Chính sách bảo hiểm nông nghiệp: Chuyển sang "kiến tạo thị trường" và bảo vệ người nông dân

Nhìn thẳng vào những "điểm nghẽn" thực tiễn

Kể từ khi Nghị định số 58/2018/NĐ-CP có hiệu lực, bảo hiểm nông nghiệp đã từng bước đi vào đời sống, giúp một bộ phận người dân bù đắp thiệt hại tài chính. Tuy nhiên, dưới góc nhìn quản trị rủi ro và thực tế triển khai, thị trường này vẫn chưa phát triển tương xứng với kỳ vọng. Quá trình tổng kết thi hành pháp luật cho thấy, việc triển khai còn gặp nhiều vướng mắc về mặt thủ tục và cơ chế quản lý.

Nguyên nhân một phần nằm ở những rào cản hành chính. Theo quy định cũ tại Nghị định 58/2018/NĐ-CP, doanh nghiệp bảo hiểm muốn triển khai sản phẩm bảo hiểm nông nghiệp phải qua khâu Bộ Tài chính phê chuẩn quy tắc, điều khoản, biểu phí. Thêm vào đó, thủ tục giải quyết bồi thường lại bị "trói buộc" bởi yêu cầu bắt buộc phải có công bố hoặc xác nhận thiên tai, dịch bệnh từ cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Điều này không chỉ làm giảm tính chủ động của các nhà bảo hiểm mà còn gây ra độ trễ rất lớn trong khâu giải quyết quyền lợi, khiến người dân mòn mỏi chờ đợi tiền bồi thường để tái cấp vốn sản xuất, làm giảm đi tính hấp dẫn của chính sách.

Đứng trước thực tiễn đó, dự thảo Nghị định sửa đổi đã ra đời mang theo tư duy quản lý hoàn toàn mới, đồng bộ với Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2022. Tư duy này chuyển từ việc Nhà nước kiểm soát chặt chẽ các yếu tố kỹ thuật sang việc kiến tạo không gian tự chủ, minh bạch cho thị trường vận hành.

"Cởi trói" toàn diện cho doanh nghiệp bảo hiểm

Điểm sáng mang tính đột phá nhất của dự thảo lần này chính là việc trao quyền tự chủ tối đa cho các doanh nghiệp bảo hiểm. Theo dự thảo, quy định yêu cầu Bộ Tài chính phê chuẩn quy tắc, điều khoản, biểu phí bảo hiểm nông nghiệp đã chính thức bị bãi bỏ.

Sự thay đổi này được thiết kế để đồng bộ tuyệt đối với khoản 1 Điều 87 Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2022. Cụ thể, doanh nghiệp bảo hiểm được quyền chủ động, tự chịu trách nhiệm trong việc xây dựng, thiết kế và phát triển sản phẩm. Chuyên gia tính toán của doanh nghiệp sẽ tự đánh giá khả năng tài chính, đặc thù của đối tượng bảo hiểm để xác nhận phí bảo hiểm, bảo đảm tính khả thi về mặt kinh tế, kỹ thuật và khả năng thanh toán. Sự "cởi trói" này giúp các nhà bảo hiểm tiết giảm thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian đưa sản phẩm mới ra thị trường.

Bên cạnh đó, dự thảo cũng bãi bỏ quy định yêu cầu doanh nghiệp bảo hiểm (hoặc doanh nghiệp đứng đầu liên danh đồng bảo hiểm) phải có trụ sở chính hoặc chi nhánh đặt tại địa bàn tỉnh/thành phố triển khai chính sách. Sự nới lỏng này giúp loại bỏ các điều kiện kinh doanh không cần thiết, giúp doanh nghiệp chủ động và linh hoạt hơn trong việc mở rộng thị trường.

Đồng thời, Nhà nước cũng cam kết đồng hành sát cánh cùng doanh nghiệp thông qua việc hỗ trợ hạ tầng dữ liệu. Dự thảo bổ sung quy định giao trách nhiệm cho Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì xây dựng, quản lý cơ sở dữ liệu chuyên ngành và kịp thời cung cấp dữ liệu phục vụ cho việc xây dựng sản phẩm theo đề nghị của doanh nghiệp bảo hiểm. Đây là trợ lực quan trọng giúp doanh nghiệp có cơ sở khoa học vững chắc để tính toán định phí.

Quyền lợi nông dân được bảo vệ bằng tốc độ và sự minh bạch

Song song với việc tạo động lực cho doanh nghiệp, dự thảo hướng tới mục tiêu bảo vệ thiết thực và nhanh chóng nhất cho người nông dân.

