Chỉ số kinh tế:
Ngày 18/11/2026, tỷ giá trung tâm của VND với USD là 25.656 đồng/USD, tỷ giá USD tại Cục Quản lý ngoại hối là 25.500/26.888 đồng/USD. Hoạt động sản xuất, thương mại và dịch vụ tiếp tục tăng trưởng trong tháng 10/2026. So với tháng trước, chỉ số sản xuất công nghiệp tăng 2,3%, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa tăng 3,7%, đạt 122,03 tỷ USD; tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng 1,0%, đạt 695,5 nghìn tỷ đồng. Khách quốc tế đến Việt Nam tăng 4,9%, đạt 1,85 triệu lượt; số doanh nghiệp thành lập mới tăng 8,7%, đạt gần 12,6 nghìn doanh nghiệp. Trong khi đó, CPI tăng 0,20% so với tháng trước. Tính đến ngày 31/10/2026, tổng vốn đầu tư nước ngoài đăng ký vào Việt Nam đạt 54,85 tỷ USD, tăng 74,0% so với cùng kỳ năm trước; vốn FDI thực hiện trong 10 tháng ước đạt 24,08 tỷ USD, tăng 13,1% so với cùng kỳ năm trước.

Xuất nhập khẩu vượt 1.000 tỷ USD, doanh nghiệp Việt đứng ở đâu trong chuỗi giá trị toàn cầu?

Trần Hương
Trần Hương  - 
Kim ngạch xuất nhập khẩu vượt 1.000 tỷ USD cho thấy quy mô thương mại quốc tế của Việt Nam tiếp tục mở rộng. Tuy nhiên, khi khu vực có vốn đầu tư nước ngoài vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong xuất khẩu, vấn đề đặt ra không chỉ là gia tăng kim ngạch mà còn là nâng cao năng lực của doanh nghiệp nội địa, phát triển thương hiệu và từng bước đảm nhận những công đoạn có giá trị cao hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu.
aa
Xuất khẩu tăng nhưng doanh nghiệp gặp khó khăn khi tham gia chuỗi cung ứng (Ảnh chinhphu.vn)
Xuất khẩu tăng nhưng doanh nghiệp gặp khó khăn khi tham gia chuỗi cung ứng (Ảnh chinhphu.vn)

Xuất khẩu tăng mạnh, doanh nghiệp nội địa vẫn đứng sau khu vực FDI

Sau gần 40 năm đổi mới, Việt Nam đã xây dựng được nền tảng xuất khẩu rộng lớn, với mạng lưới 18 hiệp định thương mại tự do. Đến tháng 10/2026, kim ngạch xuất nhập khẩu vượt 1.000 tỷ USD, đánh dấu bước phát triển đáng kể về quy mô thương mại và mức độ hội nhập của nền kinh tế. Tuy nhiên, cùng với kết quả này, một vấn đề được đặt ra là doanh nghiệp Việt Nam đang giữ vị trí nào trong hoạt động thương mại quốc tế, đặc biệt ở những công đoạn tạo ra giá trị gia tăng cao.

Ông Vũ Bá Phú, Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại, Bộ Công Thương cho rằng, giai đoạn phát triển tới không thể chỉ được đánh giá bằng lượng hàng hóa xuất khẩu. Điều quan trọng hơn là doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi giá trị toàn cầu ở mức độ nào, sở hữu những thương hiệu gì và có khả năng hiện diện ra sao tại thị trường nước ngoài.

Thực tế, Việt Nam đã có những doanh nghiệp xây dựng được hoạt động kinh doanh đáng kể trên thị trường quốc tế. Viettel hiện đầu tư tại 10 thị trường nước ngoài, dẫn đầu thị phần tại 7 thị trường và đạt doanh thu quốc tế khoảng 3,3 tỷ USD trong năm 2025. Trong lĩnh vực công nghệ thông tin, FPT ghi nhận doanh thu dịch vụ ở nước ngoài trên 35.000 tỷ đồng, giá trị hợp đồng ký mới vượt 1,5 tỷ USD, với Nhật Bản và Hoa Kỳ là hai thị trường chủ lực.

