Ngân hàng số tăng tốc, mở rộng không gian phát triển kinh tế số

Nền tảng cho bước chuyển mạnh mẽ của ngân hàng số

Một trong những yếu tố tạo nên thành công của chuyển đổi số ngành Ngân hàng thời gian qua chính là sự hoàn thiện đồng bộ giữa thể chế, hạ tầng công nghệ và dữ liệu. Ngày 03/11/2025, Thống đốc NHNN đã ban hành Quyết định số 3579/QĐ-NHNN phê duyệt Chiến lược chuyển đổi số ngành Ngân hàng đến năm 2030. Chiến lược mới đặt mục tiêu xây dựng hệ thống ngân hàng số an toàn, thông minh, hoạt động theo thời gian thực và lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ.

Dưới định hướng này, toàn Ngành đã đẩy mạnh triển khai hàng loạt chương trình hành động nhằm phát triển hệ sinh thái ngân hàng số hiện đại, an toàn và bao trùm hơn. Từ các ngân hàng thương mại lớn đến các tổ chức trung gian thanh toán đều tăng tốc đầu tư công nghệ, phát triển dịch vụ số và mở rộng trải nghiệm đa kênh cho khách hàng.

Toàn ngành Ngân hàng đã thúc đẩy chuyển đổi số một cách mạnh mẽ với quan điểm lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm

Theo báo cáo của NHNN, trong 3 tháng đầu năm 2026, thanh toán không dùng tiền mặt tiếp tục ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng với tổng số giao dịch tăng 37,98% về số lượng và 14,22% về giá trị so với cùng kỳ năm 2025. Riêng giao dịch qua Internet tăng tới 65,68% về số lượng và 28,85% về giá trị; thanh toán qua mã QR tăng 52,4% về giá trị giao dịch. Những con số này phản ánh rõ xu hướng dịch chuyển mạnh mẽ từ tiền mặt sang thanh toán số trong nền kinh tế.

Song song với đó, các phương thức thanh toán truyền thống đang dần thu hẹp. Đến cuối tháng 3/2026, toàn thị trường còn 20.699 máy ATM, giảm 3,01% so với cùng kỳ năm trước; giao dịch qua ATM giảm 9,29% về số lượng. Sự thay đổi này cho thấy hành vi tài chính của người dân đang chuyển dịch rõ nét sang môi trường số.

Không chỉ ở khu vực đô thị, chuyển đổi số ngân hàng còn lan tỏa đến các vùng nông thôn, miền núi và hải đảo thông qua dịch vụ Mobile Money. Tính đến ngày 31/3/2026, cả nước có 11,45 triệu tài khoản Mobile Money đang hoạt động, với 5,64 triệu giao dịch, tổng giá trị hơn 154 tỷ đồng.

Dù quy mô chưa quá lớn so với tổng thị trường thanh toán, Mobile Money lại mang ý nghĩa đặc biệt trong thúc đẩy tài chính toàn diện. Đây được xem là “cánh tay nối dài” giúp người dân ở khu vực khó tiếp cận dịch vụ ngân hàng vẫn có thể thanh toán, chuyển tiền và sử dụng các dịch vụ tài chính cơ bản.

Một nền tảng quan trọng khác của chuyển đổi số là dữ liệu. Những năm gần đây, ngành Ngân hàng đã đẩy mạnh kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, ứng dụng VNeID và căn cước công dân gắn chip để xác thực khách hàng.

Tính đến cuối tháng 4/2026, hơn 156,6 triệu hồ sơ khách hàng đã được đối chiếu sinh trắc học. Trung tâm Thông tin tín dụng quốc gia Việt Nam cũng làm sạch gần 44,5 triệu hồ sơ khách hàng. Việc đồng bộ dữ liệu không chỉ giúp hạn chế tài khoản ảo, tăng tính minh bạch mà còn tạo nền tảng để phát triển các dịch vụ tài chính số an toàn hơn.

Đánh giá về vai trò của chính sách trong thúc đẩy chuyển đổi số ngân hàng, PGS.TS Phan Anh - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu khoa học Ngân hàng, Học viện Ngân hàng cho rằng việc hoàn thiện khung pháp lý về thanh toán không dùng tiền mặt, định danh điện tử và bảo vệ dữ liệu cá nhân đã góp phần giảm độ trễ chính sách, củng cố niềm tin của ngân hàng, doanh nghiệp công nghệ và người dân.

Theo chuyên gia này, chuyển đổi số ngân hàng hiện không còn là câu chuyện riêng của ngành Ngân hàng mà đã lan tỏa mạnh mẽ sang nhiều lĩnh vực khác của đời sống kinh tế - xã hội. Thực tế hiện nay, hơn 88% bệnh viện triển khai thanh toán không dùng tiền mặt; 100% trường đại học, cao đẳng tại đô thị áp dụng thu học phí qua ngân hàng; trên 80% người hưởng bảo hiểm xã hội tại đô thị nhận trợ cấp qua tài khoản cá nhân.

Những kết quả đó cho thấy ngân hàng số đang dần trở thành hạ tầng thiết yếu của nền kinh tế số, góp phần nâng cao tính minh bạch, giảm chi phí giao dịch và cải thiện chất lượng dịch vụ cho người dân.

