Nâng cao tính minh bạch, văn minh trong hoạt động thu hồi nợ

Yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh mới

Phát biểu tại Hội nghị, TS. Nguyễn Quốc Hùng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam nhấn mạnh, việc ban hành Bộ Quy tắc là cần thiết nhằm tạo dựng một chuẩn mực thống nhất, nâng cao tính minh bạch, văn minh và góp phần tạo sự đồng cảm của xã hội đối với hoạt động ngân hàng.

Theo TS. Nguyễn Quốc Hùng, ngành Ngân hàng hiện đang sở hữu một hệ thống hành lang pháp lý tương đối toàn diện, bao gồm Luật, Nghị định, Thông tư và các văn bản hướng dẫn liên quan. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng, mang tính bắt buộc mà mọi tổ chức tín dụng cũng như cán bộ ngân hàng phải nghiêm túc tuân thủ trong quá trình thực thi nhiệm vụ. Bên cạnh đó, từ năm 2019, Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam đã ban hành Bộ chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp và quy tắc ứng xử của cán bộ ngân hàng. Bộ chuẩn mực này đã được triển khai tại nhiều tổ chức tín dụng, góp phần xây dựng hình ảnh ngành ngân hàng dựa trên những giá trị đạo đức nghề nghiệp và chuẩn mực ứng xử tích cực.

TS. Nguyễn Quốc Hùng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam phát biểu khai mạc Hội nghị

Tuy nhiên, thực tiễn những năm gần đây cho thấy, đặc biệt trong giai đoạn chịu tác động của đại dịch Covid-19, hoạt động tín dụng đã có sự mở rộng đáng kể nhằm hỗ trợ nền kinh tế. Điều này kéo theo những áp lực không nhỏ đối với công tác thu hồi nợ khi nhiều khách hàng, cả cá nhân và doanh nghiệp, gặp khó khăn trong việc thực hiện nghĩa vụ tài chính. Đặt vấn đề về sự cần thiết xây dựng Bộ Quy tắc ứng xử trong hoạt động thu hồi nợ, TS. Nguyễn Quốc Hùng chia sẻ, trong khoảng 3 năm trở lại đây, khi nền kinh tế chịu tác động kép từ dịch bệnh và yêu cầu mở rộng tín dụng, công tác thu hồi nợ đã gặp nhiều thách thức.

Khi khách hàng mất khả năng thanh toán, quá trình xử lý nợ phát sinh nhiều vướng mắc. Thậm chí, trong một số trường hợp đã xuất hiện những biện pháp thu hồi nợ chưa phù hợp, thiếu chuẩn mực, gây ảnh hưởng tiêu cực đến hình ảnh của ngành Ngân hàng.

Ông Hùng cũng đề cập đến việc, theo quy định của pháp luật hiện hành, trong quá trình xây dựng Luật Các tổ chức tín dụng, các ngân hàng đã được trao quyền thu giữ tài sản bảo đảm. Đây là quyền hạn lớn, cho phép tổ chức tín dụng xử lý tài sản thế chấp, khởi kiện hoặc thực hiện các biện pháp pháp lý cần thiết để thu hồi nợ.

Tuy nhiên, vấn đề không chỉ nằm ở quyền hạn mà còn ở cách thức thực thi. “Quyền hạn rất lớn đã được trao cho các tổ chức tín dụng, nhưng vấn đề là chúng ta có thực hiện được hay không và nếu thực hiện thì phải làm như thế nào để nhận được sự chia sẻ, đồng cảm của xã hội”, TS. Nguyễn Quốc Hùng, nêu rõ.

Trên cơ sở nhận diện những vấn đề thực tiễn, Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam đã chủ động phối hợp với các cơ quan liên quan và các tổ chức quốc tế, đặc biệt là IFC, để xây dựng hai tài liệu quan trọng gồm: Sổ tay tái cấu trúc nợ ngoài tòa và Bộ Quy tắc ứng xử trong hoạt động thu hồi nợ.

Trình bày cụ thể về nội dung Bộ quy tắc, ông Nguyễn Hưng Quang – Phó Trưởng Ban soạn thảo Bộ quy tắc cho biết, Bộ Quy tắc ứng xử trong hoạt động thu hồi nợ được ban hành nhằm thống nhất chuẩn mực và định hướng hành vi của các tổ chức tín dụng trong quá trình thu hồi nợ, qua đó góp phần bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của cả tổ chức tín dụng và khách hàng, đồng thời hạn chế rủi ro và nâng cao uy tín, hình ảnh của hệ thống ngân hàng. Bộ Quy tắc được xây dựng công phu qua nhiều vòng góp ý với sự tham gia của các cơ quan, tổ chức và chuyên gia, chính thức ban hành ngày 31/3/2026.