Những kết quả này được Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại dẫn chứng khi đề cập khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam tại các thị trường quốc tế. Dù vậy, xét trên phạm vi toàn nền kinh tế, sự phát triển mạnh mẽ của hoạt động xuất khẩu vẫn gắn chặt với vai trò của khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.

Đề cập đến cơ cấu này, ông Marcos Forester, đại diện Diễn đàn Kinh tế Thụy Sĩ - Việt Nam, giảng viên Đại học RMIT cho biết, 55% vốn FDI vào Việt Nam tập trung trong lĩnh vực sản xuất, chế biến, chế tạo, trong khi khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài chiếm tới 77% kim ngạch xuất khẩu.

Từ những số liệu trên, ông Marcos Forester đặt vấn đề về khả năng phát triển thương hiệu, xây dựng khách hàng và thiết lập cơ sở kinh doanh ở nước ngoài của doanh nghiệp Việt Nam. Bởi bên cạnh thành công trong thu hút đầu tư quốc tế và mở rộng sản xuất xuất khẩu, năng lực chủ động khai thác thị trường nước ngoài của doanh nghiệp trong nước cũng cần được quan tâm.

Sự khác biệt giữa quy mô xuất khẩu và năng lực tham gia chuỗi giá trị được thể hiện rõ hơn qua thực tiễn ở Bắc Ninh. Theo Phó Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Bắc Ninh Nguyễn Thế Thi, xuất khẩu của địa phương tập trung chủ yếu vào nhóm hàng điện tử, linh kiện thuộc khu vực FDI. Trong khi đó, doanh nghiệp nội địa tham gia những công đoạn có giá trị cao còn khiêm tốn, khả năng xây dựng thương hiệu và phát triển thị trường quốc tế vẫn hạn chế.

Từ thực tế này, đại diện Sở Công Thương Bắc Ninh cho rằng, quy mô xuất khẩu lớn chưa đồng nghĩa với năng lực tự chủ và giá trị gia tăng cao. Đây cũng là vấn đề địa phương đang tập trung giải quyết trong quá trình hỗ trợ doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Khoảng cách lớn trong năng lực đầu tư và hiện diện ở nước ngoài

Bên cạnh cơ cấu xuất khẩu, khả năng đầu tư và tổ chức hoạt động kinh doanh ở nước ngoài là một khía cạnh khác phản ánh mức độ quốc tế hóa của doanh nghiệp Việt Nam. Mặc dù dòng vốn đầu tư ra nước ngoài đã có bước phát triển, khoảng cách giữa hoạt động thu hút vốn quốc tế và đầu tư ra bên ngoài vẫn còn lớn.

Theo số liệu được ông Marcos Forester thống kê, vốn đầu tư ra nước ngoài của Việt Nam tăng 3,2 lần trong giai đoạn 2023-2025. Tuy nhiên, tỷ lệ giữa dòng vốn FDI vào Việt Nam và vốn đầu tư ra nước ngoài vẫn ở mức 20:1. So sánh theo quy mô nền kinh tế, đầu tư ra nước ngoài của Malaysia tương đương 1,8% GDP, trong khi Việt Nam mới đạt khoảng 0,1% GDP.

Những con số này đã cho thấy rõ sự khác biệt về mức độ mở rộng hoạt động kinh doanh quốc tế giữa doanh nghiệp Việt Nam và doanh nghiệp tại một số quốc gia trong khu vực. Trong khi Việt Nam thu hút lượng lớn vốn đầu tư phục vụ sản xuất, nhiều doanh nghiệp nước ngoài đã chủ động sử dụng nguồn lực để thâm nhập và phát triển hoạt động tại các thị trường khác.

