Xây dựng một nền thể thao không chỉ mạnh về thành tích mà còn giàu về giá trị kinh tế

Thị trường thể thao đang trong quá trình hình thành và hoàn thiện - Ảnh minh họa

Vận hành như một ngành kinh tế hoàn chỉnh

Tthời gian qua, thể thao Việt Nam đã có nhiều bước phát triển mạnh mẽ, đạt thành tích cao trên các đầu trường quốc tế. Không dừng lại ở đó, thể thao đã phát triển thành một ngành kinh tế quy mô lớn, có phạm vi rộng, bao gồm toàn bộ hệ sinh thái liên quan như tiêu dùng trang phục, dụng cụ thể thao, thể thao phong trào, du lịch thể thao, truyền thông và các hoạt động liên quan.

Theo Báo cáo Kinh tế Thể thao Việt Nam 2026, quy mô kinh tế thể thao Việt Nam ước tính đạt khoảng 1,5-2,5 tỉ USD, tương đương 0,3-0,5% GDP. Đặc biệt, quy mô ngành thể thao "lõi" gồm các giải đấu chuyên nghiệp, sự kiện thể thao và dịch vụ tập luyện đạt khoảng 0,7-1,2 USD.

Ông Trương Trí Vĩnh - chuyên gia, nhà nghiên cứu cho rằng, thể thao ngày nay không chỉ là hoạt động giải trí mà đã vận hành như một ngành kinh tế hoàn chỉnh, có cấu trúc, có dòng tiền và có hệ sinh thái riêng. Đây là một hệ sinh thái đa tầng, bao gồm quyền sở hữu trí tuệ, hạ tầng vật lý, dữ liệu người dùng và các dòng tiền xuyên biên giới. Trong đó, thể thao không còn phụ thuộc vào một nguồn thu duy nhất mà vận hành như một danh mục đa dòng tiền, bao gồm tổ chức giải đấu, bản quyền truyền thông, tài trợ, du lịch thể thao và công nghệ.

Có một thực tế là các câu lạc bộ và tổ chức thể thao hàng đầu thế giới ngày nay không chỉ đơn thuần thi đấu mà đã trở thành những thực thể kinh tế đa năng: sản xuất nội dung, vận hành nền tảng truyền thông, khai thác dữ liệu người hâm mộ, phát triển du lịch và bất động sản quanh sân vận động.

Trước cơ hội lớn, những năm gần đây, thể thao trở thành kênh đầu tư của cộng đồng doanh nghiệp thông qua các giải đấu chuyên nghiệp, sự kiện thể thao. Mới đây, Tổng Công ty Cổ phần Bia - Rượu - Nước giải khát Sài Gòn (SABECO) và Liên đoàn Bóng đá Việt Nam (VFF) vừa công bố gia hạn thỏa thuận hợp tác chiến lược giai đoạn 2026-2029. Không chỉ dừng ở hoạt động tài trợ đội tuyển, những năm gần đây, SABECO còn triển khai nhiều chương trình hướng đến phát triển thể thao và cộng đồng.

Không dừng lại ở đó, thể thao còn là chủ đề để khởi nghiệp. Ông Tô Duy, Chủ tịch New Sports chia sẻ, khi bắt đầu gây dựng doanh nghiệp, động cơ của anh không phải là một tầm nhìn lớn về ngành công nghiệp. Nó bắt đầu từ một nhu cầu rất đơn giản là tìm một sân bóng cho đội của mình, không giữ riêng mà muốn nó trở thành nơi mọi người đều có thể tham gia. Từ một sân bóng trong ngõ nhỏ, New Sports dần phát triển thành một hệ sinh thái: xây dựng sân bãi, tổ chức giải đấu, kết nối vận động viên. Trong vòng bốn năm, cái tên này gắn liền với các giải phong trào quy mô và một cách tiếp cận khác với thể thao như một "ngôn ngữ" kết nối giới trẻ đô thị.

Dù sở hữu tiềm năng lớn, thực trạng thị trường thể thao Việt Nam những năm qua vẫn mang đậm tính tự phát và thiếu liên kết. Các thành tố cơ bản của một nền công nghiệp như tổ chức sự kiện, truyền thông và doanh nghiệp, kinh doanh thiết bị, dịch vụ huấn luyện và vận hành câu lạc bộ đã hình thành, nhưng hiện vẫn tồn tại một cách rời rạc, thiếu vắng hệ thống kết nối hoàn chỉnh, dẫn đến việc các nguồn lực chưa thể tích tụ thành một ngành kinh tế có quy mô lớn và sức cạnh tranh cao.

