AI, Deepfake gia tăng rủi ro: Công ty tài chính phải ‘kiểm soát chính xác hơn’

TS. Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam nhận định, hoạt động của các công ty tài chính tiêu dùng hiện cơ bản ổn định, an toàn và bám sát định hướng điều hành của Ngân hàng Nhà nước.

TS. Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam nhận định, tài chính tiêu dùng là bộ phận quan trọng của thị trường tài chính - ngân hàng. Sau nhiều năm tăng trưởng nhanh, hoạt động của các công ty tài chính tiêu dùng hiện cơ bản ổn định, an toàn và bám sát định hướng điều hành của Ngân hàng Nhà nước.

Các công ty tài chính đang hoạt động thận trọng hơn, chú trọng lựa chọn khách hàng có thu nhập, dòng tiền và lịch sử tín dụng phù hợp; điều chỉnh danh mục theo hướng tăng tỷ trọng khoản vay có chất lượng. Đồng thời, tín dụng số được thúc đẩy thông qua công nghệ tài chính, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo (AI) và các mô hình quản trị rủi ro trong thẩm định, cấp tín dụng, quản lý khách hàng.

Nhiều phương thức thanh toán mới như QR trả góp, thẻ tín dụng ảo tích hợp Apple Pay, Google Pay cũng được triển khai. Sự chuyển dịch này cho thấy các công ty tài chính đang bước vào chu kỳ phát triển theo hướng bền vững hơn, thay vì tập trung tăng trưởng quy mô và cho vay truyền thống.

Đến cuối năm 2025, dư nợ cho vay phục vụ nhu cầu đời sống và dư nợ tín dụng qua thẻ của các công ty tài chính đạt 169.947,65 tỷ đồng. Đến cuối tháng 8/2026, con số này tăng lên 184.838,8 tỷ đồng, tăng 8,76% so với cuối năm 2025 và 13,37% so với cùng kỳ.

Trong đó, dư nợ cho vay phục vụ nhu cầu đời sống đạt 133.801,48 tỷ đồng, tăng 10,58% so với cuối năm 2025 và 19,27% so với cùng kỳ; dư nợ tín dụng qua thẻ đạt 51.037,33 tỷ đồng, tăng 4,28% so với cuối năm 2025.

Tuy nhiên, đặc thù của tài chính tiêu dùng là số lượng lớn khoản vay có giá trị nhỏ, không có tài sản bảo đảm và khả năng trả nợ nhạy cảm với biến động việc làm, thu nhập. Trong bối cảnh hoạt động sản xuất, kinh doanh còn khó khăn, nợ xấu có xu hướng gia tăng, trong khi thu hồi nợ gặp nhiều thách thức do khách hàng phân tán và chi phí xử lý các khoản nợ nhỏ tương đối lớn.

Chuyển đổi số cũng đặt ra thách thức mới khi gian lận ngày càng nhanh và tinh vi. Ngoài giả mạo giấy tờ, sử dụng danh tính người khác hay cấu kết với nhân viên, đối tác, các đối tượng còn có thể lợi dụng AI, Deepfake, DeepVoice và mạng xã hội để chiếm đoạt thông tin hoặc thao túng khách hàng thực hiện thao tác xác thực.

Ông Nguyễn Đình Đức, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Tài chính Tiêu dùng, Phó Tổng Giám đốc HD SAISON cho rằng, số hóa và mở rộng các kênh tiếp cận giúp tín dụng chính thức đến gần hơn với người dân, nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn đối với quản trị rủi ro.

“Bài toán khó của tài chính tiêu dùng không phải là đóng chặt cánh cửa tín dụng, mà là nhận diện rủi ro chính xác hơn, ngăn chặn hiệu quả hành vi gian lận và vẫn bảo đảm người có nhu cầu hợp pháp có thể tiếp cận tín dụng chính thức một cách thuận tiện và an toàn”, ông Đức nhấn mạnh.

Theo các chuyên gia, công ty tài chính cần chuyển từ “kiểm soát nhiều hơn” sang “kiểm soát chính xác hơn”. Việc bổ sung hàng loạt bước xác minh cho tất cả khách hàng có thể làm tăng chi phí và ảnh hưởng trải nghiệm của những khách hàng tốt. Quan trọng là các chốt kiểm soát phải được đặt đúng nơi, đúng thời điểm và đúng loại rủi ro.

Cùng với nâng cấp eKYC, phân tích dữ liệu và kiểm soát điểm bán, các công ty tài chính cần tăng cường chia sẻ thông tin rủi ro, xây dựng cơ chế cảnh báo sớm và phối hợp bảo vệ khách hàng. Việc nâng cao khả năng tự bảo vệ của người vay trước các thủ đoạn lừa đảo cũng cần được coi là một phần của quản trị rủi ro.

Theo ông Nguyễn Đình Đức, phòng, chống gian lận không chỉ bảo vệ công ty tài chính mà còn bảo vệ khách hàng chân chính, nguồn vốn hợp pháp và niềm tin đối với thị trường tài chính tiêu dùng chính thống. Qua đó, tín dụng chính thức có thể tiếp cận tốt hơn nhu cầu vay vốn hợp pháp của người dân, góp phần xây dựng thị trường tài chính lành mạnh, minh bạch và bền vững.