Thị trường tín chỉ carbon: Cơ hội lớn, doanh nghiệp chưa tận dụng đầy đủ

TS. Nguyễn Tú Anh - Giám đốc Trung tâm Thông tin, phân tích và dự báo kinh tế phát biểu tại hội thảo

Phát biểu tại hội thảo "Thị trường tín chỉ carbon: Những biện pháp căn cơ cho phát triển bền vững" ngày 26/10, TS. Nguyễn Tú Anh - Giám đốc Trung tâm Thông tin, phân tích và dự báo kinh tế (Ban Kinh tế Trung ương) cho biết, theo thông tin từ Viện Thị trường carbon thế giới, hiện có khoảng 73 cơ chế carbon, tính cả ở thị trường tự nguyện và bắt buộc đang được vận hành ở cấp quốc gia và cấp địa phương.

Hiện các cơ chế này đang phủ khoảng 23% trong tổng lượng phát thải khí nhà kính (GHG) toàn cầu. Vận hành của các cơ chế này đã huy động được khoảng 100 tỷ USD trong năm 2022. Các cơ chế trong thị trường carbon bắt buộc chiếm vai trò chủ đạo, với khoảng 98% tổng nguồn thu được tạo ra từ các cơ chế này (2% còn lại là từ các cơ chế của thị trường tự nguyện).

Đối với thị trường carbon tự nguyện, con số thống kê từ Chương trình Ecosystem Marketplace của Forest Trends cho thấy, giai đoạn 2021-2023 có 1.530 dự án carbon tại 98 quốc gia khác nhau. Lượng carbon giao dịch khoảng 254 triệu tấn với kim ngạch khoảng gần 1,9 tỷ USD.

Lượng tín chỉ carbon giao dịch trong khuôn khổ chương trình carbon tự nguyện năm 2022 giảm 51% so với lượng giao dịch năm 2021. Tuy nhiên, giá mua bán tín chỉ carbon tăng mạnh (82%) từ mức 4,04 USD/tấn lên 7,37 USD/tấn năm 2022. Giá tín chỉ carbon năm 2023 giảm so với 2022, ở mức 6,97 USD/tấn.

Theo TS. Nguyễn Tú Anh, việc tham gia thị trường tín chỉ carbon mang lại nhiều lợi ích không chỉ cho doanh nghiệp mà còn cho cả cộng đồng. Không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn mang lại lợi ích môi trường và xã hội, thúc đẩy phát triển bền vững.

“Thông qua thị trường tín chỉ carbon, các doanh nghiệp ở đô thị, miền xuôi chia sẻ lợi ích với đồng bào vùng sâu, vùng xa, vùng cao, những người đang có năng lực hấp thụ khí thải carbon mà các doanh nghiệp sản xuất tạo ra”, TS. Nguyễn Tú Anh cho hay.

Theo dự thảo “Đề án Thành lập và phát triển thị trường carbon tại Việt Nam”, giai đoạn 2025-2028 sẽ triển khai thí điểm thị trường caảbon, từ năm 2029, thị trường carbon sẽ chính thức được thực hiện trên toàn quốc, bổ sung các loại tín chỉ carbon được xác nhận để giao dịch trên thị trường, mỏ rộng chủ thể được tham gia giao dịch tín chỉ carbon trên sàn.

Việc phát triển thị trường carbon không chỉ là một giải pháp môi trường mà còn là một cơ hội kinh tế đầy hứa hẹn. Bằng cách tạo ra một cơ chế giao dịch quyền phát thải, thị trường carbon khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư vào các công nghệ xanh, hiệu quả, từ đó giảm chi phí sản xuất và nâng cao năng lực cạnh tranh. Đồng thời, dòng tài chính mới được tạo ra từ việc giao dịch tín chỉ carbon sẽ thúc đẩy các hoạt động giảm phát thải, góp phần chuyển đổi nền kinh tế sang mô hình ít carbon hơn.

Tuy nhiên, để khai thác tối đa tiềm năng của thị trường này, Việt Nam cần vượt qua nhiều rào cản, trong đó có việc nâng cao nhận thức của cộng đồng doanh nghiệp và xã hội về vai trò và cơ chế hoạt động của thị trường carbon.