Tạo nguồn thu ổn định để tái đầu tư và duy trì hệ sinh thái

Ở góc độ vĩ mô, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Văn Hùng nhấn mạnh, Đảng, Nhà nước rất quan tâm đến thể thao, không chỉ để phát triển con người Việt Nam toàn diện, khoẻ mạnh mà thông qua thể thao tạo sự phát triển bền vững cho đất nước. Kinh tế thể thao không phải là vấn đề mới mà đã được xác lập trong những Nghị quyết, chiến lược phát triển thể dục thể thao được Đảng, Nhà nước ban hành.

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức 2 con số, ngành thể thao đóng góp vào GDP của đất nước như thế nào? Muốn làm được, trước hết cần hoàn thiện thể chế, coi đây là động lực then chốt. Các cơ quan chức năng cần rà soát, nhận diện những quy định còn là rào cản, chưa tạo được động lực bứt phá, từ đó tiếp tục hoàn thiện nhằm tháo gỡ các nút thắt.

Dựa vào thực tiễn, nếu cần có thể xây dựng các kiến nghị dựa trên luận cứ khoa học và thực tiễn để báo cáo Quốc hội cùng các cấp có thẩm quyền xem xét, sửa đổi Luật Thể dục, Thể thao theo hướng chú trọng hơn đến kinh tế thể thao.

Luật không chỉ đóng vai trò quản trị, mà còn phải kiến tạo không gian phát triển, trở thành bệ đỡ cho ngành kinh tế mới mà Việt Nam đang hướng tới. Các nhà quản lý, các tổ chức thể thao, doanh nghiệp lớn, nhà đầu tư, các chuyên gia cần nhìn vào kinh nghiệm của các quốc gia phát triển để thấy được thể thao Việt Nam đang ở đâu và cần "đi tắt, đón đầu" ở thời điểm nào để đáp ứng được mục tiêu trong bối cảnh đất nước đang bước vào kỷ nguyên vươn mình, Bộ trưởng Nguyễn Văn Hùng khẳng định.

Chia sẻ kinh nghiệm từ quốc tế, ông Cho Hyun Jae, Chủ tịch Quỹ Xúc tiến Thể thao Hàn Quốc, nguyên Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hàn Quốc cho biết, Hàn Quốc đã từng bước xây dựng được một nền công nghiệp thể thao hiện đại từ xuất phát điểm không quá thuận lợi. Thành công này đến từ chiến lược phát triển dài hạn, chính sách đồng bộ và cách tiếp cận coi thể thao là một ngành kinh tế có khả năng tạo ra giá trị gia tăng.

Một trong những yếu tố cốt lõi là cơ chế hợp tác công - tư, trong đó Nhà nước giữ vai trò thiết lập khung chính sách và điều tiết, thay vì trực tiếp tham gia vận hành. Đồng thời, việc thu hút các tập đoàn lớn đầu tư vào thể thao đã góp phần tạo ra nguồn lực tài chính đáng kể, giúp mở rộng quy mô và nâng cao chất lượng của ngành. Việc phát triển các mô hình tài chính hợp pháp gắn với thể thao cũng được xem là một trụ cột quan trọng, tạo nguồn thu ổn định để tái đầu tư và duy trì hệ sinh thái. Cùng với việc chuyển giao hoạt động quản lý cho các tổ chức chuyên nghiệp, mô hình này đã giúp thể thao Hàn Quốc từng bước vận hành theo logic thị trường, nâng cao hiệu quả và tính bền vững.

Việt Nam đã có nền tảng thể thao, có phong trào, có hệ thống câu lạc bộ và truyền thông, nhưng các yếu tố này vẫn chưa được liên kết để hình thành một hệ sinh thái kinh tế hoàn chỉnh. Do đó, cần quan tâm đến ba yếu tố chiến lược định hình tương lai ngành, đó là thể thao là một hệ sinh thái, không phải một ngành đơn lẻ. Dữ liệu và truyền thông trở thành trung tâm quyền lực mới. Tăng trưởng thực sự đến từ các lĩnh vực ngoài sân đấu như du lịch, công nghệ và bất động sản…, ông Trương Trí Vĩnh gợi ý.