Trái phiếu doanh nghiệp: Áp lực đáo hạn lại tăng

Ảnh minh họa được tạo bởi AI

Phát hành tăng, dòng vốn vẫn tập trung

Báo cáo quý III vừa công bố của Công ty cổ phần Xếp hạng tín nhiệm Đầu tư Việt Nam (VIS Rating) ghi nhận giá trị phát hành mới đạt 172 nghìn tỷ đồng, tăng 9,7% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, sự cải thiện chủ yếu đến từ trái phiếu ngân hàng thứ cấp và một số doanh nghiệp bất động sản, chưa phản ánh sự phục hồi đồng đều giữa các nhóm phát hành.

Có một vài con số rất đáng chú ý: Trái phiếu ngân hàng chiếm 66% tổng giá trị phát hành trong quý, còn bất động sản chiếm 26%; Trái phiếu phát hành riêng lẻ chiếm 83%, trong khi phát hành ra công chúng chiếm 17%.

Động lực đáng chú ý đến từ trái phiếu thứ cấp được ngân hàng phát hành nhằm tăng vốn cấp hai, đáp ứng yêu cầu về hệ số an toàn vốn. Các ngân hàng quốc doanh và một số ngân hàng tư nhân, trong đó có Sacombank, đẩy mạnh hoạt động này. Trái lại, phát hành trái phiếu thường của ngân hàng giảm 22% so với cùng kỳ, khi các nhà băng chuyển hướng sang chứng chỉ tiền gửi kỳ hạn dài để huy động nguồn vốn từ nhà đầu tư cá nhân.

Trong lĩnh vực bất động sản, giá trị phát hành tăng 29% so với cùng kỳ nhưng tập trung vào Vinhomes và những doanh nghiệp liên quan đến Masterise. Một số lô trái phiếu có kỳ hạn từ ba đến bảy năm nhằm huy động vốn cho các dự án quy mô lớn.

Danh sách những đợt phát hành lớn nhất quý thể hiện rõ sự phân hóa. Agribank phát hành trái phiếu ra công chúng trị giá 14.673 tỷ đồng ngày 31/7, kỳ hạn mười năm, lãi suất kỳ đầu 7,9%, thuộc loại thứ cấp. Vinhomes phát hành riêng lẻ 8.000 tỷ đồng ngày 24/9, kỳ hạn hai năm, lãi suất kỳ đầu 12%. Ba đợt phát hành riêng lẻ khác, mỗi đợt 7.000 tỷ đồng, thuộc Hưng Long, Masterise Lumiere Office và Thành Quang.

Đến cuối quý, tổng giá trị trái phiếu lưu hành đạt 1.535 nghìn tỷ đồng, tương đương 10,9% GDP danh nghĩa. Trong đó, dư nợ phát hành riêng lẻ là 1.340 nghìn tỷ đồng, phát hành ra công chúng 195 nghìn tỷ đồng. Ngân hàng chiếm 699 nghìn tỷ đồng và bất động sản dân cư 475 nghìn tỷ đồng trong cơ cấu dư nợ theo ngành.

Trên thị trường thứ cấp, giá trị giao dịch bình quân mỗi ngày đạt 7,2 nghìn tỷ đồng, tăng 12,2% so với cùng kỳ. Tuy vậy, việc giao dịch tăng và phát hành cải thiện chưa xóa được bài toán thanh toán gốc, lãi đối với những doanh nghiệp đang gặp khó khăn tài chính.

Chậm trả giảm, áp lực đáo hạn lại tăng

Một điểm sáng của quý III là tỷ lệ chậm trả trái phiếu phát sinh mới trong 12 tháng gần nhất giảm xuống khoảng 0,2%, so với 0,38% của quý trước. Giá trị trái phiếu chậm trả mới trong quý khoảng 300 tỷ đồng, thấp hơn đáng kể so với những giai đoạn trước. Báo cáo ghi nhận một tổ chức phát hành trong hệ sinh thái Novaland lần đầu chậm trả trong quý.