Kỳ vọng bứt tốc và những bài toán đặt ra trong giai đoạn mới

Bên cạnh những kết quả tích cực, chuyển đổi số ngành Ngân hàng cũng đang bước vào giai đoạn phát triển sâu hơn với nhiều yêu cầu mới về công nghệ, bảo mật và chất lượng dịch vụ.

Một trong những thách thức lớn nhất hiện nay là đảm bảo an ninh, an toàn hệ thống trong bối cảnh tội phạm công nghệ cao ngày càng gia tăng. Khi quy mô giao dịch số tăng mạnh, các hình thức lừa đảo trực tuyến, giả mạo tài khoản hay đánh cắp dữ liệu cũng trở nên tinh vi hơn.

Để ứng phó với nguy cơ này, NHNN đã triển khai nhiều giải pháp giám sát và cảnh báo rủi ro. Tiêu biểu là Hệ thống thông tin hỗ trợ quản lý, giám sát và phòng ngừa rủi ro (SIMO), cho phép các tổ chức thành viên chia sẻ thông tin về tài khoản nghi ngờ để cảnh báo sớm cho khách hàng. Tính đến ngày 27/4/2026, SIMO đã được triển khai tại 149 đơn vị, gồm 99 tổ chức tín dụng và 50 tổ chức trung gian thanh toán. Hệ thống đã gửi cảnh báo tới hơn 3,8 triệu lượt khách hàng, trong đó hơn 1,2 triệu lượt đã chủ động dừng hoặc hủy giao dịch liên quan đến nguy cơ gian lận.

Theo Phó Thống đốc NHNN Phạm Tiến Dũng, dù ngành Ngân hàng đã đạt được nhiều kết quả tích cực, nhưng quá trình chuyển đổi số vẫn còn không ít khó khăn và thách thức.

Phó Thống đốc cho rằng sự phát triển nhanh của công nghệ đòi hỏi hệ thống bảo mật phải liên tục được nâng cấp; trong khi yêu cầu của người dùng về trải nghiệm dịch vụ ngày càng cao. Bên cạnh đó, những điểm nghẽn về thể chế cho các mô hình kinh doanh mới vẫn cần thời gian để tháo gỡ đồng bộ.

“Việc duy trì dữ liệu đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất và dùng chung là nhiệm vụ đòi hỏi sự đầu tư bền bỉ và lâu dài”, Phó Thống đốc Phạm Tiến Dũng nhấn mạnh.

Trong giai đoạn tới, ngành Ngân hàng xác định tiếp tục thúc đẩy chuyển đổi số dựa trên ba trụ cột: quy trình, công nghệ và con người. Về quy trình, ngành sẽ tiếp tục hoàn thiện thể chế, tái cấu trúc nghiệp vụ để 100% hồ sơ công việc được xử lý toàn trình trên môi trường điện tử. Đồng thời, đẩy mạnh cải cách hành chính, hướng tới tối thiểu 80% thủ tục hành chính liên quan đến doanh nghiệp được thay thế bằng dữ liệu số.

Về công nghệ, ngành Ngân hàng ưu tiên nghiên cứu và ứng dụng các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), điện toán đám mây (Cloud) và API mở để hiện đại hóa hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng quốc gia.

Mục tiêu được đặt ra là giá trị thanh toán không dùng tiền mặt đạt tối thiểu gấp 27 lần GDP và ít nhất 87% người dân từ 15 tuổi trở lên có tài khoản giao dịch ngân hàng.

Trong khi đó, yếu tố con người được xem là nền tảng quyết định sự thành công của chuyển đổi số. Ngành Ngân hàng đang tiếp tục triển khai phong trào “Bình dân học vụ số”, đẩy mạnh đào tạo kỹ năng số cho cán bộ và người lao động.

Theo kế hoạch, tối thiểu 50% cán bộ chuyên trách công nghệ thông tin sẽ được đào tạo chuyên sâu về quản trị dữ liệu trong năm 2026. Đồng thời, NHNN sẽ tiếp tục phối hợp với các ngân hàng thương mại lớn để thu hút nguồn nhân lực công nghệ chất lượng cao.

Trong bối cảnh đó, Hội thi “Chuyển đổi số ngành Ngân hàng” năm 2026 được tổ chức như một hoạt động thiết thực nhằm lan tỏa tinh thần đổi mới sáng tạo, nâng cao nhận thức và thúc đẩy phát triển năng lực số trong toàn Ngành. Không chỉ là sân chơi chuyên môn, hội thi còn tạo cơ hội để các đơn vị giao lưu, chia sẻ kinh nghiệm và đề xuất các giải pháp thực tiễn cho quá trình chuyển đổi số ngân hàng. Đây cũng là hoạt động thiết thực hưởng ứng phong trào “Bình dân học vụ số”, góp phần phổ cập kiến thức, kỹ năng số trong đội ngũ cán bộ, đoàn viên, người lao động; từ đó lan tỏa tinh thần chủ động học tập, thích ứng với môi trường số, chung tay thúc đẩy phát triển kinh tế số, xã hội số và công dân số theo định hướng chuyển đổi số quốc gia.

Với chủ đề “Chủ động số hóa – Bứt phá tương lai”, dự kiến Hội thi sẽ diễn ra từ ngày 22/5/2026 và thi chung kết vào sáng 23/5/2026 tại Cung Văn hóa Hữu nghị Việt Xô (Hà Nội).