sắt kết nối với Trung Quốc.

Các Bộ: Nông nghiệp và Môi trường, Dân tộc và Tôn giáo, Y tế, Giáo dục và Đào tạo, Công an, Văn hóa, Thể thao và Du lịch và các bộ, ngành, địa phương tập trung hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật và hướng dẫn triển khai các Chương trình mục tiêu quốc gia; khẩn trương hoàn thiện phương án phân bổ vốn năm 2026 của từng chương trình; các địa phương bố trí đủ vốn ngân sách tham gia.

Trong tháng 4/2026, Bộ Tài chính, Bộ Khoa học và Công nghệ hoàn thiện hướng dẫn về tiêu chí, quy trình đối với việc đầu tư, chi ngân sách cho các dự án khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; trong tháng 5/2026, hoàn thành việc rà soát, hoàn thiện cơ chế tài chính, kinh phí cho phát triển công nghệ chiến lược.

Bí thư, Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố cần quyết liệt, tập trung hơn nữa trong lãnh đạo, chỉ đạo, kiểm tra, đôn đốc việc tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc, huy động cả hệ thống chính trị vào cuộc để đẩy nhanh tiến độ công tác giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ tái định cư; tăng cường công tác tuyên truyền, vận động, giải quyết thỏa đáng các khiếu nại, kiến nghị hợp pháp, chính đáng của người dân.

Chủ tịch UBND cấp tỉnh phải khẩn trương chỉ đạo rà soát hoàn thành ngay trong quý II/2026 quy hoạch các mỏ nguyên vật liệu để đảm bảo đủ nguyên vật liệu cho các dự án đầu tư, nhất là đầu tư công; khẩn trương tháo gỡ khó khăn liên quan đến cấp phép mỏ đá, cát, đất; thu hồi các mỏ nếu có sai phạm, thực hiện không đúng. Nếu địa phương không bố trí đủ nguồn nguyên vật liệu cho các dự án thì Bộ Tài chính báo cáo điều chuyển vốn, khi nào cam kết có đủ nguyên vật liệu trên địa bàn thì bố trí vốn.

Bộ Xây dựng chủ động đôn đốc, phối hợp với địa phương theo dõi sát diễn biến thị trường vật liệu xây dựng, dự báo biến động giá cả để kịp thời xử lý theo thẩm quyền và báo cáo, đề xuất giải pháp điều hành phù hợp với tình hình thực tế nếu vượt thẩm quyền; hướng dẫn cụ thể về phương thức điều chỉnh giá hợp đồng, hoàn thành trước 10/5, bảo đảm minh bạch, tuân thủ quy định của pháp luật, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc và hài hòa lợi ích.

Thủ tướng yêu cầu, trên cơ sở Nghị quyết của Quốc hội về kế hoạch đầu tư công trung hạn 2026-2030, cần khẩn trương rà soát, hoàn thiện danh mục và phương án phân bổ kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030, gửi Bộ Tài chính trong tháng 5/2026 để tổng hợp, báo cáo cấp có thẩm quyền; bảo đảm bố trí vốn tập trung, trọng điểm, kiên quyết chống dàn trải, manh mún; tổng số dự án giai đoạn 2026-2030 giảm ít nhất 30% so với giai đoạn 2021-2025 (cả ở Trung ương và địa phương).

Bộ Tài chính và các bộ, cơ quan, địa phương khẩn trương hoàn thành hướng dẫn thực hiện phân bổ vốn cho các dự án theo kết quả đầu ra, gắn với hạch toán kinh tế - xã hội, đánh giá hiệu quả đầu tư theo quy định, hoàn thành trong tháng 4/2026 theo đúng nhiệm vụ được giao tại Kết luận số 18-KL/TW của Trung ương, Nghị quyết số 109/NQ-CP của Chính phủ và Chỉ thị 16/CT-TTg ngày 23/4.

Đồng thời, Bộ Tài chính tham mưu Chính phủ có văn bản gửi Kiểm toán Nhà nước đề nghị đánh giá hiệu quả các dự án khi tiến hành kiểm toán; Bộ Xây dựng, Bộ Khoa học và Công nghệ, các bộ ngành đẩy nhanh tiến độ rà soát, hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn quốc gia, quy chuẩn quốc gia, định mức kinh tế kỹ thuật trong các lĩnh vực, hoàn thành trong tháng 5 để làm cơ sở chuẩn bị và triển khai các dự án.

Bộ Tài chính chủ trì khẩn trương nghiên cứu xây dựng phương án chấm điểm (KPI) việc thực hiện nhiệm vụ giải ngân vốn đầu tư công, báo cáo Thủ tướng Chính phủ trước ngày 15/5.

Thủ tướng yêu cầu các Bộ, cơ quan, địa phương, nhất là người đứng đầu phải xác định giải ngân vốn đầu tư công là một trong những nhiệm vụ chính trị trọng tâm, ưu tiên hàng đầu của năm 2026; tập trung lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện quyết liệt, đồng bộ, kịp thời, hiệu quả các nhiệm vụ, giải pháp nhằm tạo chuyển biến rõ rệt trong giải ngân vốn đầu tư công, phấn đấu giải ngân 100% kế hoạch vốn năm 2026, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số.