Ngoài ra, việc tham gia thị trường tín chỉ carbon tại Việt Nam còn những vấn đề như quy định của pháp luật Việt Nam về tín chỉ carbon (cơ sở pháp lý để được công nhận tín chỉ carbon hiện nay tại Việt Nam…), những mặt tích cực, những thiếu sót, bất cập, vướng mắc liên quan tới tín chỉ carbon hiện nay tại Việt Nam. Doanh nghiệp và người dân sẽ được lợi gì khi tham gia thị trường tín chỉ carbon...

Ở góc độ doanh nghiệp, TS. Phạm Hồng Điệp - Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Shinec, chủ đầu tư khu công nghiệp Nam Cầu Kiền cho biết, thị trường tín chỉ carbon quan trọng, vì đây là nguồn vốn quan trọng, đóng góp tính minh bạch, cam kết hành động vì khí hậu và chiến lược phát triển bền vững của mỗi quốc gia, tổ chức, doanh nghiệp, cách tham gia chiến lược vào thị trường carbon trong bối cảnh thực hiện Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC) của Việt Nam.

Tại Khu công nghiệp Nam Cầu Kiền (huyện Thủy Nguyên, TP. Hải Phòng), với đặc thù tập hợp đa dạng ngành nghề, phát thải liên tục trong suốt quá trình hoạt động của mình nhiều năm.

Đặc điểm quy mô lớn nhỏ, mức phát thải khác nhau doanh nghiệp, để quản lý hiệu quả khu công nghiệp nhiều yếu tố cần quản trị bằng ESG. Sử dụng nguyên vật liệu giảm phát thải, tiết kiệm điện, tối ưu giảm và tuần hoàn nước. Trong đó, có cơ sở hạ tầng sử dụng nguyên vật liệu giảm phát thải, tiết kiệm điện, tối ưu giảm và tuần hoàn nước, hạ tầng sinh thái.

Chia sẻ về vấn đề này, TS. Nguyễn Tú Anh cho rằng, mặc dù có những lợi ích lớn như vậy, nhưng trong cuộc khảo sát gần đây của Công ty cổ phần Tư vấn Năng lượng và Môi trường, có hơn 30% doanh nghiệp trên tổng số 537 doanh nghiệp chỉ biết sơ qua về hệ thống trao đổi hạn ngạch phát thải (ETS) và thị trường carbon.

Theo TS. Nguyễn Tú Anh, chỉ 1,27% doanh nghiệp biết về ETS và thị trường tín chỉ carbon. Như vậy, các doanh nghiệp Việt Nam hầu như chưa có đủ hiểu biết và quan tâm đến thị trường có nhiều ưu thế này.

"Để thị trường tín chỉ carbon hình thành và phát triển, cần có một hành lang pháp lý đồng bộ, đầy đủ xác định rõ quyền và nghĩa vụ các bên tham gia, nguyên tắc xác định sản phẩm, nguyên tắc xác định quyền sở hữu, quyền định đoạt cũng như nguyên tắc xác định giá cả giao dịch và các chuẩn mực phải tuân thủ", TS. Nguyễn Tú Anh chia sẻ.

Đồng thời, để tạo lập thị trường tín chỉ carbon, trước tiên phải có nhu cầu về tín chỉ này. Các doanh nghiệp phải biết mình đang phát thải bao nhiêu và được phép phát thải bao nhiêu. Nếu doanh nghiệp đang phát thải vượt quá hạn mức cho phép thì doanh nghiệp phải chịu hậu quả gì? Cùng đó, muốn bảo đảm trong hạn mức thì doanh nghiệp có thể mua tín chỉ phát thải carbon ở đâu? Ai bảo đảm tín chỉ này được công nhận trên thế giới.

Để tạo phát triển trường tín chỉ carbon, nhiều chuyên gia cho rằng, cần xây dựng khung pháp lý toàn diện cho thị trường tín chỉ và hạn ngạch carbon, tài chính xanh. Đồng thời, phát triển công cụ tài chính như trái phiếu xanh, tín dụng xanh, và quỹ tài chính xanh. Khuyến khích doanh nghiệp tham gia dự án bền vững qua ưu đãi thuế và hỗ trợ tài chính.