Nâng trần phạt vi phạm hành chính lên 3 tỷ đồng: Răn đe nhưng phải khả thi

Chiều 23/9/2026, UBTVQH cho ý kiến về dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi)

Nâng trần, mở rộng xử phạt trên môi trường điện tử

Trình bày Tờ trình dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi), Thứ trưởng Bộ Công an Phạm Thế Tùng cho biết, Dự thảo Luật gồm 6 phần, 128 điều. Một trong những thay đổi đáng chú ý là đề xuất nâng thời hiệu xử phạt tối đa từ 2 năm lên 3 năm và giao Chính phủ quy định chi tiết theo lĩnh vực. Cùng với đó, mức tiền phạt tối đa được ban soạn thảo đề xuất nâng từ 1 tỷ đồng lên 1,5 tỷ đồng đối với cá nhân; từ 2 tỷ đồng lên 3 tỷ đồng đối với tổ chức. Dự thảo cũng có sửa đổi quy định đối tượng bị xử lý, các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ và bổ sung trường hợp miễn trách nhiệm về vi phạm hành chính.

Không chỉ điều chỉnh mức phạt, dự thảo hướng mạnh đến đơn giản hóa quy trình. Một số thủ tục không cần thiết được đề xuất cắt giảm, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ để hướng tới xử phạt hoàn toàn trên môi trường điện tử. Trường hợp vi phạm được phát hiện bằng phương tiện, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ có thể được xử phạt không lập biên bản.

Ở khâu thi hành quyết định xử phạt, dự thảo giảm mức phạt tiền làm điều kiện được hoãn, miễn, giảm hoặc nộp tiền phạt nhiều lần; sửa đổi điều kiện theo hướng thuận lợi hơn cho cá nhân, tổ chức vi phạm trong thực hiện nghĩa vụ. Một số trường hợp được hoãn, miễn thi hành hình thức xử phạt bổ sung và biện pháp khắc phục hậu quả cũng được bổ sung.

Đáng chú ý, dự thảo bổ sung các biện pháp cưỡng chế gồm tạm hoãn xuất cảnh; niêm phong trụ sở, địa điểm, cơ sở hoặc bộ phận cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ; ngừng cung cấp điện, nước; tạm dừng đăng kiểm, đăng ký, cấp giấy phép điều khiển phương tiện; ngừng cung cấp internet, dịch vụ viễn thông, hạ tầng số hoặc thực hiện biện pháp ngăn chặn kỹ thuật, chặn truy cập.

Một thay đổi lớn khác liên quan thẩm quyền áp dụng biện pháp xử lý hành chính. Dự thảo đề xuất chuyển thẩm quyền quyết định đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc, đưa đi cai nghiện bắt buộc từ Tòa án nhân dân sang Chủ tịch UBND cấp xã. Đồng thời, một số quy định về tạm giữ người, tang vật, phương tiện vi phạm hành chính cũng được sửa đổi.

Các đại biểu tham dự phiên họp

Mức phạt quá cao có thể khó phát huy hiệu quả

Trình bày Báo cáo thẩm tra sơ bộ, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Thường trực Ủy ban tán thành sự cần thiết sửa đổi cơ bản, toàn diện Luật Xử lý vi phạm hành chính. Theo đó, dự thảo sửa đổi, bổ sung 93 điều, bổ sung mới 4 điều và kế thừa 31 điều của luật hiện hành.

Tuy nhiên, do dự thảo có nhiều quy định liên quan đến hạn chế quyền con người, quyền công dân, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục rà soát thận trọng, kỹ lưỡng; những vấn đề thuộc thẩm quyền Quốc hội cần được quy định cụ thể ngay trong luật thay vì giao Chính phủ quy định chi tiết.

Đối với đề xuất nâng mức phạt tiền tối đa, Thường trực Ủy ban lưu ý: nếu quy định mức phạt quá cao sẽ không phù hợp với khả năng tài chính thực tế của đa số cá nhân và doanh nghiệp, từ đó khó phát huy hiệu quả. Vì vậy, bên cạnh phương án tăng tiền phạt, cần xem xét các biện pháp khắc phục hậu quả và hình thức phạt bổ sung như tước quyền sử dụng giấy phép, đình chỉ hoạt động.

Cách tiếp cận này nhằm đồng thời tăng tính răn đe, phòng ngừa, nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật nhưng hạn chế tình trạng mức tiền phạt quá cao làm ảnh hưởng đến tính khả thi của quyết định xử phạt.

