Phân bón giả “đội lốt” hàng ngoại: Cảnh giác từ khâu nguồn gốc xuất xứ

Hơn 24.000 tấn phân bón bị làm giả nguồn gốc

Vụ việc cho thấy thủ đoạn làm giả ngày càng tinh vi, khi hàng hóa không chỉ được “khoác áo” mới mà cả nguồn gốc xuất xứ cũng bị làm sai lệch, khiến người mua khó nhận biết nếu chỉ dựa vào bao bì, nhãn mác.

Quảng cảnh buổi họp báo (Ảnh: Công an Đắk Lắk)

Tại buổi họp báo công bố triệt xoá thành công 2 vụ án lớn trên địa bàn hôm ngày 1/10/2026, Công an tỉnh Đắk Lắk công bố kết quả điều tra sơ bộ vụ án sản xuất, buôn bán phân bón giả với quy mô lớn.

Theo cơ quan điều tra, Đỗ Xuân Nam, trú phường Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk được xác định là đối tượng chủ mưu, cầm đầu. Tham gia đường dây còn có vợ chồng Võ Thị Kim Thúy, Dương Hồng Sơn, cùng trú TP. Hồ Chí Minh và 4 đối tượng khác.

Các đối tượng lợi dụng tư cách pháp nhân của doanh nghiệp để nhập khẩu, sản xuất, thay đổi bao bì, nhãn mác rồi đưa phân bón ra thị trường. Điểm đáng chú ý là thủ đoạn không nằm ở việc tự sản xuất toàn bộ sản phẩm từ đầu. Các đối tượng lợi dụng sự chênh lệch giá giữa những loại phân bón có cùng công thức, thành phần nhưng được sản xuất tại các quốc gia khác nhau.

Theo kết quả điều tra bước đầu, phân bón có giá thành thấp được nhập khẩu từ Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc, Australia và Hà Lan. Sau đó, các đối tượng thay đổi bao bì, nhãn mác, sử dụng tem nhãn phụ để thể hiện sản phẩm có nguồn gốc, xuất xứ từ Bỉ - nơi có sản phẩm giá cao hơn - nhằm hưởng chênh lệch, trung bình khoảng 4.100-4.300 đồng/kg.

Công an tỉnh Đắk Lắk thi hành lệnh bắt các đối tượng sản xuất, buôn bán phân bón giả (Ảnh: Công an Đắk Lắk)

Từ năm 2025 đến khi bị bắt, các đối tượng xuất bán 24.240 tấn phân bón mang nhãn xuất xứ Bỉ, tổng trị giá hơn 159 tỷ đồng. Đáng chú ý, trong số này chỉ có 461 tấn thực sự có nguồn gốc từ Bỉ; số còn lại không có xuất xứ từ Bỉ nhưng được dán tem, nhãn thể hiện nguồn gốc từ quốc gia này.

Cơ quan điều tra xác định số phân bón trên được bán cho khoảng 200 doanh nghiệp, đại lý tại Đắk Lắk, Gia Lai, Lâm Đồng, TP. Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Đồng Tháp và một số địa phương khác, mang lại cho các đối tượng khoản thu lợi bất chính hơn 60 tỷ đồng.

Khi bao bì không còn phản ánh đúng nguồn gốc

Trong quá trình điều tra, Công an tỉnh Đắk Lắk thu giữ gần 627 tấn phân bón giả cùng hơn 950 tấn nguyên liệu, phân bón được sử dụng để sản xuất, pha trộn, đóng gói tại 5 công ty, trụ sở làm việc của các đối tượng và đại lý ở nhiều địa phương.

Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Đắk Lắk đã khởi tố vụ án, khởi tố và bắt tạm giam 7 bị can để điều tra về hành vi “Sản xuất, buôn bán hàng giả là phân bón”. Vụ án đang được tiếp tục điều tra mở rộng.