Tại Việt Nam, những thương vụ mua bán, sáp nhập của doanh nghiệp khu vực là ví dụ đáng chú ý. ThaiBev mua Sabeco năm 2017, Central Group mua Big C năm 2016, BJC mua Metro, trong khi Jollibee đầu tư vào Highlands Coffee. Các trường hợp này được biết đến như những phương thức mở rộng hoạt động kinh doanh xuyên biên giới thông qua đầu tư và tiếp cận các doanh nghiệp đã hiện diện trên thị trường.

Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp Việt Nam cũng từng bước phát triển những hình thức hoạt động quốc tế đa dạng hơn. Bên cạnh Viettel, Vingroup đã đưa xe điện VinFast tiếp cận thị trường Hoa Kỳ, châu Âu, Trung Á và triển khai dự án tại Ấn Độ. Trong lĩnh vực công nghiệp, PTSC, đơn vị thành viên của PetroVietnam, đã tham gia liên doanh sản xuất và xuất khẩu 4 trạm biến áp điện gió ngoài khơi sang Ba Lan để lắp đặt tại biển Baltic.

Những trường hợp được ông Marcos Forester dẫn chứng cho thấy hoạt động quốc tế của doanh nghiệp Việt Nam không chỉ giới hạn ở xuất khẩu hàng hóa thông thường mà còn bao gồm đầu tư, phát triển sản phẩm và tham gia cung cấp thiết bị cho các dự án nước ngoài.

Tuy nhiên, từ sự chênh lệch về quy mô dòng vốn và những trường hợp doanh nghiệp đã vươn ra thị trường thế giới, vấn đề được ông đặc biệt quan tâm là làm thế nào để có thêm nhiều doanh nghiệp Việt Nam xây dựng được thương hiệu, khách hàng và hoạt động kinh doanh tại nước ngoài, thay vì chủ yếu tập trung vào thị trường trong nước.

Nâng vị thế doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu

Từ thực trạng xuất khẩu và đầu tư quốc tế, yêu cầu nâng cao vị thế doanh nghiệp Việt Nam được đặt trong định hướng phát triển năng lực cạnh tranh, công nghệ, quản trị và thương hiệu. Đây cũng là những nội dung được Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại Vũ Bá Phú nhấn mạnh khi đề cập vai trò của khu vực kinh tế tư nhân trong giai đoạn phát triển mới.

Theo đó, Nghị quyết 68 đặt mục tiêu đến năm 2030 có ít nhất 20 doanh nghiệp lớn tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Để thực hiện định hướng này, yêu cầu đặt ra không chỉ là gia tăng số lượng doanh nghiệp mà còn phải nâng cao năng lực quản trị, trình độ công nghệ và khả năng cạnh tranh quốc tế. Cùng với mở rộng xuất khẩu, doanh nghiệp cần từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, phát triển thương hiệu và xây dựng sự hiện diện tại các thị trường nước ngoài.

Yêu cầu nâng cao năng lực càng trở nên quan trọng khi thị trường quốc tế đang thay đổi. Các tiêu chuẩn về chất lượng, sản xuất xanh và truy xuất nguồn gốc ngày càng được chú trọng. Đồng thời, những phương thức kinh doanh mới thông qua thương mại điện tử xuyên biên giới, phát triển hệ thống phân phối và đầu tư quốc tế cũng mở rộng khả năng tiếp cận thị trường của doanh nghiệp.

Từ thực tiễn Bắc Ninh, ông Nguyễn Thế Thi cho rằng, hoạt động xuất khẩu cần hướng tới nâng cao giá trị gia tăng, phát triển thương hiệu và tăng cường sự tham gia của doanh nghiệp nội địa vào chuỗi giá trị toàn cầu. Trong đó, kết nối doanh nghiệp trong nước với khu vực FDI và các tập đoàn lớn, hỗ trợ nâng cao năng lực sản xuất, chất lượng sản phẩm, công nghệ và quản trị là những nhiệm vụ được địa phương xác định trong thời gian tới.

