Sàn giao dịch vàng: Tìm giải pháp minh bạch thị trường và ổn định vĩ mô

Chia sẻ thông tin về sàn giao dịch vàng, TS. Cấn Văn Lực - Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng cho biết hiện đã có nền tảng pháp lý từ Nghị quyết 222/2025/QH15 về Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam. Cùng với đó, Kết luận 203 của Bộ Chính trị cũng yêu cầu trước mắt tập trung ngay vào chỉ đạo hoàn tất các bước chuẩn bị cho các thị trường, định chế tài chính, tiền tệ vận hành, trong đó có sàn giao dịch vàng. Tuy nhiên, vị chuyên gia chỉ ra, cần làm rõ mô hình phù hợp cho Việt Nam: Một sàn vàng độc lập, hay giao dịch thông qua sở giao dịch hàng hóa, hoặc đặt tại Trung tâm tài chính quốc tế ở TP. Hồ Chí Minh. Cùng với đó là cơ chế niêm yết giá, thuế - phí giao dịch, xuất nhập khẩu và sự phối hợp giữa các bộ, ngành.

Quang cảnh Tọa đàm

Cùng bàn về vấn đề này, chuyên gia kinh tế Ngô Trí Long cho rằng việc thành lập sàn giao dịch vàng trong bối cảnh hiện nay là cần thiết và phù hợp với yêu cầu quản lý thị trường. Dù vậy, câu chuyện không chỉ là “có hay không có sàn vàng”, mà là thiết kế và vận hành sàn như thế nào để Nhà nước có thể kiểm soát, giám sát hiệu quả.

Thứ nhất, một sàn vàng hoạt động đúng chuẩn sẽ giúp cơ quan quản lý giám sát giao dịch theo thời gian thực, nắm được các luồng mua bán, mức độ biến động, rủi ro thị trường và nhận diện các nhóm tác động đến giá. Khi có dữ liệu tập trung, Nhà nước mới có thể thực hiện can thiệp bằng công cụ thị trường khi cần thiết, như áp trần vị thế, giới hạn giao dịch, hoặc thực hiện các biện pháp phòng ngừa rủi ro.

Thứ hai, sàn vàng cho phép tạo lập dữ liệu đầy đủ, minh bạch, kết nối giữa thị trường vật chất - tài khoản - chính sách tiền tệ. Nếu không có nền tảng dữ liệu này, Nhà nước rất khó điều hành một thị trường đang có tác động mạnh tới tỷ giá, lạm phát và ổn định vĩ mô.

Thứ ba, hành lang pháp lý hiện nay đã thay đổi đáng kể. Nghị định 232 đã mở rộng phạm vi quản lý, cho phép thí điểm các công cụ phái sinh, đồng thời xóa bỏ một số cơ chế cũ vốn gây cản trở thị trường. Đây là cơ sở quan trọng để thiết kế lại mô hình quản lý vàng theo hướng hiện đại hơn, tiệm cận thông lệ quốc tế.

TS. Cấn Văn Lực chia sẻ thông tin về sàn giao dịch vàng

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Thế Hùng - Phó Chủ tịch Hiệp hội Kinh doanh vàng Việt Nam nhìn nhận, việc xây dựng cơ chế quản lý thị trường vàng một cách rõ ràng, minh bạch là vấn đề cấp thiết, không phải chỉ để xử lý sai phạm mà còn nhằm đảm bảo an toàn quốc gia về tiền tệ. NHNN cần sớm thiết lập một Trung tâm quản lý và điều phối thống nhất, nơi tập trung dữ liệu, tiêu chuẩn và quy định pháp lý để thị trường vận hành ổn định và có kiểm soát.

Việt Nam đủ điều kiện công nghệ và hạ tầng để xây dựng một mô hình sàn giao dịch vàng hiện đại, miễn là đi theo lộ trình thận trọng. Mục tiêu của sàn không chỉ là giao dịch, mà phải đạt ba giá trị cốt lõi: Hiện đại hóa hoạt động mua bán vàng, phục vụ quản lý nhà nước bằng dữ liệu minh bạch, tạo nền tảng để phát triển các sản phẩm tài chính liên quan đến vàng trong tương lai.

