Ngân hàng tiếp sức mùa tựu trường, sinh viên cần tỉnh táo trước bẫy "tín dụng đen"

Điểm tựa từ tài chính chính thống

Ngày Vũ Duy Khánh, cựu học sinh Trường THPT Yên Khánh B, nhận giấy báo trúng tuyển ngành Ngân hàng số, Học viện Ngân hàng, niềm vui của gia đình anh Vũ Việt Cường, Khánh Cư, Ninh Bình nhanh chóng đi kèm một nỗi lo khác: Tiền đâu để con theo học xa nhà?

Học phí và sinh hoạt phí mỗi tháng cũng gần chục triệu đồng. Trong khi đó, bố mẹ làm công ty thu nhập còn trang trải cho 3 người em đang tuổi ăn học. Với gia đình anh Cường, việc con đỗ đại học vì thế không chỉ mở ra một hành trình mới cho con mà cũng đặt ra một bài toán tài chính kéo dài nhiều năm.

Sau khi được cán bộ Ngân hàng Chính sách xã hội (NHCSXH) và chính quyền địa phương giới thiệu chương trình tín dụng dành cho người học, gia đình quyết định vay hơn 10 triệu đồng mỗi tháng để Khánh bắt đầu sự nghiệp học hành. Khoản vay giúp gia đình kịp thời giảm bớt sức ép phải cùng lúc xoay xở học phí, tiền nhà, sinh hoạt phí và các chi phí học tập khác.

Tín dụng ưu đãi trở thành điểm tựa cho nhiều sinh viên mùa tựu trường - Ảnh: ST

Câu chuyện của gia đình Khánh cũng là bài toán chung của không ít phụ huynh mỗi mùa tựu trường. Với sinh viên học xa nhà, ngoài học phí còn hàng loạt khoản phải chuẩn bị ngay trong một khoảng thời gian ngắn: đặt cọc và thuê phòng trọ, mua máy tính, giáo trình, phương tiện đi lại, tiền ăn, điện nước và những chi phí phát sinh trong những tháng đầu làm quen với cuộc sống tự lập. Để giảm sức ép này, những năm gần đây, sản phẩm tài chính dành cho học sinh, sinh viên ngày càng đa dạng hơn.

Ở kênh tín dụng chính sách, chương trình cho học sinh, sinh viên có hoàn cảnh khó khăn của NHCSXH hiện cho phép mức vay tối đa 4 triệu đồng/tháng. Riêng người học các ngành khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán theo Quyết định 29/2025/QĐ-TTg có thể được vay toàn bộ học phí phải đóng sau khi trừ học bổng, hỗ trợ khác, cùng sinh hoạt phí và chi phí học tập tối đa 5 triệu đồng/tháng, với lãi suất 4,8%/năm.

Không chỉ tín dụng chính sách, các ngân hàng thương mại cũng tăng cường hiện diện trong mùa tựu trường bằng nhiều sản phẩm từ thanh toán, thẻ đến tín dụng tiêu dùng. Hướng tới năm học 2026-2027, Agribank dành 60,7 tỷ đồng cho các hoạt động hỗ trợ giáo dục trên cả nước, trong đó tập trung đầu tư cơ sở vật chất trường học, hỗ trợ các cơ sở đào tạo và học sinh, sinh viên có hoàn cảnh khó khăn. Ngân hàng đồng thời triển khai chương trình dành cho sinh viên các trường đại học, cao đẳng và trung cấp chuyên nghiệp khi mở tài khoản và sử dụng Agribank Plus.

VietinBank triển khai chiến dịch Pack2School từ cuối tháng 8 đến hết tháng 11/2026, cung cấp gói tài khoản thanh toán, thẻ và giải pháp vay phục vụ học phí, mua thiết bị học tập hay phương tiện đi lại. Gói vay hỗ trợ nhu cầu vốn tối đa 50 triệu đồng, thời hạn có thể kéo dài đến 72 tháng.