Ở phạm vi quốc gia, Thứ trưởng Bộ Công Thương Lương Hoàng Thái cũng nhấn mạnh sự thay đổi trong cách tiếp cận hội nhập kinh tế quốc tế, cho rằng: Sau giai đoạn doanh nghiệp chủ yếu thích ứng với nhu cầu thị trường, định hướng hiện nay là chủ động vươn ra thế giới và khẳng định vị thế ở mức cao hơn.

Để thực hiện mục tiêu này, doanh nghiệp cần xác định rõ chiến lược phát triển quốc tế, lựa chọn thị trường phù hợp và chuẩn bị các điều kiện về sản phẩm, nhân lực, tài chính và quản trị. Cùng với nâng cao chất lượng, đổi mới công nghệ và cải tiến thiết kế, Thứ trưởng đề nghị doanh nghiệp chú trọng nghiên cứu, phát triển, bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, xây dựng thương hiệu và mạng lưới phân phối.

Việc nâng cao khả năng kiểm soát các khâu trong chuỗi giá trị cũng được xác định là một nội dung quan trọng trong quá trình phát triển hoạt động kinh doanh quốc tế. Theo Thứ trưởng Lương Hoàng Thái, doanh nghiệp phải là chủ thể chủ động chuẩn bị năng lực và triển khai chiến lược, trong khi Nhà nước kiến tạo môi trường, kết nối nguồn lực và các đối tác cùng đồng hành.

Với định hướng đó, chương trình Go Global được Bộ Công Thương xác định là công cụ hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam phát triển năng lực, kết nối thị trường và mở rộng hoạt động quốc tế. Trọng tâm không chỉ nằm ở việc đưa thêm hàng hóa ra nước ngoài mà còn hướng đến nâng cao khả năng tham gia chuỗi giá trị, xây dựng thương hiệu và từng bước phát triển vị thế của doanh nghiệp Việt Nam trên thị trường thế giới.

Trần Hương

Tin liên quan

Tin khác

Các thành viên WTO triển khai nhiều biện pháp tạo thuận lợi thương mại

Các thành viên WTO triển khai nhiều biện pháp tạo thuận lợi thương mại

Các thành viên Tổ chức Thương mại Quốc tế (WTO) đang gia tăng các biện pháp tạo thuận lợi thương mại, góp phần duy trì dòng chảy hàng hóa xuyên biên giới và hỗ trợ thương mại toàn cầu tăng trưởng tích cực.
Gạo xuất khẩu khởi sắc: Cơ hội đi cùng áp lực vốn và đầu ra

Gạo xuất khẩu khởi sắc: Cơ hội đi cùng áp lực vốn và đầu ra

Giá gạo xuất khẩu của Việt Nam đang có dấu hiệu phục hồi, đặc biệt ở phân khúc gạo thơm, với một số sản phẩm được chào bán ở mức cao. Tuy nhiên, diễn biến này chưa khiến các doanh nghiệp yên tâm đẩy mạnh thu mua. Giá lúa trong nước tăng, nguồn hàng cuối năm hạn chế, trong khi chính sách nhập khẩu của Philippines còn nhiều biến động khiến việc tính toán chi phí và lợi nhuận trở nên khó khăn hơn.
Từ 1/1/2027, hàng hóa trong nước có khung pháp lý riêng về xuất xứ Việt Nam

Từ 1/1/2027, hàng hóa trong nước có khung pháp lý riêng về xuất xứ Việt Nam

Từ ngày 1/1/2027, Nghị định 384/2026/NĐ-CP chính thức có hiệu lực, lần đầu thiết lập khung pháp lý riêng về xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa sản xuất và lưu thông trong nước. Bộ Công Thương lưu ý doanh nghiệp nắm rõ các tiêu chí xác định xuất xứ, trách nhiệm tự xác định, công bố thông tin và phòng, chống gian lận xuất xứ.
Thành phố Hồ Chí Minh thúc đẩy hợp tác với doanh nghiệp Nhật Bản trên ba trụ cột kinh tế

Thành phố Hồ Chí Minh thúc đẩy hợp tác với doanh nghiệp Nhật Bản trên ba trụ cột kinh tế

