Chiến sự Trung Đông: Kinh tế Việt Nam chịu tác động vừa phải

Chiến sự Trung Đông tác động vừa phải đến kinh tế Việt Nam

Cú sốc mang tính ngắn hạn

Ông Michael Kokalari, CFA, Giám đốc Phòng Phân tích kinh tế vĩ mô và Nghiên cứu thị trường (VinaCapital) cho rằng, xung đột tại Trung Đông hiện nay có nhiều khả năng tạo ra cú sốc mạnh nhưng ngắn hạn đối với thị trường toàn cầu. Tuy nhiên với Việt Nam, tác động chỉ ở mức vừa phải.

Một trong những lý do quan trọng là quy mô thương mại giữa Việt Nam và khu vực Trung Đông tương đối hạn chế. Xuất khẩu của Việt Nam sang khu vực này hiện chỉ chiếm dưới 3% tổng kim ngạch xuất khẩu, do đó tác động trực tiếp đến hoạt động thương mại là không lớn.

Bên cạnh đó, khả năng xung đột leo thang thành một chiến dịch tác chiến trên bộ quy mô lớn tại Iran được đánh giá là tương đối thấp. Thay vào đó, kịch bản nhiều khả năng xảy ra là xung đột kéo dài trong vài tuần với cường độ cao ban đầu, sau đó dần hạ nhiệt.

Nhận định này dựa trên một số yếu tố chính. Thứ nhất, các báo cáo từ Lầu Năm Góc cho thấy Mỹ đang lo ngại về khả năng duy trì một chiến dịch quân sự kéo dài do hạn chế về dự trữ đạn dược. Điều này khiến chiến dịch nhiều khả năng chỉ diễn ra trong vài ngày oanh kích cường độ cao trước khi giảm dần.

Thứ hai, Trung Quốc - quốc gia nhập khẩu dầu thô lớn từ Iran có động lực mạnh để ngăn chặn việc gián đoạn nguồn cung dầu hoặc giá dầu tăng quá mạnh. Với vị thế quan trọng trong chuỗi cung ứng đất hiếm, Trung Quốc cũng có lợi thế trong việc gây sức ép ngoại giao nhằm giảm căng thẳng.

Ngoài ra, khả năng xảy ra kịch bản thay đổi chế độ tại Iran được đánh giá là thấp do cấu trúc chính trị của quốc gia này đã được thiết lập chặt chẽ thông qua Lực lượng Vệ binh Cách mạng và hệ thống giáo sĩ.

Theo VinaCapital, tác động rõ rệt nhất đối với kinh tế Việt Nam đến từ biến động giá dầu. Trên thực tế, giá dầu toàn cầu đã tăng khoảng 30% kể từ đầu năm và có thể đẩy lạm phát CPI của Việt Nam từ mức khoảng 2,5% lên gần 4% trong những tháng tới.

Tuy nhiên, tác động này vẫn nằm trong tầm kiểm soát. Trong rổ tính CPI của Việt Nam, nhóm xăng dầu chỉ chiếm khoảng 4%, trong khi nhóm lương thực - thực phẩm chiếm gần 36% và phần lớn được sản xuất trong nước. Điều này tạo dư địa để Chính phủ sử dụng các công cụ chính sách nhằm giảm bớt tác động của cú sốc giá năng lượng.

Ông Michael Kokalari cho rằng giá dầu tăng cũng có thể tạo áp lực nhất định lên tăng trưởng kinh tế, bởi Việt Nam vẫn là nước nhập khẩu ròng năng lượng ở mức khoảng 1% GDP. Tuy vậy, trong bối cảnh hiện nay, Chính phủ vẫn có thể bù đắp phần tác động này thông qua các biện pháp kích thích kinh tế.

Ngoài ra, đà tăng giá dầu có thể được giảm bớt nhờ việc Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) dự kiến tăng sản lượng từ tháng 4, trong khi tồn kho dầu tại nhiều quốc gia, đặc biệt là Trung Quốc, đang ở mức cao.

Tuy vậy, sự biến động của thị trường toàn cầu vẫn có thể tạo áp lực lên tỷ giá và lãi suất. Đồng USD mạnh lên cùng với giá vàng tăng do nhu cầu tài sản trú ẩn có thể gây áp lực mất giá lên VND. Trong bối cảnh đó, lãi suất huy động kỳ hạn 12 tháng tại Việt Nam được dự báo có thể tăng thêm 50-100 điểm cơ bản trong năm nay, lên khoảng 7%/năm.

Với kịch bản xung đột kéo dài và những rủi ro

Dù kịch bản xung đột kéo dài được đánh giá có xác suất thấp, các chuyên gia cho rằng nếu xảy ra, tác động đối với kinh tế Việt Nam sẽ đáng kể hơn.

Trong trường hợp Eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển dầu quan trọng của thế giới - bị gián đoạn nghiêm trọng, giá dầu có thể vượt ngưỡng 100 USD/thùng. Khi đó, Việt Nam có thể phải đối mặt với ba thách thức lớn.

Thứ nhất, lạm phát có thể vượt 5%, kéo lãi suất huy động kỳ hạn 12 tháng lên trên 7-8%. Thứ hai, tăng trưởng kinh tế có thể giảm khoảng 1 điểm phần trăm do chi phí năng lượng tăng cao. Thứ ba, xuất khẩu có thể suy giảm đáng kể, làm giảm thêm khoảng 1 điểm phần trăm tăng trưởng GDP.

Tổng hợp các yếu tố trên, tăng trưởng GDP của Việt Nam trong kịch bản xung đột kéo dài có thể giảm khoảng 2 điểm phần trăm. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng đây là kịch bản mang tính cực đoan và khó xảy ra.

Diễn biến địa chính trị cũng tạo ra sự phân hóa giữa các ngành kinh tế và thị trường chứng khoán. Ông Michael Kokalari cho biết, nhóm doanh nghiệp hưởng lợi có thể bao gồm bán lẻ xăng dầu, lọc hóa dầu và các công ty dịch vụ dầu khí nhờ giá dầu tăng. Các doanh nghiệp vận tải biển và khai thác cảng cũng có thể hưởng lợi khi cước vận tải và chi phí logistics tăng.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp sản xuất phân bón urê có thể được hưởng lợi do Iran chiếm khoảng 10% xuất khẩu urê toàn cầu, trong khi các doanh nghiệp kinh doanh trang sức cũng được hưởng lợi từ xu hướng giá vàng tăng và nhu cầu tài sản trú ẩn.

Ngược lại, các ngành chịu tác động tiêu cực gồm hàng không, du lịch và các lĩnh vực nhạy cảm với giá nhiên liệu. Ngoài ra, mặt bằng lãi suất tăng cũng có thể gây bất lợi cho các ngành nhạy cảm với lãi suất như bất động sản.

Mặc dù căng thẳng địa chính trị có thể tạo ra biến động ngắn hạn trên thị trường tài chính, các chuyên gia cho rằng triển vọng dài hạn của thị trường mới nổi vẫn tích cực. Thực tế, chỉ số MSCI của các thị trường mới nổi đã có hiệu suất vượt trội so với S&P 500 khoảng 9% từ đầu năm và gần 30% kể từ đầu năm 2025.

Trong bối cảnh đó, các chuyên gia cho rằng nếu thị trường chứng khoán Việt Nam xuất hiện những nhịp điều chỉnh mạnh do tâm lý, đây có thể là cơ hội để nhà đầu tư xem xét gia tăng tỷ trọng cổ phiếu.