Cất cánh nền kinh tế tầm thấp tại Việt Nam

Cơ hội mở ra nền kinh tế mới

Kinh tế tầm thấp được hiểu là toàn bộ hoạt động kinh tế diễn ra trong không phận dưới 1.000 mét, có thể mở rộng đến dưới 5.000 mét tùy theo nhu cầu của từng quốc gia. Không gian này vốn chưa được khai thác hiệu quả nhưng đang trở thành khu vực kinh tế giàu tiềm năng khi các công nghệ bay có và không người lái phát triển mạnh. Những ứng dụng phổ biến của kinh tế tầm thấp trải dài từ nông nghiệp chính xác, logistics, giám sát môi trường đến truyền thông, giải trí và hỗ trợ cứu hộ.

Ông Võ Xuân Hoài, Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia nhận định, xu thế toàn cầu đã thay đổi khi nhiều nước xem hàng không vũ trụ và phương tiện bay không người lái (UAV) như ngành công nghệ chiến lược. Ông nhấn mạnh sự bùng nổ của công nghệ UAV đã tạo nên mô hình kinh tế mới và Việt Nam cần nắm bắt “vùng trời mới” của thời đại. Trong khi đó, bà Nguyễn Thị Hải Hằng, Phó Chủ tịch Mạng lưới Hàng không, vũ trụ, thiết bị bay không người lái (AUVS VN), kiêm Giám đốc Học viện Hàng không Việt Nam cho rằng, kinh tế tầm thấp là sự mở rộng của một không gian kinh doanh mới, nơi đổi mới công nghệ trở thành động lực then chốt thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Trên bình diện quốc gia, ông Trần Anh Tuấn, Giám đốc điều hành Mạng lưới AUVS VN khẳng định, nền kinh tế tầm thấp có vai trò chiến lược, là động lực tăng trưởng mới, cầu nối cho chuyển đổi số, tạo việc làm chất lượng cao và tăng cường năng lực quốc gia. Ông nhấn mạnh, nền kinh tế tầm thấp hội tụ ba giá trị cốt lõi gồm đổi mới sáng tạo, năng suất cao và phát triển bền vững.

Dưới góc độ doanh nghiệp công nghệ, ông Vũ Anh Tú, Giám đốc Công nghệ Tập đoàn FPT xem kinh tế tầm thấp như một động lực tăng trưởng mới, nơi Việt Nam có thể cất cánh bằng trí tuệ và công nghệ. Ông dẫn chứng, thị trường toàn cầu đã đạt quy mô hàng trăm tỷ USD, tăng trưởng 30% mỗi năm và được các nền kinh tế lớn như Mỹ, Trung Quốc, châu Âu xác định là ngành công nghiệp chiến lược. Khi nắm bắt cơ hội và đầu tư đúng hướng, Việt Nam sẽ đồng thời thúc đẩy kinh tế số, kinh tế xanh và kinh tế tri thức, qua đó đánh thức tiềm năng sáng tạo của đội ngũ kỹ sư và nhà khoa học trong nước.

Ông Tú cho biết, trên thực tế, các ứng dụng của UAV đang phát triển nhanh ở Việt Nam và đang chứng minh khả năng thay đổi phương thức sản xuất. Trong nông nghiệp, một UAV phun thuốc có thể xử lý 67 ha/ngày, so với chỉ khoảng 1 ha của lao động thủ công. Trong logistics, UAV đã được thử nghiệm giao hàng cứu trợ, cũng như hỗ trợ vận hành tự động. Trong quản lý đô thị, drone đang hỗ trợ giám sát giao thông, hạ tầng kỹ thuật và trật tự đô thị tại TP. Thủ Đức và Hà Nội. Tại các vùng khó tiếp cận như hải đảo hay vùng sâu vùng xa, UAV mang lại khả năng tiếp cận dịch vụ mới mà trước đây khó thực hiện bằng phương tiện truyền thống.

Hiện nay, ĐBSCL đã trở thành khu vực ứng dụng UAV lớn nhất cả nước và cũng là nơi nhiều tập đoàn quốc tế tiến hành thử nghiệm công nghệ mới. Điều này tạo tiền đề cho sự hình thành các ngành nghề mới, không chỉ giới hạn trong sản xuất UAV, mà còn chế tạo thiết bị, cảm biến, module kết nối, xây dựng bản đồ số 3D, phát triển dịch vụ vận hành, đào tạo nhân lực và bảo hiểm bay.

Trong nông nghiệp, UAV phun thuốc có thể xử lý 67 ha mỗi ngày, so với chỉ khoảng 1 ha của lao động thủ công

Thách thức an ninh và yêu cầu hoàn thiện khung pháp lý

Sự phát triển nhanh của UAV không chỉ mang lại cơ hội mà còn kéo theo nhiều thách thức. TS. Nguyễn Thành từ Học viện Công nghệ Bưu chính viễn thông cho rằng, UAV ngày càng phổ biến và dễ bị lợi dụng cho các mục đích phi pháp như vận chuyển hàng cấm hoặc phục vụ hoạt động gây bất ổn. Quỹ đạo bay linh hoạt, khả năng tiếp cận dễ dàng và khó kiểm soát nguồn sở hữu khiến các lực lượng chức năng gặp nhiều thách thức trong giám sát, quản lý. Bên cạnh đó, kinh tế tầm thấp vẫn gặp nhiều điểm nghẽn, chủ yếu do thiếu khung pháp lý phù hợp trong khi hoạt động UAV ngày càng đa dạng và phức tạp, khó kiểm soát; lực lượng quản lý chưa có mô hình thống nhất, cơ chế cấp phép bay theo thời gian thật còn thiếu.

Từ thực tế đó, ông Nguyễn Thành đề xuất xây dựng một Hệ thống Giám sát và Quản lý drone Quốc gia với các thành phần gồm đăng ký phương tiện bay hợp pháp, cấp mã định danh điện tử, khai báo lịch trình bay thông qua module 4G hoặc 5G, hệ thống radar tầm thấp để phát hiện UAV không đăng ký, cùng các thiết bị chế áp mềm và cứng để xử lý UAV vi phạm. Ông cho rằng, việc thành lập lực lượng chuyên trách tương tự “cảnh sát giao thông đường không” là cần thiết để quản lý không phận tầm thấp một cách hiệu quả.

Tại kỳ họp thứ 10, Quốc hội thảo luận ở hội trường Dự án Luật Hàng không dân dụng Việt Nam (sửa đổi), nhiều đại biểu đã đề nghị bổ sung quy định khung pháp lý và chính sách phát triển mạnh mẽ hàng không tầm thấp, đặc biệt là đặt nền móng để xây dựng nền kinh tế này phát triển. Với những lợi thế về nhân lực, hạ tầng và tốc độ đổi mới sáng tạo, Việt Nam được đánh giá đang bước vào giai đoạn vàng để phát triển kinh tế tầm thấp. Khi được thúc đẩy bởi khung pháp lý đồng bộ và hệ thống quản lý hiện đại, kinh tế tầm thấp được kỳ vọng trở thành động lực tăng trưởng mới của quốc gia, đồng thời đưa Việt Nam tiến gần hơn đến vị thế trung tâm công nghiệp tầm thấp của khu vực.