NHNN từng cho biết, việc triển khai thành lập sàn giao dịch vàng tại Việt Nam cũng đặt ra nhiều thách thức. Trước hết, kinh doanh vàng là hoạt động kinh doanh có điều kiện theo Luật Đầu tư. Do đó hoạt động sàn giao dịch vàng cần phải được thực hiện trên nguyên tắc thận trọng, có lộ trình phù hợp với thực tiễn, an toàn, minh bạch, hiệu quả, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các thành viên tham gia giao dịch trên sàn. Hơn nữa, Việt Nam không phải là nước khai thác vàng. Từ năm 2014 đến trước năm 2024, để góp phần thực hiện các mục tiêu điều hành tỉ giá, tích lũy dự trữ ngoại hối nhà nước, NHNN không thực hiện nhập khẩu vàng và chưa cấp phép cho doanh nghiệp nhập khẩu vàng. Nguồn cung vàng trong nước đã được bổ sung trong các năm 2014 và 2024 qua các đợt NHNN thực hiện can thiệp vàng miếng với khối lượng không lớn và không thường xuyên.

Chưa kể, bài học trong quá khứ, giai đoạn 2006 - 2010, ở trong nước, các sàn giao dịch vàng tự phát sử dụng đòn bẩy tài chính tạo rủi ro và nguy cơ rất lớn cho thị trường vàng nói riêng, thị trường tài chính nói chung, đặc biệt khi giá vàng biến động mạnh.

Vàng là mặt hàng có giá trị lớn, đòi hỏi có hệ thống kho lưu trữ vàng vật chất đảm bảo an ninh, an toàn tài sản, thậm chí yêu cầu cao hơn so với việc nắm giữ tiền mặt, giấy tờ có giá; đồng thời có trách nhiệm, trung thực trong việc lưu trữ, báo cáo giao dịch vàng. Trong khi đó, Việt Nam chưa có hệ thống kho lưu trữ vàng tập trung, trung tâm kiểm định vàng chuyên biệt.

Với những thuận lợi và thách thức nói trên, trước mắt, giao dịch vàng trên sàn vàng trong nước chỉ nên là giao dịch vàng vật chất.

TS. Cấn Văn Lực cũng cho rằng sàn vàng nhà nước phải tính toán kỹ về dung lượng. Dù chúng ta "vừa chạy, vừa xếp hàng, vừa làm, vừa thử nghiệm" nhưng những phương án căn cơ vẫn phải có. Trong các phương án được đưa ra, ông Lực thiên về phương án cho phép vàng như một vật chất, một sản phẩm được giao dịch trên Sở giao dịch hàng hóa. Vì chúng ta đã có có quy trình vận hành rõ ràng, chỉ việc bổ sung thêm một mặt hàng.

Trong khi đó, ông Nguyễn Minh Tuấn - CEO AFA Capital tin rằng Việt Nam cần hướng đến sở giao dịch vàng vật chất quốc gia, một mô hình hoàn toàn khác, dựa trên giao dịch thật, có tiêu chuẩn quốc gia và cơ chế giao - nhận minh bạch. Điều cốt lõi của mô hình mới là phải trả lời rõ ràng: Ai là người mua - bán? Tiền có được thanh toán thật hay không? Người mua có thể nhận vàng vật chất hay phải ký gửi? Khi bán lại có phải giao vàng thật hay không?

Các cơ quan quản lý có thể tham khảo mô hình Thượng Hải, Trung Quốc và Hiệp hội Thị trường Vàng thỏi Luân Đôn (LBMA), Vương quốc Anh - nơi có lô chuẩn, trung tâm giao nhận và hệ thống ký gửi chuyên nghiệp. Cùng với việc định hình mô hình giao dịch, thị trường vàng cần được phân tách rõ ràng giữa vàng CFD và vàng vật chất. Đồng thời, trong nhóm vàng vật chất phải tách vàng nguyên liệu, vàng miếng và vàng trang sức.