Về mặt hỗ trợ tài chính, chính sách tiếp tục khẳng định vai trò an sinh xã hội thông qua định hướng nâng mức hỗ trợ phí bảo hiểm nông nghiệp. Dự thảo phân loại đối tượng rõ ràng, bao gồm: cá nhân thuộc diện hộ nghèo, cận nghèo; cá nhân không thuộc diện nghèo/cận nghèo; và các tổ chức sản xuất nông nghiệp. Việc nâng mức hỗ trợ và mở rộng đối tượng được kỳ vọng sẽ tạo động lực lớn, khuyến khích các tổ chức, cá nhân mạnh dạn tham gia để tự bảo vệ tài chính trước rủi ro.

Một bước tiến dài bảo vệ quyền lợi người mua bảo hiểm là quy định về giải quyết bồi thường. Nhận thấy sự bất cập của quy định cũ, cơ quan soạn thảo đã bãi bỏ yêu cầu phải có công bố hoặc xác nhận thiên tai, dịch bệnh của cơ quan thẩm quyền mới được giải quyết bồi thường.

Đặc biệt, đối với loại hình bảo hiểm theo chỉ số (như chỉ số thời tiết, viễn thám), bên mua và doanh nghiệp bảo hiểm được tự do thỏa thuận lựa chọn nguồn cung cấp dữ liệu chỉ số. Nguồn này có thể từ Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, Hệ thống của Tổ chức Khí tượng thế giới (WMO), Cục Viễn thám quốc gia, hoặc các nguồn dữ liệu đáng tin cậy khác được sự chấp thuận của nhà tái bảo hiểm quốc tế.

Để đảm bảo minh bạch tuyệt đối, doanh nghiệp bảo hiểm bắt buộc phải công khai các chỉ số này trên trang thông tin điện tử của mình (nếu tổ chức cung cấp dữ liệu không công khai), đồng thời đảm bảo dữ liệu được lưu trữ, tìm kiếm dễ dàng trong tối thiểu 05 năm. Ngay khi các chỉ số chạm ngưỡng tổn thất và có yêu cầu, trong thời gian 15 ngày làm việc kể từ ngày công bố chỉ số, doanh nghiệp bảo hiểm phải chi trả bồi thường. Cơ chế giải quyết nhanh gọn này sẽ giúp dòng vốn bồi thường kịp thời đến tay người nông dân, giúp họ nhanh chóng phục hồi sản xuất.

Phân cấp mạnh mẽ: Trao "chìa khóa" cho chính quyền địa phương

Bảo hiểm nông nghiệp không thể áp dụng chung một khuôn mẫu cứng nhắc cho mọi vùng miền. Nắm bắt được tính đặc thù này, dự thảo đã thực hiện phân quyền sâu rộng, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Thay vì Thủ tướng Chính phủ ra Quyết định như trước đây, dự thảo trao quyền chủ động cho Hội đồng nhân dân cấp tỉnh. Căn cứ vào tình hình thực tế, khả năng cân đối ngân sách và các chương trình mục tiêu của địa phương, Hội đồng nhân dân cấp tỉnh sẽ quyết định phạm vi địa bàn, đối tượng bảo hiểm, loại rủi ro và mức hỗ trợ, thời gian thực hiện cụ thể.

Ở cơ sở, Ủy ban nhân dân cấp xã được giao trọng trách rà soát, tổng hợp danh sách đối tượng được hỗ trợ, niêm yết công khai tại trụ sở và kịp thời báo cáo những thay đổi về diện hộ nghèo, cận nghèo để điều chỉnh mức hỗ trợ bảo đảm đúng người, đúng đối tượng.

Bên cạnh đó, để giải quyết bài toán thiếu thông tin của người dân, dự thảo lần đầu tiên bổ sung quy định cụ thể về việc bố trí kinh phí tuyên truyền. Kinh phí này sẽ được bảo đảm từ nguồn ngân sách trung ương, lồng ghép vào các chương trình khuyến nông, chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững.

Các chuyên gia bảo hiểm cho rằng, dự thảo Nghị định sửa đổi Nghị định 58/2018/NĐ-CP không đơn thuần là việc cắt giảm thủ tục hành chính, mà là một sự chuyển đổi căn bản về triết lý quản lý. Việc lấy sự tự chủ của doanh nghiệp làm động lực, lấy tốc độ và sự minh bạch trong bồi thường làm thước đo quyền lợi nông dân, cùng với việc trao quyền mạnh mẽ cho địa phương, hứa hẹn sẽ khai mở một chu kỳ phát triển mới, đưa bảo hiểm nông nghiệp thực sự trở thành "trụ đỡ tài chính" vững vàng cho ngành nông nghiệp Việt Nam.