Dù số vụ phát sinh mới giảm, VIS Rating lưu ý áp lực thanh toán vẫn cao đối với những doanh nghiệp trong hệ sinh thái Novaland. Doanh số bán bất động sản chững lại, lãi suất cao và dòng tiền tạo ra hạn chế tiếp tục ảnh hưởng khả năng thực hiện nghĩa vụ đến hạn. Đây là rủi ro gắn với điều kiện tài chính của từng tổ chức, không thể đánh giá chỉ bằng tỷ lệ chậm trả chung của toàn thị trường.

Một số doanh nghiệp chọn kéo dài thời hạn trái phiếu để giảm sức ép ngắn hạn. CTCP Đầu tư và Du lịch Vạn Hương cùng CTCP Đầu tư Thương mại SMC đã gia hạn kỳ hạn thêm một đến hai năm. Việc lùi thời điểm thanh toán có thể giúp phân bổ lại nghĩa vụ nợ, nhưng không đồng nghĩa khoản nợ đã được tất toán.

Ở chiều tích cực, quá trình xử lý các khoản chậm trả có chuyển biến. Tỷ lệ thu hồi nợ lũy kế đạt 51,5%, tăng 3,8 điểm phần trăm so với quý trước; hơn 11 nghìn tỷ đồng được hoàn trả cho nhà đầu tư trong quý. Các khoản thanh toán chủ yếu đến từ những tổ chức phát hành liên quan đến Hưng Thịnh và Sunshine.

Riêng Hưng Thịnh Land hoàn trả 5.380 tỷ đồng nợ gốc chậm trả trong quý. Công ty TNHH Phát triển kinh doanh xây dựng 3 hoàn trả 1.210 tỷ đồng; CTCP Đầu tư địa ốc NoVa hoàn trả 968 tỷ đồng và Công ty TNHH NOVA Thảo Điền hoàn trả 965 tỷ đồng. Các số liệu phản ánh tiến độ xử lý nợ ở từng doanh nghiệp, trong khi những khoản còn tồn đọng vẫn cần tiếp tục theo dõi.

Thách thức lớn hơn nằm ở lịch đáo hạn sắp tới. Khoảng 252 nghìn tỷ đồng trái phiếu sẽ đến hạn trong 12 tháng tiếp theo, so với 157 nghìn tỷ đồng của 12 tháng gần nhất. Trong số này có tỷ trọng đáng kể các khoản từng chậm trả hoặc được tái cấu trúc, thuộc những tổ chức phát hành đang gặp khó khăn tài chính.

Riêng quý IV/2026, giá trị trái phiếu đáo hạn dự kiến khoảng 75 nghìn tỷ đồng, trong đó 39 nghìn tỷ đồng thuộc bất động sản dân cư, 18 nghìn tỷ đồng thuộc ngân hàng và 18 nghìn tỷ đồng thuộc các nhóm ngành khác. Khoảng 26 nghìn tỷ đồng trong tổng số này là trái phiếu đã phát sinh chậm trả hoặc được gia hạn nợ.

Sang năm 2027, lịch đáo hạn tiếp tục dồn vào các quý có quy mô lớn: quý II khoảng 83 nghìn tỷ đồng, quý III khoảng 64 nghìn tỷ đồng và quý IV khoảng 84 nghìn tỷ đồng. Áp lực không chỉ nằm ở tổng số tiền phải thanh toán, mà còn ở khả năng tiếp cận nguồn vốn mới của từng doanh nghiệp khi chi phí vay tăng và thanh khoản hạn chế.

Trong danh sách doanh nghiệp phi ngân hàng có giá trị đáo hạn lớn nhất 12 tháng tới, Vingroup đứng đầu với 23.000 tỷ đồng, tiếp đến là Hưng Phát Invest Hà Nội với 12.650 tỷ đồng… Đây là số liệu nghĩa vụ đến hạn, không phải danh sách tổ chức chậm trả.

Về triển vọng, VIS Rating dự báo phát hành sơ cấp quý IV/2026 ổn định, chủ yếu nhờ nhu cầu vốn phát triển dự án và tái cấp vốn của chủ đầu tư bất động sản. Tuy nhiên, khả năng huy động hạn chế và chi phí vốn cao tiếp tục tạo sức ép lên doanh nghiệp có hồ sơ tín nhiệm yếu, đặc biệt những đơn vị từng chậm trả hoặc tái cấu trúc trái phiếu.