Tuy nhiên, từ những thông tin bước đầu có thể thấy, nguy cơ đối với thị trường không chỉ đến từ những loại phân bón được pha trộn, làm sai lệch thành phần mà còn từ việc làm giả thông tin trên bao bì, nhãn hàng hóa.

Với người mua, đặc biệt là các đại lý và doanh nghiệp kinh doanh vật tư nông nghiệp, một sản phẩm có bao bì bắt mắt, đầy đủ tem nhãn hoặc ghi nguồn gốc từ một quốc gia có thương hiệu chưa đồng nghĩa với việc thông tin đó là chính xác.

Công an tỉnh Đắk Lắk thi hành lệnh bắt các đối tượng sản xuất, buôn bán phân bón giả (Ảnh: Công an Đắk Lắk)

Khi hàng hóa đã được đưa qua nhiều khâu trung gian, việc xác định nguồn gốc thực tế càng trở nên khó khăn nếu hồ sơ, chứng từ không đầy đủ hoặc người mua chỉ kiểm tra bằng mắt thường.

Còn đối với người nông dân, việc sử dụng phải phân bón không đúng chất lượng, thành phần hoặc nguồn gốc có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình chăm sóc cây trồng, năng suất và chi phí sản xuất.

Trong khi đó, những thiệt hại này thường chỉ được nhận biết sau một thời gian sử dụng, khiến việc xác định nguyên nhân và trách nhiệm trở nên khó khăn hơn.

Chủ động kiểm tra trước khi mua, bán

Công an tỉnh Đắk Lắk đề nghị các tổ chức, doanh nghiệp, đại lý và cá nhân từng mua, nhập hoặc sử dụng phân bón của Công ty TNHH phân bón Khánh Thư, Công ty TNHH nông nghiệp Blue Zone, Công ty TNHH Eximfer Việt Nam và Công ty TNHH thương mại xuất nhập khẩu Con Ngựa Xanh chủ động phối hợp với cơ quan Công an.

Các đơn vị cần cung cấp thông tin về thời gian mua hàng, số lượng, chủng loại, giá mua, người bán, địa điểm giao nhận và tình trạng sử dụng, tiêu thụ sản phẩm.

Đồng thời, bảo quản các tài liệu, chứng từ và mẫu sản phẩm còn lại để phục vụ kiểm tra, đối chiếu.

Cơ quan Công an lưu ý các tổ chức, cá nhân không tiếp tay mua bán, tiêu thụ hoặc tẩu tán số phân bón bị xác định giả về nguồn gốc xuất xứ của các doanh nghiệp nêu trên.

Từ vụ việc, các đại lý và doanh nghiệp kinh doanh phân bón cần thận trọng hơn với những sản phẩm có giá bán thấp bất thường, đặc biệt khi người bán đưa ra mức chênh lệch lớn dựa trên yếu tố “hàng ngoại”, “hàng nhập khẩu” hoặc “nguồn gốc châu Âu”.

Việc kiểm tra cần được thực hiện từ hồ sơ nhập khẩu, chứng từ mua bán, nguồn gốc hàng hóa đến thông tin trên bao bì, nhãn phụ và các giấy tờ liên quan.

Người dân nên mua phân bón tại các cơ sở có địa chỉ, nguồn gốc rõ ràng; giữ lại hóa đơn, chứng từ và bao bì sau khi mua. Khi phát hiện sản phẩm có dấu hiệu bất thường về nhãn mác, nguồn gốc hoặc chất lượng, cần thông báo cho cơ quan chức năng để kiểm tra, xử lý.

Một bao phân bón có thể được thay đổi bao bì chỉ trong thời gian ngắn, nhưng hậu quả của việc sử dụng sản phẩm không đúng chất lượng có thể kéo dài qua cả một vụ mùa.

Vì vậy, kiểm tra kỹ nguồn gốc trước khi mua không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng mà còn góp phần ngăn chặn hàng giả ngay từ khâu lưu thông.