“Tài sản xanh” mở đường cho kinh tế bền vững

“Tài sản xanh” mở đường cho kinh tế bền vững

Cơ hội đã rộng cửa

Theo PGS.TS. Hoàng Văn Phụ, Chủ tịch Hội đồng khoa học Viện Kinh tế và Phát triển, thị trường tín chỉ carbon chính là công cụ quyết định khả năng thúc đẩy giảm phát thải khí nhà kính và ứng phó biến đổi khí hậu trong mô hình tăng trưởng xanh. Bản chất của thị trường này là việc mua bán quyền phát thải khí CO₂ theo nguyên tắc “người gây ô nhiễm phải trả tiền”. Cơ chế này giúp phân bổ hiệu quả nguồn lực, khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư công nghệ sạch, đồng thời tạo dòng tài chính mới cho các hoạt động giảm phát thải.

Tại Việt Nam, hệ thống pháp lý nền tảng cho thị trường carbon đã được thiết lập, gồm: Luật Bảo vệ môi trường 2020 lần đầu ghi nhận thị trường carbon trong nước; Nghị định 06/2022/NĐ-CP quy định lộ trình và cơ chế vận hành thị trường carbon; Quyết định 232/QĐ-TTg (năm 2025) phê duyệt Đề án phát triển thị trường carbon giai đoạn 2025-2030. Việc hình thành sàn giao dịch tín chỉ carbon dự kiến vào năm 2028 mở ra một cấu phần quan trọng của thị trường tài chính xanh Việt Nam.

Theo bà Roxanne Tan, chuyên gia về chính sách khí hậu quốc tế (Tập đoàn South Pole), phân khúc thị trường cho tín chỉ carbon gồm thị trường tuân thủ NDC, bù trừ ở phạm vi thị trường carbon trong nước ETS, tuân thủ Corsia và tín chỉ phục vụ cho mục tiêu tự nguyện. Từ các phân khúc thị trường khác nhau sẽ có các bên mua tiềm năng khác nhau. Cụ thể, bên mua tiềm năng có 5 nhóm gồm: các tổ chức định chế tài chính, các quỹ đầu tư và ngân hàng; các công ty thực hiện giao dịch thương mại; các nhà bán lẻ tín chỉ và môi giới; các tập đoàn, doanh nghiệp và Chính phủ hoặc các cơ quan liên quan.

Khảo sát về mức độ quan tâm của các bên mua tiềm năng với tín chỉ carbon rừng Việt Nam cho thấy, các bên mua có đánh giá tích cực về thị trường carbon Việt Nam với mức độ quan tâm cao và cởi mở (mặc dù chưa tích cực) đối với tín chỉ carbon từ Việt Nam. Cụ thể, có 13% bên tham gia cho biết đang tích cực tìm kiếm các cơ hội để mua tín chỉ carbon từ Việt Nam; 73% cho biết sẵn sàng xem xét mua tín chỉ carbon từ Việt Nam nếu tín chỉ đáp ứng được các yêu cầu đặt ra; 13% có quan tâm ở mức độ chung nhưng chưa chủ động xem xét thị trường Việt Nam ở thời điểm hiện tại. Về mức độ quan tâm của các tổ chức đối với việc mua tín chỉ carbon rừng từ Việt Nam trong tương lai, khảo sát cho biết có 33% các bên mua được hỏi có mức độ quan tâm cao tín chỉ carbon rừng - lĩnh vực ưu tiên và nhận thấy tiềm năng lớn từ Việt Nam. Cùng với đó, 40% sẵn sàng xem xét và tìm hiểu thêm về các cơ hội mua tín chỉ carbon rừng.

Tham gia sớm, chuẩn bị bài bản

Tuy nhiên, ông Nguyễn Thành Công, Phó trưởng Phòng Thị trường carbon, Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho rằng, thị trường carbon là lĩnh vực rất mới, trong khi số lượng chuyên gia và cán bộ kỹ thuật có hiểu biết sâu ở cấp quản lý địa phương còn ít. Vì vậy, nhiều địa phương gặp khó khăn trong việc tiếp cận thông tin, cũng như theo dõi và cập nhật kịp thời các xu hướng phát triển của thị trường carbon trên thế giới. Dưới góc độ doanh nghiệp, theo bà Nguyễn Hồng Loan, Giám đốc Công ty TNHH Kiến tạo Khí hậu xanh (GreenCIC), với nhiều doanh nghiệp, đặc biệt trong các ngành phát thải lớn, điều này đòi hỏi nguồn vốn đầu tư lớn, thời gian dài và năng lực công nghệ cao, trong khi không phải giải pháp nào cũng có thể triển khai ngay hoặc có chi phí hợp lý trong ngắn hạn.

Để giải quyết những vấn đề này, bà Loan cho rằng, trước mắt, các địa phương cần xây dựng năng lực về dữ liệu và điều phối. Việc chủ động rà soát nguồn phát thải, tiềm năng giảm phát thải và hấp thụ carbon trên địa bàn, đặc biệt trong các lĩnh vực có lợi thế như lâm nghiệp, nông nghiệp, chất thải và năng lượng, sẽ giúp địa phương sẵn sàng hơn khi thị trường carbon đi vào vận hành. Quan trọng hơn, cả doanh nghiệp và địa phương cần coi giai đoạn thí điểm không chỉ là “thử nghiệm”, mà là thời gian học hỏi, xây dựng năng lực và chuẩn bị chiến lược dài hạn khi thị trường carbon vận hành chính thức, trở thành một cấu phần không thể thiếu của nền kinh tế xanh Việt Nam.

Đại diện Cục Biến đổi khí hậu khuyến nghị, các địa phương cần tiếp tục tăng cường phối hợp với các cơ quan quản lý cấp Trung ương để tổ chức các hội thảo, hoạt động tuyên truyền và phổ biến kiến thức về thị trường carbon nhằm nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ quản lý địa phương, lan tỏa thông tin đến cộng đồng doanh nghiệp và nhà đầu tư trên địa bàn.

Bên cạnh đó, các địa phương có thể tham khảo và học hỏi từ những mô hình đang được triển khai trong nước, như các cơ chế trao đổi kết quả giảm phát thải khí nhà kính tại khu vực Bắc Trung Bộ; hay các chương trình, đề án quy mô lớn như Đề án một triệu hecta lúa. Những mô hình này cho thấy hiệu quả của sự phối hợp giữa khu vực nhà nước và tư nhân trong việc thiết kế và triển khai các dự án giảm phát thải, đồng thời bảo đảm sự chia sẻ lợi ích hài hòa giữa nhà đầu tư trong nước và quốc tế. Việc xác định rõ hiện trạng phát thải, cũng như nhu cầu và lộ trình giảm phát thải trong tương lai, sẽ là nền tảng để xây dựng các chiến lược tham gia thị trường carbon một cách chủ động, hiệu quả và bền vững.