Cần cơ chế đặc thù cho trường hợp đặc biệt

	Miễn trách nhiệm cho cán bộ tham gia cơ cấu lại TCTD: Cần thấu tình, đạt lý
	Nên miễn trách nhiệm đối với người tham gia cơ cấu lại TCTD kiểm soát đặc biệt

Đúng - sai: ranh giới mong manh

Một trong những nội dung đang được bàn thảo khá nhiều tại kỳ họp thứ 4 Quốc hội khóa XIV là bổ sung quy định miễn trách nhiệm với người tham gia cơ cấu lại TCTD được kiểm soát đặc biệt. Có ý kiến cho rằng, không chỉ riêng lĩnh vực NH, mà còn nhiều nghề nguy hiểm khác như cảnh sát hình sự, công an…

Nhìn lại các vụ đại án liên quan đến các TCTD đã đưa ra xét xử trong những năm gần đây, một Đại biểu Quốc hội tỏ ra lo lắng về thực trạng hết sức phức tạp, khó khăn, nhất là việc giải quyết, xử lý hậu quả các TCTD yếu kém. Trong khi quy định pháp luật lại chưa đầy đủ và hậu quả pháp lý với những người tham gia ít nhiều có thể bị liên quan.

Việc thiếu các quy định cụ thể đã ảnh hưởng rất lớn đến tâm lý của những người tham gia cơ cấu lại TCTD yếu kém

Trên thực tế, khi thực hiện điều tra, truy tố, xét xử đối với các trường hợp này, cơ quan tiến hành tố tụng thường quy kết vào tội thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng. Tuy nhiên, việc xác định thế nào là thiếu trách nhiệm lại không có tiêu chí rõ ràng. Do đó không ít cán bộ tìm cách từ chối khi được giao thực hiện các nhiệm vụ tại các tổ chức này, làm thiếu hụt nghiêm trọng nguồn nhân lực tham gia xử lý TCTD yếu kém, nhất là trong bối cảnh sắp tới khi dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều Luật Các TCTD được ban hành. Mà nguồn nhân lực tham gia cơ cấu lại TCTD diện kiểm soát đặc biệt lại là một trong những yếu tố quan trọng đảm bảo hiệu quả tiến trình cơ cấu lại hệ thống TCTD.

Chính vì vậy, theo một chuyên gia NH, việc phân công người hoặc cán bộ buộc phải đảm nhận nhiệm vụ này cũng phải có cơ chế đặc biệt. Bởi lẽ, cán bộ đang thực hiện công việc thuận lợi, thu nhập tốt thì không ai xung phong tình nguyện vào nơi “khổ ải” với trách nhiệm nặng nề: giải cứu các TCTD được kiểm soát đặc biệt. Khó khăn đặc biệt chắc chắn cũng có rủi ro đặc biệt. Hơn thế, người tham gia tái cơ cấu TCTD yếu kém đòi hỏi phải có trình độ chuyên môn tốt, năng lực cao mới có thể tham gia giải quyết những vấn đề tồn đọng phức tạp tại NH yếu kém. Chưa kể khi xử lý các tồn đọng phức tạp thì ranh giới giữa làm đúng và sai rất mong manh.

“Việc thiếu các quy định cụ thể đã ảnh hưởng rất lớn đến tâm lý của những người tham gia cơ cấu lại TCTD yếu kém và đa số cán bộ tham gia việc cơ cấu lại là nhân viên của các NHTMNN, họ không phải là cán bộ công chức của nhà nước. Do vậy, vừa qua có tình trạng rất nhiều cán bộ từ chối, hoặc đã được cử sang rồi thì tìm cách thay đổi và xin thôi nhiệm vụ. Đó là những bất cập rất lớn trong việc có thể trưng tập được những cán bộ có đạo đức, có năng lực và kinh nghiệm để tham gia cơ cấu lại các TCTD yếu kém”, Thống đốc Lê Minh Hưng bày tỏ lo ngại.

