Mở rộng ‘bệ phóng’ trợ lực doanh nghiệp nhỏ và vừa

Việc định vị doanh nghiệp nhỏ và vừa cần dựa trên dữ liệu chu kỳ 2 - 3 năm liền kề nhằm đảm bảo tính ổn định, tránh làm đứt gãy các chương trình tín dụng và ưu đãi dài hạn - Ảnh: Hồng Sơn

Mới đây, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn đã chính thức trình Quốc hội dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME). Đạo luật mới gồm 4 chương, 35 điều được kỳ vọng sẽ thay thế Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017, qua đó khắc phục những điểm nghẽn thực tiễn và hoàn thiện khung pháp lý cho khối kinh tế tư nhân. Tâm điểm đáng chú ý nhất của dự thảo lần này chính là sự thay đổi căn bản về bộ tiêu chí định vị doanh nghiệp.

Theo quy định hiện hành, để được xếp vào nhóm SME và thụ hưởng các chính sách hỗ trợ của Nhà nước, doanh nghiệp phải đáp ứng điều kiện về lao động (không quá 200 người tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm) và một trong hai tiêu chí tài chính: tổng nguồn vốn không quá 100 tỷ đồng hoặc tổng doanh thu năm trước liền kề không quá 300 tỷ đồng.

Tuy nhiên, với sự phát triển của nền kinh tế và lạm phát qua các năm, bộ tiêu chí này đã trở nên chật hẹp. Nhằm mở rộng diện doanh nghiệp được xem xét hỗ trợ, dự thảo luật mới đề xuất nâng ngưỡng doanh thu lên tối đa 400 tỷ đồng/năm (tăng 100 tỷ đồng). Đồng thời, tiêu chí tổng nguồn vốn cũng được nới lên mức 150 tỷ đồng.

Đáng chú ý, rào cản về số người tham gia bảo hiểm xã hội đã được gỡ bỏ. Thay vào đó, tiêu chí lao động được đơn giản hóa thành số lao động bình quân năm không quá 300 người. Việc phân loại thành doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa vẫn sẽ bám sát theo các nhóm ngành kinh tế cốt lõi (nông - lâm - thủy sản; công nghiệp - xây dựng; thương mại - dịch vụ) với chi tiết do Chính phủ quy định.

Bên cạnh việc nới lỏng định lượng, dự thảo luật mạnh dạn đề xuất hàng loạt trợ lực thiết thực về tài chính. Cụ thể, các SME sẽ được áp dụng mức thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp thấp hơn mức phổ thông. Điểm sáng lớn nhất là đề xuất miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong vòng 3 năm kể từ khi doanh nghiệp được cấp giấy chứng nhận đăng ký lần đầu. Đây được xem là khoảng thời gian vàng giúp các tân binh tích lũy vốn và sống sót qua giai đoạn khởi sự khắc nghiệt.

Đối với nhóm doanh nghiệp và cá nhân cư trú kinh doanh có doanh thu dưới 10 tỷ đồng/năm, dự thảo mang đến quyền chủ động lựa chọn phương pháp tính thuế: Lấy doanh thu trừ chi phí nhân với thuế suất, hoặc tính theo tỷ lệ phần trăm trên tổng doanh thu. Riêng với khối doanh nghiệp siêu nhỏ, hành trang tiến vào thương trường sẽ nhẹ nhàng hơn rất nhiều nhờ chế độ kế toán và thủ tục hành chính thuế được thiết kế tối giản hóa.

Mặc dù đánh giá cao tính cần thiết và cấp bách của dự thảo luật, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi trong phiên thẩm tra cũng đã chỉ ra một khoảng trống trong khâu thực thi.

Cơ quan thẩm tra phân tích, cả ba chỉ tiêu cốt lõi là lao động, doanh thu và nguồn vốn đều có tính biến động mạnh qua từng năm tài chính. Việc định danh doanh nghiệp chỉ dựa vào báo cáo số liệu của năm liền kề trước đó sẽ tạo ra tình trạng năm nay là SME, năm sau lại không phải. Điều này gây ra thách thức lớn, thậm chí làm đứt gãy quá trình hỗ trợ đối với các chương trình tín dụng, ưu đãi kéo dài từ 3 đến 5 năm.

Để giải bài toán này, Ủy ban Kinh tế và Tài chính kiến nghị cơ quan soạn thảo cần nghiên cứu thiết kế một thước đo ổn định hơn. Một phương án khả thi được đưa ra là đánh giá thông tin, số liệu của doanh nghiệp trong chu kỳ 2 - 3 năm liền kề thay vì cắt lát một năm đơn lẻ.

Sự thay đổi về tiêu chí phân loại SME không đơn thuần là những con số cơ học, mà là thông điệp mạnh mẽ về sự đồng hành của Nhà nước. Dù các nội dung này mới ở bước đề xuất chờ Quốc hội xem xét, nhưng việc sớm hoàn thiện một khung tiêu chí vừa đủ rộng để không bỏ lọt đối tượng, vừa đủ ổn định để chính sách có thể ngấm vào doanh nghiệp sẽ là chìa khóa để khối kinh tế tư nhân bứt phá trong giai đoạn tới.