5 nhóm giải pháp nâng cao vai trò dẫn dắt của doanh nghiệp nhà nước

Phát biểu khai mạc Hội thảo, ông Phùng Công Sưởng, Tổng Biên tập báo Tiền Phong cho biết, doanh nghiệp nhà nước luôn giữ vị trí đặc biệt trong nền kinh tế, đảm nhận nhiều lĩnh vực then chốt, góp phần bảo đảm các cân đối lớn, ổn định kinh tế vĩ mô và thực hiện những nhiệm vụ chiến lược của đất nước. Tuy nhiên, quá trình cơ cấu lại vẫn còn nhiều điểm nghẽn khi tiến độ cổ phần hóa, thoái vốn còn chậm, một số dự án thua lỗ chưa được xử lý dứt điểm, chất lượng quản trị và hiệu quả sử dụng nguồn lực ở nhiều doanh nghiệp chưa tương xứng với quy mô vốn nhà nước.

Ông Phùng Công Sưởng, Tổng Biên tập báo Tiền Phong phát biểu khai mạc Hội thảo (Ảnh: Ban tổ chức)

Trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số, ông Phùng Công Sưởng cho rằng việc tái cơ cấu cần chuyển từ tư duy sắp xếp tổ chức sang quản trị vốn theo nguyên tắc thị trường, sử dụng hiệu quả hơn nguồn lực công và xây dựng các doanh nghiệp đủ sức dẫn dắt những ngành, lĩnh vực trọng yếu.

Phát biểu định hướng tại hội thảo, ông Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương nhấn mạnh, Nghị quyết 79 của Bộ Chính trị đã đề ra nhiều tư duy mới, yêu cầu doanh nghiệp nhà nước phải có tư duy mới về sắp xếp, chuyển đổi quản trị để giữ vai trò thật sự dẫn dắt các lĩnh vực then chốt, thiết yếu của nền kinh tế.

Ông Nguyễn Đức Hiển cho rằng, trước hết cần thống nhất cách hiểu và phương thức triển khai tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước, chuyển từ tư duy sắp xếp doanh nghiệp sang cơ cấu lại, phân bổ lại và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực. Cùng với đó, cần xác định rõ phạm vi những ngành, lĩnh vực doanh nghiệp nhà nước phải giữ vai trò dẫn dắt, như hạ tầng chiến lược, công nghệ nền tảng, các lĩnh vực thiết yếu hoặc những lĩnh vực khu vực tư nhân chưa đủ khả năng đầu tư.

Quá trình tái cơ cấu cũng phải hướng tới hình thành các doanh nghiệp đầu tàu, doanh nghiệp đầu chuỗi, đủ năng lực liên kết doanh nghiệp nhà nước với khu vực tư nhân, doanh nghiệp nhỏ và vừa, qua đó tạo sức lan tỏa cho toàn bộ nền kinh tế.

Một yêu cầu khác là tách bạch giữa nhiệm vụ sản xuất, kinh doanh với nhiệm vụ chính trị và công ích, đồng thời tháo gỡ những điểm nghẽn thể chế để doanh nghiệp có đủ quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong đầu tư, kinh doanh nhưng vẫn bảo đảm kiểm soát quyền lực chặt chẽ.

Nghị quyết số 79 đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% doanh nghiệp nhà nước áp dụng các tiêu chuẩn quản trị của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế. Vì vậy, theo ông Nguyễn Đức Hiển, cần đổi mới cơ chế đánh giá hiệu quả hoạt động, chuyển từ việc chủ yếu dựa vào các chỉ tiêu tài chính hằng năm sang đánh giá tổng thể, tạo điều kiện để doanh nghiệp đầu tư vào khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và những lĩnh vực có mức độ rủi ro cao hơn.

Bên cạnh đó, cần tiếp tục cổ phần hóa, thoái vốn và hợp nhất doanh nghiệp nhà nước theo nguyên tắc, tiêu chí và lộ trình cụ thể; đồng thời đẩy nhanh việc cơ cấu toàn diện mô hình hoạt động của Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước, tiến tới thành lập Quỹ đầu tư quốc gia để nâng cao hiệu quả đầu tư và xử lý nhanh hơn các doanh nghiệp yếu kém.

“Chúng ta muốn có năng lực tự chủ chiến lược nhưng doanh nghiệp không mạnh thì rất khó. Doanh nghiệp nhỏ và vừa muốn phát triển cũng cần có những doanh nghiệp đủ mạnh để dẫn dắt”, ông Nguyễn Đức Hiển nhấn mạnh.

Toàn cảnh Hội thảo (Ảnh: Ban tổ chức)

Ở góc độ cơ quan quản lý, ông Nguyễn Tuấn Linh, đại diện Cục Phát triển doanh nghiệp Nhà nước, Bộ Tài chính cho rằng, tiến độ cơ cấu lại doanh nghiệp nhà nước còn chậm do cơ chế phân cấp, phân quyền chưa đủ mạnh; doanh nghiệp vẫn phải xin ý kiến nhiều cấp đối với các dự án đầu tư lớn, trong khi công tác cổ phần hóa, thoái vốn còn nhiều vướng mắc, việc ứng dụng công nghệ số trong quản trị, giám sát còn hạn chế và ở một số nơi vẫn tồn tại tình trạng né tránh trách nhiệm trong quá trình tổ chức thực hiện.

Ông Nguyễn Tuấn Linh cho biết, Nghị quyết số 79 của Bộ Chính trị, Kết luận số 18 của Ban Chấp hành Trung ương cùng Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp năm 2025 đã tạo nền tảng quan trọng để đổi mới phương thức quản lý, tăng cường phân cấp, phân quyền, nâng cao tính tự chủ và trách nhiệm giải trình của doanh nghiệp nhà nước.

Để hiện thực hóa các định hướng phát triển doanh nghiệp nhà nước trong giai đoạn mới, đại diện Cục Phát triển doanh nghiệp Nhà nước đề xuất tập trung triển khai 5 nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm, tạo nền tảng thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Trước hết, tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách nhằm xây dựng doanh nghiệp nhà nước thực sự trở thành lực lượng dẫn dắt, tạo sức lan tỏa đối với các thành phần kinh tế.

Cùng với đó, tiếp tục đổi mới cơ chế quản lý vốn nhà nước theo hướng tăng cường phân cấp, phân quyền gắn với kiểm tra, giám sát và trách nhiệm của người đứng đầu.

Đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, tháo gỡ các rào cản đầu tư, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp; đồng thời phát huy hiệu quả nguồn lực của các tập đoàn, tổng công ty nhà nước trong triển khai các dự án trọng điểm quốc gia.

Song song với đó, cần thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp nhà nước với khu vực tư nhân và doanh nghiệp FDI; triển khai hiệu quả Nghị quyết số 57 về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Đối với công tác cổ phần hóa và thoái vốn, cần giao cơ quan đại diện chủ sở hữu chủ động xây dựng và điều chỉnh danh mục doanh nghiệp thực hiện theo từng giai đoạn, phù hợp với thực tiễn, thay vì áp dụng danh mục cứng như trước đây. Đồng thời, xác định cơ cấu lại doanh nghiệp là nhiệm vụ thường xuyên, gắn với kế hoạch sản xuất, kinh doanh hằng năm và chiến lược phát triển dài hạn của từng doanh nghiệp.