Việt Nam trên hành trình xác lập vị thế mới

Kinh tế số, kinh tế tuần hoàn, kinh tế xanh sẽ giúp tối ưu nguồn lực, giảm lãng phí và tạo giá trị gia tăng cao

Thế giới biến động và “cuộc chơi” mới của các nền kinh tế mở

Những năm gần đây, thế giới chứng kiến sự thay đổi sâu sắc của cục diện kinh tế - chính trị toàn cầu. Cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng gay gắt, chủ nghĩa bảo hộ gia tăng, chuỗi cung ứng toàn cầu bị phân mảnh bởi xung đột địa chính trị và các cú sốc kinh tế. Song song với đó là làn sóng công nghệ mới, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, dữ liệu lớn đang tái định hình mô hình phát triển, năng suất lao động và lợi thế cạnh tranh của mỗi quốc gia.

Giai đoạn 2026 - 2030 được coi là thời kỳ bản lề. Với các nền kinh tế đang phát triển, đây vừa là giai đoạn tiềm ẩn nguy cơ tụt hậu nếu chậm đổi mới, vừa là “cửa sổ cơ hội” để bứt phá nếu nắm bắt đúng xu thế. Việt Nam, với độ mở kinh tế thuộc nhóm cao nhất thế giới, chịu tác động trực tiếp và sâu sắc từ những chuyển động đó. Áp lực cải cách không chỉ đến từ bên ngoài, mà còn xuất phát từ chính yêu cầu nội tại của nền kinh tế.

Nhìn lại chặng đường 40 năm Đổi mới, có thể thấy Việt Nam đã tạo dựng được một nền tảng phát triển đáng kể. Từ một nền kinh tế khép kín, quy mô nhỏ, Việt Nam đã vươn lên trở thành quốc gia có thu nhập trung bình, hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế toàn cầu và nằm trong nhóm 32 nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Theo số liệu của Cục Thống kê, năm 2025, với tốc độ tăng trưởng 8,02%, quy mô GDP theo giá hiện hành của Việt Nam ước đạt 12.847.600 tỷ đồng, tương đương khoảng 514 tỷ USD, tăng 38 tỷ USD so với năm 2024. Những con số này phản ánh không chỉ quy mô kinh tế ngày càng mở rộng, mà còn cho thấy sức mạnh nội lực đang được tích lũy bền bỉ.

Việt Nam hiện đã ký kết và thực thi 17 hiệp định thương mại tự do (FTA), kết nối thương mại với hơn 60 nền kinh tế. Kim ngạch xuất nhập khẩu liên tục tăng, đưa Việt Nam vào nhóm 20 quốc gia có quy mô thương mại và thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) hàng đầu. Đây là nền tảng quan trọng để Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu.

Bên cạnh đó, sự ổn định về chính trị - xã hội, môi trường vĩ mô được giữ vững cùng vị trí địa chiến lược quan trọng ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương đã tạo nên một “thế nước” vững chãi. Chính sự kết hợp giữa ổn định và năng động đã giúp Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn của dòng vốn đầu tư quốc tế, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ cao.

Từ gia công sang đối tác trong chuỗi giá trị công nghệ

Một trong những điểm nhấn đáng chú ý thời gian gần đây là việc Việt Nam ngày càng được các tập đoàn công nghệ lớn lựa chọn làm điểm đến chiến lược. Việc NVIDIA công bố kế hoạch mở rộng đầu tư vào hệ sinh thái AI và bán dẫn tại Việt Nam không chỉ mang ý nghĩa về quy mô vốn, mà quan trọng hơn là sự thay đổi trong cách nhìn nhận vai trò của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Theo TS. Nguyễn Minh Quang, chuyên gia kinh tế tại Đại học Kinh tế Quốc dân, Việt Nam đang đứng ở thời điểm mang tính bản lề. Vị thế quốc gia đã khác rất nhiều so với trước đây. Chúng ta không còn chỉ là nơi gia công, lắp ráp, mà đang dần được coi là đối tác chiến lược trong chuỗi giá trị công nghệ cao. Nếu tận dụng tốt, đây sẽ là cú hích lớn cho năng lực cạnh tranh dài hạn của nền kinh tế.

Nhận định này cho thấy một sự chuyển dịch quan trọng là từ mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào lao động giá rẻ sang mô hình dựa vào tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, để hiện thực hóa cơ hội, Việt Nam cần chuẩn bị kỹ lưỡng về hạ tầng, nguồn nhân lực và thể chế.

Kỷ nguyên “vươn mình” và yêu cầu hành động quyết liệt

Lịch sử Việt Nam cho thấy trong mọi giai đoạn, khi quốc gia có vị thế vững và lòng dân đồng thuận, sức mạnh tổng hợp sẽ được phát huy tối đa. Từ các chiến thắng chống ngoại xâm đến công cuộc đổi mới từ năm 1986, yếu tố “lòng dân” luôn là nền tảng quan trọng.

Ngày nay, tư tưởng đó tiếp tục được khẳng định trong bối cảnh mới. Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh: Đã đến thời điểm đất nước đủ thế và lực để bước vào kỷ nguyên phát triển giàu mạnh. Nếu chậm trễ, chúng ta sẽ bỏ lỡ cơ hội, có lỗi với lịch sử và Nhân dân. Thông điệp này không chỉ mang tính chính trị, mà còn là lời cảnh báo về tính cấp bách của cải cách và hành động.

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu gay gắt, công nghệ thay đổi nhanh chóng, biến đổi khí hậu và các thách thức an ninh phi truyền thống gia tăng, việc củng cố nền tảng phát triển quốc gia từ kinh tế, chính trị đến xã hội và môi trường trở nên đặc biệt quan trọng.

Tái cấu trúc nền kinh tế là yêu cầu xuyên suốt để đổi mới mô hình tăng trưởng. Điều này không chỉ là sắp xếp lại các ngành, mà còn phải gắn với xu thế công nghệ toàn cầu. Kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn giúp tối ưu nguồn lực, giảm lãng phí và tạo giá trị gia tăng cao.

PGS.TS. Nguyễn Văn Hiệu, chuyên gia chính sách công nhận định: “Nếu Việt Nam làm tốt vai trò trong chuỗi giá trị công nghệ cao, chúng ta có thể rút ngắn đáng kể thời gian phát triển. Vấn đề then chốt hiện nay là đầu tư đủ mạnh vào hạ tầng, nguồn nhân lực chất lượng cao và xây dựng chính sách đủ hấp dẫn để công nghệ trở thành động lực chính của nền kinh tế”.

Giai đoạn 2026 - 2030 được xem là thời điểm chiến lược để Việt Nam định vị mình như một quốc gia có nền công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao, tiến tới mục tiêu trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045. Các điều kiện khách quan và chủ quan - từ vị thế quốc tế, động lực chính trị, cơ hội công nghệ đến niềm tin xã hội, đang hội tụ mạnh mẽ.

Con đường phía trước không ít thách thức, nhưng lịch sử đã chứng minh là mỗi khi thời cơ đến, Việt Nam biết cách nắm bắt, khơi dậy sức mạnh nội lực và tạo nên kỳ tích. Hôm nay, cơ hội mới đang mở ra rộng lớn nhưng cũng đầy thử thách. Chỉ khi quyết liệt đổi mới, dám bứt phá và dám khác biệt, Việt Nam mới có thể xác lập vị thế mới trong kỷ nguyên toàn cầu hóa và số hóa.

Một Việt Nam tự cường, hiện đại, nhân văn và thịnh vượng đang ở phía trước. Và hành trình xác lập vị thế mới của đất nước đã chính thức bắt đầu.