Nhật Bản là một trong những đối tác kinh tế hàng đầu của TP. Hồ Chí Minh trên ba trụ cột đầu tư, thương mại và hợp tác phát triển. Với không gian phát triển mới cùng danh mục khoảng 250 dự án kêu gọi đầu tư giai đoạn 2026-2030, Thành phố đang mở rộng cơ hội hợp tác với doanh nghiệp Nhật Bản trong các lĩnh vực công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ, logistics và kinh tế xanh.
Chuyển từ hợp tác riêng lẻ sang liên kết chuỗi giá trị

Chuyển từ hợp tác riêng lẻ sang liên kết chuỗi giá trị

Nếu các địa phương vẫn phát triển riêng lẻ, chưa hình thành được chuỗi sản xuất và tiêu thụ chung thì những lợi thế sẵn có khó chuyển hóa thành giá trị kinh tế tương xứng.
Xuất khẩu 2027: Mở rộng thị trường phải đi cùng hiệu quả

Xuất khẩu 2027: Mở rộng thị trường phải đi cùng hiệu quả

Thương mại toàn cầu dịch chuyển mở ra cơ hội cho nông sản, đồ gỗ, linh kiện và nhiều nhóm hàng xuất khẩu của Việt Nam trong năm 2027. Tuy nhiên, thị trường rộng hơn chưa chắc mang lại lợi nhuận cao hơn khi chi phí vận tải biến động, tiêu chuẩn nhập khẩu ngày càng khắt khe và thời gian thu hồi tiền hàng kéo dài. Để tận dụng cơ hội, doanh nghiệp cần tính toán đồng thời khả năng nhận đơn hàng, nhu cầu vốn lưu động và hiệu quả trên từng hợp đồng xuất khẩu.
Ngành gỗ Việt săn “vàng” ngay trên sân nhà

Ngành gỗ Việt săn “vàng” ngay trên sân nhà

Trước áp lực chi phí xúc tiến nước ngoài đắt đỏ và biến động chuỗi cung ứng, việc đưa khách mua hàng quốc tế về Việt Nam được xem là lời giải bài toán chi phí cho doanh nghiệp ngành gỗ nội địa.
Vì sao điện thoại, máy tính cũ thuộc diện cấm nhập khẩu từ năm 2027?

Vì sao điện thoại, máy tính cũ thuộc diện cấm nhập khẩu từ năm 2027?

Việc đưa điện thoại thông minh, máy tính và nhiều thiết bị công nghệ số đã qua sử dụng vào danh mục cấm nhập khẩu từ ngày 1/1/2027 nhằm đồng bộ quy định pháp luật, bảo vệ người tiêu dùng và hạn chế những rủi ro liên quan đến rác thải điện tử, an toàn thông tin.
Xuất nhập khẩu lần đầu vượt mốc 1.000 tỷ USD

Xuất nhập khẩu lần đầu vượt mốc 1.000 tỷ USD

Xuất siêu 7,31 tỷ USD trong tháng 10 đánh dấu tháng thứ hai liên tiếp cán cân thương mại hàng hóa thặng dư trong năm 2026, góp phần thu hẹp nhập siêu lũy kế 10 tháng xuống 12,07 tỷ USD, trong khi tổng kim ngạch xuất nhập khẩu lần đầu vượt 1.000 tỷ USD.
Chuyển hóa lợi thế thành động lực của kinh tế cửa khẩu

Chuyển hóa lợi thế thành động lực của kinh tế cửa khẩu

Trước những biến động của thị trường và sự dịch chuyển của các luồng hàng, hoạt động kinh tế cửa khẩu đang đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức quản lý, nâng cao năng lực thông quan và cải thiện môi trường kinh doanh. Cùng với số hóa quy trình, đầu tư hạ tầng và mở rộng kết nối thương mại, việc khai thác hiệu quả dòng hàng và phát triển các dịch vụ hỗ trợ sẽ góp phần nâng cao sức cạnh tranh, tạo động lực tăng trưởng bền vững.