Trong khi đó, Vietbank đưa ra chương trình Back to School với các giải pháp dành cho nhu cầu học tập và du học. Một số khoản vay tiêu dùng, vay du học được ưu đãi lãi suất trong ba tháng đầu kèm các điều kiện cụ thể; khách hàng du học cũng có chính sách về chuyển tiền quốc tế.

Đừng để vướng vào vòng xoáy “nợ chồng nợ”

Tuy nhiên, tín dụng chỉ thực sự trở thành “điểm tựa” khi khoản vay đến từ tổ chức hợp pháp, điều kiện minh bạch và người vay hiểu rõ khả năng trả nợ. Chính khoảng cách giữa nhu cầu tiền gấp và khả năng tiếp cận, nhận biết một nguồn vốn an toàn đang tạo kẽ hở để tín dụng đen len vào giảng đường.

Đức Cường, một sinh viên tại TP.HCM từng bước vào vòng xoáy này. Từ những khoản đầu tư thiếu kiểm soát và vay mượn ban đầu, Cường lần lượt tìm đến ngân hàng, công ty tài chính, rồi cả các app vay “đen” để có tiền xoay xở. Đến khi khoản nợ vượt 100 triệu đồng, giải pháp vay chỗ mới để trả chỗ cũ càng khiến tình hình trở nên bế tắc. Dư nợ phải trả mỗi tháng có thời điểm lên hơn 20 triệu đồng, vượt xa thu nhập ít ỏi của một sinh viên đang thực tập.

Câu chuyện của Cường cho thấy một trong những chiếc bẫy nguy hiểm nhất của tín dụng đen không hẳn bắt đầu bằng một khoản vay lớn. Đó có thể chỉ là vài triệu đồng cần gấp để đóng học phí, tiền trọ hoặc giải quyết một khoản chi đột xuất. Khi đến hạn nhưng chưa có khả năng thanh toán, người vay dễ tiếp tục tìm một app khác để “đảo nợ”. Từ đó, gốc, lãi, phí gia hạn và phí phạt chồng lên nhau.

Đại úy Huỳnh Đỗ Tấn Thịnh, Phòng Cảnh sát hình sự Công an TP.HCM nhận định tình trạng sinh viên vay qua các ứng dụng tín dụng, đặc biệt là “app đen”, diễn ra khá phổ biến và có xu hướng gia tăng; tập trung nhiều ở sinh viên năm nhất, năm hai, người học xa gia đình, thu nhập không ổn định và còn thiếu kỹ năng quản lý tài chính. Bước vào mùa nhập học năm nay, nguy cơ này càng đáng lưu ý. Theo cảnh báo của Bộ Công an, các đối tượng lừa đảo đang lợi dụng sự bỡ ngỡ của tân sinh viên và tâm lý lo lắng của phụ huynh trong mùa tựu trường để triển khai nhiều thủ đoạn chiếm đoạt tài sản. Cùng với những chiêu giả mạo nhà trường, phòng trọ, học bổng, việc cần tiền cho học phí và sinh hoạt cũng có thể khiến người trẻ dễ mất cảnh giác.

“Tín dụng đen” thời công nghệ cũng đã thay đổi hình thức. Thay vì chỉ là những tờ rơi “alo là có tiền”, các khoản vay có thể xuất hiện dưới tên gọi khá hấp dẫn như “vay học phí”, “vay sinh viên”, “vay tiêu dùng học tập”, với quảng cáo “không cần thế chấp”, “giải ngân nhanh” trên Facebook, TikTok, Zalo hay Telegram.

Vì vậy, chuyên gia khuyến cáo, khi cần hỗ trợ tài chính, sinh viên nên ưu tiên trao đổi với gia đình, nhà trường, tìm hiểu tín dụng của NHCSXH hoặc các ngân hàng, tổ chức tài chính được cấp phép; đọc kỹ lãi suất, các loại phí, lịch trả nợ và tổng nghĩa vụ phải thanh toán. Tuyệt đối không cung cấp OTP, mật khẩu ngân hàng; không cài ứng dụng từ đường link lạ và đặc biệt không chuyển trước “phí xác thực”, “phí bảo hiểm” hay “phí mở khóa” để được nhận khoản vay.