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị cân nhắc giữ quy định về mức phạt tối đa đối với từng lĩnh vực ngay trong luật. Theo Báo cáo thẩm tra, cách thiết kế hiện hành vừa tạo cơ sở để Chính phủ quy định khung hoặc mức tiền phạt cụ thể, vừa thiết lập mức trần cần thiết để pháp luật được áp dụng ổn định, thống nhất. Đây cũng là vấn đề liên quan đến thẩm quyền Quốc hội trong quy định những nội dung gắn với quyền con người, quyền và nghĩa vụ công dân.

Đối với việc kéo dài thời hiệu xử phạt, Thường trực Ủy ban đề nghị phân hóa cụ thể những lĩnh vực được phép kéo dài lên 3 năm, bảo đảm nguyên tắc mọi vi phạm hành chính phải được phát hiện, ngăn chặn kịp thời và việc xử phạt được tiến hành nhanh chóng.

Cơ quan thẩm tra đồng tình với sự cần thiết xử lý vi phạm hành chính trên môi trường điện tử, nhưng đề nghị có giải pháp để người vi phạm biết được thông tin về hành vi của mình, bảo đảm quyền giải trình, khiếu nại, khởi kiện; tránh tình trạng người vi phạm vừa phải thực hiện thủ tục điện tử, vừa phải trực tiếp làm việc với cơ quan có thẩm quyền.

Với các biện pháp cưỡng chế mới, Thường trực Ủy ban cho rằng việc ngừng cung cấp điện, nước, internet, viễn thông hoặc hạ tầng số có mục đích đình chỉ, chấm dứt hành vi vi phạm nhưng cần tiếp tục xem xét về tính chất pháp lý. Việc tạm dừng đăng kiểm, đăng ký phương tiện hoặc cấp giấy phép điều khiển phương tiện cũng cần được rà soát để xác định đúng người thực hiện hành vi vi phạm.

Các đại biểu cho ý kiến về dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi)

Tăng hiệu lực quản lý nhưng phải bảo vệ quyền hợp pháp

Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng mức phạt tối đa phải được ghi trong luật. Đối với những lĩnh vực như giao thông, đất đai, xây dựng, môi trường, an ninh trật tự, an toàn thực phẩm, phòng cháy, chữa cháy, khoáng sản, an ninh mạng, lợi ích từ vi phạm có thể lớn, mức phạt hiện hành có thể làm giảm tính răn đe; nâng trần sẽ giúp chế tài tương xứng hơn.

Việc xử phạt toàn trình trên môi trường điện tử khi đủ điều kiện về hạ tầng, kết nối, chia sẻ dữ liệu được đặt trong yêu cầu giảm thủ tục hành chính, tiết kiệm chi phí và phù hợp với chuyển đổi số. Tuy nhiên, với các biện pháp như tạm hoãn xuất cảnh, niêm phong cơ sở sản xuất, kinh doanh, ngừng cung cấp điện, nước hay tạm dừng đăng ký phương tiện, Chủ tịch Quốc hội lưu ý đây là những biện pháp tác động mạnh đến quyền tự do đi lại, quyền kinh doanh và sinh kế. Vì vậy, cần quy định rõ điều kiện, thời hạn tối đa, trình tự thông báo, cơ chế khiếu nại và ưu tiên các biện pháp ít xâm phạm quyền hơn trước khi áp dụng cắt điện, cắt nước.

Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Lê Thị Nga cơ bản nhất trí với việc bổ sung các biện pháp cưỡng chế nhưng đề nghị quy định chặt chẽ điều kiện và trình tự, thủ tục để vừa bảo đảm hiệu lực của quyết định xử lý hành chính, vừa bảo đảm quyền cơ bản của công dân. Đối với nâng thời hiệu xử phạt từ 2 lên 3 năm, bà đề nghị đánh giá kỹ tác động; còn mức tiền phạt tối đa cần được quy định cụ thể trong luật để bảo đảm minh bạch.

Kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho biết, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản tán thành các nội dung chính của dự thảo. Cơ quan soạn thảo được đề nghị làm rõ những lĩnh vực được kéo dài thời hiệu xử phạt lên 3 năm; nghiên cứu kỹ việc tăng mức tiền phạt; đồng thời quy định cụ thể ngay trong dự thảo luật mức tiền phạt tối đa trong từng lĩnh vực.

Đối với các biện pháp như cắt điện, nước, internet và những biện pháp tương tự, yêu cầu đặt ra là phải đánh giá tác động đầy đủ, quy định điều kiện áp dụng, cơ chế ra quyết định và thực hiện; đồng thời cá thể hóa đối tượng, không làm ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của bên thứ ba. Dự thảo cũng phải được rà soát với các luật liên quan để bảo đảm đồng bộ giữa mức xử phạt tối đa, xử phạt theo doanh thu và ranh giới giữa xử lý hành chính với hình sự.