Sửa 3 Luật thuộc lĩnh vực ngân hàng: Hoàn thiện thể chế, tháo gỡ vướng mắc thực tiễn

Ủy ban Thường vụ Quốc hội tiếp tục phiên họp, xem xét và cho ý kiến đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng.

Đề xuất sửa đổi nhằm đáp ứng yêu cầu hội nhập và nâng cao năng lực quản lý nhà nước

Trình bày Tờ trình của Chính phủ tại phiên họp, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn cho biết, việc xây dựng dự án Luật xuất phát từ yêu cầu cấp thiết phải xử lý ngay các điểm nghẽn về thể chế, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động quản lý của Ngân hàng Nhà nước và góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Một trong những nguyên nhân trực tiếp dẫn đến việc Chính phủ đề xuất trình Quốc hội xem xét, thông qua dự án Luật theo trình tự, thủ tục rút gọn là áp lực về thời gian trong việc thực hiện các cam kết quốc tế. Cụ thể, Việt Nam cần khẩn trương khắc phục những thiếu hụt về khuôn khổ pháp lý liên quan đến phòng, chống rửa tiền theo khuyến nghị của các tổ chức quốc tế, nhằm chuẩn bị cho việc xây dựng báo cáo tiến triển kỳ 8 với Lực lượng đặc nhiệm tài chính vào cuối tháng 7 năm 2026 và làm việc trực tiếp với đoàn rà soát vào tháng 9 năm 2026.

Thống đốc NHNN Phạm Đức Ấn tại phiên họp

Để hiện thực hóa các mục tiêu trên, dự thảo Luật đề xuất nhiều sửa đổi đối với Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Cơ quan soạn thảo đã bổ sung nhiệm vụ, quyền hạn cho Ngân hàng Nhà nước trong việc lập, theo dõi và phân tích trạng thái đầu tư quốc tế của Việt Nam, nhằm cung cấp dữ liệu đầy đủ hơn cho quá trình hoạch định chính sách. Quy định về việc mở tài khoản của Kho bạc Nhà nước cũng được điều chỉnh; theo đó, tại các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương không có trụ sở của Ngân hàng Nhà nước chi nhánh, việc thực hiện giao dịch cho Kho bạc Nhà nước sẽ tuân theo quy định của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước.

Bên cạnh đó, dự thảo luật bổ sung nguyên tắc sử dụng ngoại hối trên lãnh thổ Việt Nam, quy định rõ mọi giao dịch, thanh toán, niêm yết, quảng cáo không được thực hiện bằng ngoại hối, trừ các trường hợp được phép theo quy định của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước.

Phó Thống đốc Thường trực NHNN Đoàn Thái Sơn và các đại biểu tham dự phiên họp

Về cơ chế hoạt động và tài chính, dự thảo chuyển thẩm quyền quy định chế độ thu chi tài chính của Ngân hàng Nhà nước từ Thủ tướng Chính phủ sang Chính phủ. Cơ quan soạn thảo cũng đề xuất bãi bỏ trách nhiệm của Bộ Tài chính đối với việc kiểm tra nghiệp vụ in, đúc, tiêu hủy tiền và quản lý Dự trữ ngoại hối nhà nước. Một nội dung đáng chú ý khác là việc bổ sung quy định cho phép Ngân hàng Nhà nước áp dụng một hoặc một số tỷ lệ an toàn khác so với mức quy định chung đối với các đối tượng thanh tra, giám sát ngân hàng, yêu cầu các đối tượng này phải xây dựng và thực hiện lộ trình để bảo đảm tuân thủ mức quy định.

Các đại biểu tham dự phiên họp

Đối với Luật Phòng, chống rửa tiền, nội dung sửa đổi tập trung vào việc bao quát các rủi ro mới nổi từ sự phát triển của công nghệ. Dự thảo mở rộng khái niệm chủ sở hữu hưởng lợi, xác định đây là cá nhân có quyền sở hữu hoặc quyền kiểm soát trên thực tế đối với khách hàng, hoặc thực sự chi phối, hưởng lợi từ giao dịch. Đặc biệt, dịch vụ tài sản mã hóa chính thức được đưa vào diện đối tượng báo cáo. Dự thảo luật quy định chi tiết 15 dấu hiệu đáng ngờ trong lĩnh vực tài sản mã hóa, bao gồm các hành vi như chia nhỏ giao dịch, chuyển tài sản tới các quốc gia có rủi ro cao về rửa tiền, sử dụng tài sản mã hóa có tính năng tăng cường ẩn danh, hoặc khách hàng từ chối cung cấp thông tin về nguồn gốc tài sản. Dự thảo cũng bổ sung các quy định về minh bạch thông tin của thỏa thuận pháp lý và trách nhiệm bảo vệ người báo cáo, tố cáo hành vi rửa tiền.