Miễn trách nhiệm có điều kiện

Trên thực tế, việc miễn trách nhiệm với những người tham gia tái cơ cấu các NH yếu kém đã có tiền lệ ở nhiều quốc gia. Chiểu theo nguyên tắc số 2 của 25 nguyên tắc cốt lõi về thanh tra, giám sát theo Basel II có quy định về việc các cán bộ của cơ quan quản lý phải được bảo vệ khỏi các trách nhiệm dân sự và hình sự đối với các hành động, thiếu sót trong quá trình thực thi nhiệm vụ được giao trên tinh thần công tâm, trung thực. Áp dụng thông lệ quốc tế, các quốc gia thuộc Liên minh châu Âu, Hoa Kỳ, Hong Kong đều không quy định các chính sách này tại các văn bản pháp luật về tố tụng mà quy định ngay tại các văn bản liên quan đến thanh tra giám sát lĩnh vực NH, tài chính.

Từng giảng dạy nhiều năm tại trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh và nghiên cứu sâu về hoạt động của hệ thống NH, Đại biểu Quốc hội Đoàn TP. Hồ Chí Minh, TS. Trần Hoàng Ngân ủng hộ đề xuất về miễn trách nhiệm đối với những người tham gia cơ cấu lại TCTD được kiểm soát đặc biệt theo Điều 147 tại Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều Luật Các TCTD. Qua nắm bắt từ thực tế, TS. Ngân khá thông cảm cho các cán bộ, chuyên viên, viên chức được điều động về những NH yếu kém. Vì họ thường gặp rất nhiều thử thách do làm việc trong một môi trường căng thẳng, nhiều rủi ro. Vì đụng đến nợ xấu, đụng đến những vấn đề bên trong rất phức tạp.

“Nên chúng ta phải có cơ chế bảo vệ lực lượng này và chúng ta nên tuyển những người vừa năng động, trí tuệ, giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực tiền tệ, ngân hàng thì mới đảm đương được nhiệm vụ vực dậy NH. Cũng giống như các y, bác sỹ đang làm việc ở các phòng cấp cứu đều phải là những người có chuyên môn giỏi…”, TS. Ngân đưa ra quan điểm. Nhưng ông cũng lưu ý là việc miễn trách nhiệm này phải trừ trường hợp thực hiện hành vi vi phạm pháp luật; và đồng thời cần có cơ chế giám sát các tổ chức, đơn vị tham gia kiểm soát đặc biệt.

Luật sư Trương Thanh Đức cũng cho rằng cần phải rạch ròi, phân minh giữa công và tư. Chỉ việc nào cán bộ làm vì tư lợi cá nhân, cố ý vi phạm, tham nhũng thì mới xử lý, còn không thì xác định đó là một DN phá sản, không phải chịu trách nhiệm về quyết định kinh doanh.

Đối với vấn đề này, giải trình trước Quốc hội, thay mặt Chính phủ, Thống đốc NHNN Lê Minh Hưng khẳng định: việc miễn trừ trách nhiệm đối với người tham gia cơ cấu lại các TCTD yếu kém được thực hiện với các điều kiện rất chặt chẽ, đáp ứng đầy đủ quy định. Thứ nhất là người được giao phải thực hiện nhiệm vụ và quyền hạn một cách trung thực. Thứ hai, theo đúng quy định của pháp luật. Thứ ba là đúng các phương án cơ cấu lại TCTD đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Trong bối cảnh hiện tại, nếu chờ quy định sửa đổi, bổ sung tại Bộ luật Hình sự hay Luật Cán bộ công chức, không chỉ các Đại biểu Quốc hội mà nhiều chuyên gia kinh tế NH cho rằng sẽ không đảm bảo tính kịp thời, toàn diện của việc tạo lập khuôn khổ pháp lý để xử lý các TCTD yếu kém.