NHTW Nhật Bản: Hệ thống tài chính ngày càng nhạy cảm khi đầu tư AI mở rộng

Rủi ro có thể lan truyền qua các NBFI

Theo BoJ, trước kỳ vọng tăng trưởng mạnh mẽ của thị trường AI, các tập đoàn công nghệ vận hành hạ tầng điện toán quy mô siêu lớn, đặc biệt tại Mỹ, gần đây đã gia tăng đáng kể đầu tư tài sản cố định, nhất là vào các trung tâm dữ liệu.

Trước đây, những doanh nghiệp này chủ yếu sử dụng nguồn vốn tự có để tài trợ đầu tư. Tuy nhiên, nhu cầu vốn ngày càng lớn đã thúc đẩy họ tăng phát hành trái phiếu doanh nghiệp và ký kết các hợp đồng thuê dài hạn đối với trung tâm dữ liệu do bên thứ ba phát triển.

Trong bối cảnh đó, các NBFI nước ngoài, bao gồm các quỹ đầu tư tư nhân, đang đóng vai trò ngày càng quan trọng trong việc cung cấp nguồn vốn tài trợ cho những dự án đầu tư mà các tập đoàn công nghệ này không thể đáp ứng bằng nguồn vốn tự có.

Đáng chú ý, các ngân hàng Nhật Bản cũng đang gia tăng hoạt động cho vay và đầu tư vào những NBFI nước ngoài. Đồng thời, các quỹ nước ngoài mở rộng đầu tư vào cổ phiếu và trái phiếu Nhật Bản, khiến mối liên kết giữa hệ thống tài chính nước này với thị trường vốn quốc tế ngày càng chặt chẽ.

Theo Reuters, BoJ cảnh báo nếu kỳ vọng về khả năng sinh lời của các khoản đầu tư AI suy giảm, những đợt điều chỉnh danh mục của các NBFI có thể khuếch đại cú sốc trên thị trường toàn cầu và khiến tác động lan sang Nhật Bản.

Cơ chế truyền dẫn rủi ro này có thể diễn ra qua nhiều mắt xích. Khi triển vọng lợi nhuận từ AI không đáp ứng kỳ vọng, giá trị những tài sản liên quan có thể suy giảm, thúc đẩy các quỹ đầu tư thu hẹp mức độ chấp nhận rủi ro. Hoạt động bán tài sản hoặc điều chỉnh danh mục trên diện rộng có thể tiếp tục gây áp lực lên giá chứng khoán và những thị trường có liên hệ với nguồn vốn tài trợ AI.

Tác động không chỉ giới hạn ở những khoản cho vay dành cho các quỹ đầu tư nước ngoài. BoJ còn lưu ý rằng cổ phiếu Nhật Bản đã tăng giá nhờ kỳ vọng lợi nhuận của những doanh nghiệp liên quan đến AI. Nếu thị trường toàn cầu điều chỉnh mạnh, giá cổ phiếu trong nước cũng có thể chịu ảnh hưởng, qua đó tác động đến danh mục đầu tư của các ngân hàng.

Hệ thống ngân hàng vẫn duy trì khả năng chống chịu

Dù chỉ ra những kênh rủi ro mới, BoJ không đánh giá hệ thống ngân hàng Nhật Bản đang rơi vào tình trạng mất ổn định. Ngược lại, báo cáo khẳng định hệ thống tài chính nước này nhìn chung vẫn ổn định và chưa xuất hiện những mất cân đối tài chính lớn trong hoạt động nội địa.

Kết quả kiểm tra sức chịu đựng của BoJ cho thấy các ngân hàng Nhật Bản vẫn có khả năng chống chịu trước những cú sốc lớn. Ngoài kịch bản cơ sở, BoJ xem xét hai kịch bản bất lợi: một kịch bản giả định thị trường tài chính và kinh tế trong nước, quốc tế suy giảm mạnh tương đương cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu; và một kịch bản kết hợp nhiều cú sốc, trong đó giá dầu tăng do rủi ro địa chính trị, lạm phát toàn cầu gia tăng, lãi suất nước ngoài tăng mạnh, kinh tế nước ngoài suy giảm và kỳ vọng lợi nhuận từ đầu tư AI đi xuống. Ở kịch bản bất lợi thứ hai, các cú sốc còn bị khuếch đại bởi hoạt động điều chỉnh danh mục của các NBFI trong và ngoài nước.

Theo BoJ, trong kịch bản kết hợp này, chi phí rủi ro tín dụng gia tăng, đặc biệt đối với các khoản cho vay tại châu Á, trong khi tổn thất từ các khoản cho vay đối với quỹ tín dụng tư nhân và trung tâm dữ liệu cũng góp phần làm tăng chi phí này. Giá cổ phiếu và chứng chỉ quỹ giảm, cùng với lãi suất trái phiếu dài hạn tăng và chênh lệch lợi suất trái phiếu doanh nghiệp Mỹ nới rộng, gây thêm sức ép lên danh mục chứng khoán của ngân hàng. Trong kịch bản này, dù tỷ lệ an toàn vốn giảm đáng kể so với kịch bản cơ sở nhưng kết quả mô phỏng cho thấy tỷ lệ này nhìn chung vẫn cao hơn mức yêu cầu của cơ quan quản lý trong suốt thời gian kiểm tra.

BoJ cũng cho biết dư nợ cho vay đối với các quỹ nước ngoài và trung tâm dữ liệu hiện chỉ chiếm tỷ trọng hạn chế trong tổng dư nợ nước ngoài của các ngân hàng lớn. Tuy nhiên, đây đang trở thành những lĩnh vực được chú trọng nhờ mức chênh lệch lãi suất hấp dẫn, do đó đòi hỏi các ngân hàng phải quản lý chặt chẽ chất lượng danh mục tín dụng.

Ngoài rủi ro thị trường, BoJ còn cảnh báo những tiến bộ của AI có thể làm gia tăng tốc độ và quy mô các cuộc tấn công mạng. Các sự cố an ninh mạng không chỉ ảnh hưởng đến từng tổ chức tài chính và khách hàng mà còn có nguy cơ lan sang các định chế khác, đe dọa sự ổn định của toàn hệ thống.

Những cảnh báo trên được đưa ra trong bối cảnh BoJ đang từng bước nâng lãi suất và tiếp tục theo dõi diễn biến giá tài sản. BoJ đã nâng lãi suất chính sách lên 1,25% trong tháng 9, mức cao nhất trong 31 năm, đồng thời phát tín hiệu có thể tiếp tục thắt chặt chính sách để kiểm soát lạm phát.

Trong môi trường đó, yêu cầu đặt ra đối với các ngân hàng không chỉ là kiểm soát rủi ro từ những khoản cho vay trực tiếp, mà còn phải nhận diện mức độ phụ thuộc gián tiếp vào các quỹ đầu tư và biến động giá tài sản. Điều này đặc biệt quan trọng khi dòng vốn tài trợ AI ngày càng gắn kết thị trường công nghệ với hoạt động tín dụng quốc tế.