Các Phó Chủ tịch Quốc hội tham dự phiên họp

Trong khuôn khổ Luật Các tổ chức tín dụng, cơ quan soạn thảo bổ sung quy định cho phép ngân hàng thương mại thực hiện đại lý quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ, nhằm hoàn thiện các dịch vụ hỗ trợ trên thị trường tài chính.

Đánh giá kỹ tác động, bảo đảm tính khả thi và thống nhất của hệ thống pháp luật

Thẩm tra sơ bộ dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi bày tỏ sự tán thành đối với sự cần thiết ban hành Luật và nhất trí với đề xuất áp dụng trình tự, thủ tục rút gọn của Chính phủ. Cơ quan thẩm tra ghi nhận hồ sơ dự án Luật cơ bản đáp ứng các yêu cầu quy định, đồng thời đánh giá cao nỗ lực của cơ quan chủ trì soạn thảo trong việc bám sát các chủ trương của Đảng và yêu cầu thực tiễn. Tuy nhiên, để bảo đảm chất lượng của đạo luật, cơ quan thẩm tra đã chỉ ra một số vấn đề cần tiếp tục rà soát, chỉnh lý.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi

Đối với các nội dung sửa đổi Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, cơ quan thẩm tra đề nghị bổ sung phần giải thích khái niệm trạng thái đầu tư quốc tế, từ đó làm rõ chủ thể, phạm vi thông tin cần cung cấp và cơ chế chia sẻ dữ liệu. Về cơ chế tài chính đặc thù của Ngân hàng Nhà nước, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính lưu ý cần xác định rõ các nguyên tắc, tiêu chí cơ bản ngay trong Luật, đồng thời phải đánh giá tác động của cơ chế tự chủ kinh phí quản lý hành chính đối với nguồn thu ngân sách nhà nước. Cơ quan thẩm tra phản ánh có ý kiến đề nghị các khoản chi cho hoạt động bộ máy quản lý của Ngân hàng Nhà nước nên được thực hiện từ dự toán ngân sách nhà nước như các cơ quan hành chính khác, không hạch toán vào nguồn thu hoạt động nghiệp vụ, nhằm đảm bảo sự minh bạch trong quản lý tài chính.

Liên quan đến việc cho phép áp dụng tỷ lệ an toàn khác so với mức quy định, Báo cáo thẩm tra yêu cầu cơ quan soạn thảo đánh giá đầy đủ tác động, làm rõ các điều kiện, tiêu chí, thời hạn áp dụng, cũng như thẩm quyền cho phép và cơ chế kiểm soát rủi ro đi kèm. Việc bãi bỏ trách nhiệm kiểm tra của Bộ Tài chính đối với nghiệp vụ in, đúc tiền và quản lý dự trữ ngoại hối cũng cần được rà soát để bổ sung cơ chế kiểm soát độc lập thay thế, bảo đảm an toàn tài sản nhà nước.

Về pháp luật phòng, chống rửa tiền, cơ quan thẩm tra nhấn mạnh sự cần thiết phải bảo đảm tính đồng bộ của khái niệm chủ sở hữu hưởng lợi với pháp luật về doanh nghiệp. Các quy định yêu cầu nhận biết, xác minh thông tin khách hàng cần được xem xét dưới góc độ chi phí tuân thủ của các tổ chức và khả năng tiếp cận các nguồn dữ liệu trên thực tế. Đối với việc báo cáo giao dịch đáng ngờ, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị làm rõ khái niệm cơ sở hợp lý để nghi ngờ tài sản do phạm tội mà có, từ đó có hướng dẫn cụ thể để các đối tượng áp dụng thống nhất.

Các đại biểu tham dự phiên họp

Trong bối cảnh quản lý tài sản mã hóa là lĩnh vực mới và phức tạp, cơ quan thẩm tra kiến nghị cần định nghĩa rõ ràng về dịch vụ tài sản mã hóa và phạm vi cần báo cáo, phân định rành mạch trách nhiệm của tổ chức cung cấp dịch vụ và cơ quan nhà nước. Đồng thời, cơ quan soạn thảo cần rà soát trách nhiệm của các bộ, ngành, làm rõ cơ chế phối hợp giữa Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính và Bộ Công an trong công tác thanh tra, giám sát hoạt động phòng, chống rửa tiền thuộc lĩnh vực này để tránh chồng chéo nhiệm vụ.

Đối với việc bổ sung quy định đại lý quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ trong Luật Các tổ chức tín dụng, cơ quan thẩm tra yêu cầu thiết lập cơ chế kiểm soát xung đột lợi ích trong trường hợp ngân hàng thương mại vừa quản lý tài sản bảo đảm, vừa là bên cấp tín dụng cho doanh nghiệp phát hành. Báo cáo thẩm tra cũng đề nghị Chính phủ thuyết minh rõ lý do chưa áp dụng quy định này đối với trái phiếu doanh nghiệp chào bán ra công chúng...