Toàn cảnh Hội nghị

Bộ Quy tắc gồm 3 chương, 11 điều, quy định rõ phạm vi áp dụng, nguyên tắc thu hồi nợ và các chuẩn mực ứng xử cụ thể đối với khách hàng cá nhân và tổ chức. Trong đó, nhấn mạnh việc tuân thủ pháp luật, tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng, bảo mật thông tin, cũng như bảo vệ hình ảnh của tổ chức tín dụng. Nhân viên thu hồi nợ phải làm việc trên tinh thần tôn trọng, minh bạch, cung cấp đầy đủ thông tin và tuân thủ các quy định trong hợp đồng; đồng thời bị nghiêm cấm thực hiện các hành vi như đe dọa, quấy rối, cung cấp thông tin sai lệch hoặc xâm phạm quyền riêng tư của khách hàng.

Bên cạnh đó, Bộ Quy tắc cũng quy định rõ trách nhiệm trong việc quản lý tiền thu hồi nợ, yêu cầu minh bạch, đúng mục đích và không được trục lợi cá nhân. Các tổ chức hội viên có trách nhiệm triển khai, giám sát việc thực hiện và xử lý vi phạm, đồng thời phối hợp với nhau để đảm bảo quá trình thu hồi nợ diễn ra hài hòa, tránh xung đột. Trên cơ sở Bộ Quy tắc, mỗi tổ chức có thể xây dựng quy định nội bộ phù hợp, qua đó góp phần chuẩn hóa hoạt động thu hồi nợ theo hướng chuyên nghiệp, văn minh và tuân thủ pháp luật.

Chuẩn hoá hành vi đòi nợ, bảo vệ quyền lợi các bên

Từ góc nhìn doanh nghiệp, ông Nguyễn Đình Đức – Chủ nhiệm CLB Tài chính Tiêu dùng, Phó Tổng Giám đốc Công ty Tài chính TNHH HD Saison nêu quan điểm, trong quá trình phát triển của thị trường tài chính tiêu dùng, hoạt động thu hồi nợ luôn là một cấu phần quan trọng trong việc đảm bảo tính bền vững của hệ thống tín dụng. Tuy nhiên, đây cũng là lĩnh vực nhạy cảm, dễ phát sinh những cách hiểu chưa đầy đủ từ phía xã hội, đặc biệt trong bối cảnh chuẩn mực thực thi giữa các đơn vị chưa thực sự đồng nhất.

Chính vì vậy, việc ban hành Bộ Quy tắc ứng xử không chỉ dừng lại ở việc thiết lập một khuôn khổ hành vi, mà còn mang ý nghĩa định hình lại cách tiếp cận của toàn ngành theo hướng minh bạch, nhất quán và có trách nhiệm hơn.

Ông Nguyễn Đình Đức cho rằng việc triển khai Bộ Quy tắc ứng xử trong thu hồi nợ cần được nhìn nhận như một quá trình chuẩn hóa đồng bộ trong toàn ngành, không chỉ dừng ở quy định mà còn ở cách hiểu và cách hành xử thống nhất trong thực tế. Ông cũng chỉ ra rằng vẫn còn những nội dung cần tiếp tục làm rõ, đặc biệt là việc chuyển hóa các nguyên tắc chung thành cách áp dụng cụ thể, cũng như cân bằng giữa hiệu quả thu hồi nợ và chuẩn mực ứng xử.

Theo ông, thực tiễn triển khai cho thấy hiệu quả thu hồi nợ không đến từ việc gia tăng tần suất tiếp cận, mà từ cách tiếp cận phù hợp với từng hoàn cảnh, kiểm soát tốt bối cảnh tương tác và hạn chế tác động không cần thiết. Đồng thời, chuẩn mực ứng xử không chỉ là “làm đúng” mà còn là cách thức được khách hàng tiếp nhận, do đó cần linh hoạt trong xử lý các tình huống như khiếu nại, chưa đồng thuận hoặc khách hàng gặp khó khăn.

Ông Đức nhấn mạnh, giá trị của Bộ Quy tắc không nằm ở văn bản mà ở sự nhất quán trong thực thi. Việc triển khai cần dựa trên chuẩn hóa nhận thức, tăng cường kiểm soát và từng bước ứng dụng công nghệ, qua đó góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động, đồng thời xây dựng hình ảnh ngành tài chính minh bạch, chuyên nghiệp và bền vững.

Bên cạnh đó, theo TS. Nguyễn Quốc Hùng, ngoài trách nhiệm của các tổ chức tín dụng, người đi vay cũng cần có ý thức thực hiện nghĩa vụ tài chính. “Không thể chấp nhận việc khách hàng có khả năng trả nợ mà không trả, cố tình chây ì hoặc tạo tranh chấp để trì hoãn”, ông Hùng nhấn mạnh.