Để ngành hàng không đứng vững sau đại dịch

	Để hàng không Việt cất cánh mạnh mẽ trở lại
	Cứu hàng không bằng tiền hay cơ chế

Các hãng hàng không đua nhau giảm giá trong mùa dịch

Những thách thức lớn từ thị trường

Hơn một năm nay, thị trường hàng không quốc tế đóng cửa, các hãng bay trong nước gần như phải dừng hoàn toàn các hoạt động khai thác quốc tế (vốn chiếm trung bình khoảng 60% năng lực khai thác) và dịch chuyển khai thác sang nội địa - vốn cũng suy giảm về nhu cầu, dẫn đến thực trạng dư thừa tải cung ứng tại Việt Nam.

Hơn thế nữa, một số hãng vẫn tiếp tục đưa tàu bay vào khai thác, tăng thêm khoảng 10 tàu so với giai đoạn tháng 3/2020 khi dịch Covid-19 bắt đầu bùng phát tại Việt Nam, tương ứng tăng khoảng 4-5% đội tàu bay của tất cả các hãng hàng không. Vì các lý do này, nguồn lực tàu bay của các hãng dư thừa trong giai đoạn vừa qua trung bình ở mức khoảng 40% số tàu (tính theo số giờ khai thác).

Cũng do dư thừa tải cung ứng quá lớn nên để có thể duy trì, giành thị phần, các hãng liên tục hạ giá bán xuống thấp để lấy dòng tiền khiến tỷ suất lợi nhuận/doanh thu của tất cả các hãng hàng không tụt rất mạnh.

Theo chuyên gia kinh tế, TS. Nguyễn Minh Phong, chưa bao giờ thị trường hàng không trong nước lại chứng kiến mặt bằng giá vé máy bay rẻ như hiện nay. Khách đặt vé từ Hà Nội đi Đà Lạt dịp nghỉ lễ 30/4 - 1/5 trên trang chủ Bamboo Airways chỉ 48.000 đồng cho chiều đi và chiều về là 69.000 đồng (chưa bao gồm thuế). Cùng thời điểm khảo sát, giá vé đi Đà Nẵng vào dịp nghỉ lễ 30/4 - 1/5 của Vietnam Airlines là 109.000 đồng cho mỗi chiều; của Vietjet Air là 39.000 đồng cho mỗi chiều và của Bamboo Airways là 36.000 đồng cho mỗi chiều (chưa bao gồm thuế).

“Ròng rã hơn 1 năm qua, các hãng liên tục cuộc đua giá rẻ, thấp hơn giá thành, dẫn tới dù lượng vé bán ra tăng lên song doanh thu phục hồi chậm”, TS. Nguyễn Minh Phong lo ngại.

Hệ lụy khôn lường của “cuộc đua” giảm giá vé

Kết quả dễ nhận thấy nhất của việc liên tục hạ giá bán xuống thấp để lấy dòng tiền chính là những con số thua lỗ khổng lồ trên các bản báo cáo tài chính của phần lớn các hãng hàng không trong nước.

Việc bán phá giá vé máy bay trong bối cảnh các hãng hàng không đang gặp áp lực lớn về tài chính hoàn toàn có thể gây ra sự sụt giảm doanh thu trầm trọng, tồi tệ hơn là lâm vào tình trạng phá sản khi doanh thu không bù đắp nổi chi phí hiện hữu.

Mặc dù Chính phủ và các bộ, ngành liên quan đã có nhiều giải pháp tháo gỡ khó khăn cho ngành hàng không nhưng do dịch bệnh kéo dài và phức tạp, các hãng bay vẫn có xu hướng tiếp tục thua lỗ.

Tính đến quý I/2021, tính theo lợi nhuận gộp từ bán hàng/dịch vụ, Vietnam Airlines vẫn lỗ khoảng 3.904 tỷ đồng và Vietjet cũng đối diện tình trạng tương tự. Ngoài sự suy giảm chung về nhu cầu đi lại của toàn thị trường, việc phần lớn các hãng hàng không “đại hạ giá” vé, thậm chí bán dưới giá thành đã khiến tình trạng thua lỗ thêm trầm trọng.

Tại thời điểm tháng 4/2021, giá vé bình quân trên thị trường nội địa chỉ bằng 55% cùng kỳ năm 2019. Giá vé giảm có thể đến từ các chương trình kích thích tiêu dùng của các hãng trong bối cảnh dịch bệnh, hoặc cũng có thể đến từ tình trạng dư thừa nguồn cung, nhưng việc giá vé giảm quá mạnh cũng sẽ khiến bức tranh thị trường trở nên méo mó, gây mất cân đối giữa giá thành và giá bán.

“Trong ngắn hạn, người tiêu dùng có thể được lợi khi giá vé giảm, nhưng trong dài hạn, nếu diễn ra tình trạng độc quyền, dù chỉ ở một vài phân khúc, các doanh nghiệp sẽ phải tăng mạnh giá bán để bù đắp tổn thất và tới lúc đó, người tiêu dùng sẽ lại là người chịu thiệt” , TS. Nguyễn Đức Kiên, Tổ trưởng Tổ Tư vấn kinh tế của Thủ tướng, lo ngại.

Mặt khác, việc giảm giá cũng tạo ra sự mất cân đối về phát triển giữa ngành hàng không và các ngành vận tải khác khi giá vé máy bay ở nhiều thời điểm còn rẻ hơn đường sắt và đường bộ trong khi thời gian đi lại chỉ mất 2 giờ so với 21-36 giờ cho chặng TP. HCM - Hà Nội. Thực trạng rất phi lý này đã làm biến dạng toàn bộ thị trường vận tải, ảnh hưởng lâu dài đến lợi ích của hãng bay và lợi ích Nhà nước.

Bên cạnh đó, cuộc chiến “đại hạ giá cước” cũng gây ảnh hưởng tới mục tiêu phát triển bền vững, lành mạnh của ngành hàng không Việt Nam khi không thể duy trì chất lượng dịch vụ, đảm bảo khả năng cạnh tranh với các hãng hàng không nước ngoài khi thị trường quốc tế mở cửa trở lại.

Sự cần thiết vào cuộc của cơ quan quản lý

Giữa tháng 6/2021, Bộ trưởng Bộ Giao thông Vận tải đã có Quyết định số 1118/QĐ-BGTVT về việc thành lập tổ công tác làm việc với các hãng hàng không Việt Nam về việc chấp hành các quy định pháp luật về Luật Cạnh tranh, Luật Giá đối với giá dịch vụ vận chuyển hàng không nội địa.

Mặc dù trong tiêu đề chỉ là “lập tổ công tác để làm việc” nhưng tại Quyết định số 1118, ngoài đại diện Cục Hàng không Việt Nam - cơ quan quản lý nhà nước chuyên ngành, các thành viên khác của đoàn làm việc theo Quyết định số 1118 còn đến từ Cục Quản lý cạnh tranh và bảo vệ người tiêu dùng (Bộ Công thương); Cục Quản lý giá (Bộ Tài chính). Trong số này, Cục Quản lý cạnh tranh và bảo vệ người tiêu dùng có hai thành viên là lãnh đạo Cục và lãnh đạo Phòng điều tra và xử lý hành vi cạnh tranh không lành mạnh.

Được biết, Tổ công tác sẽ phải báo cáo kết quả làm việc về Bộ Giao thông Vận tải, trong đó làm rõ việc chấp hành các quy định pháp luật về Luật Cạnh tranh, Luật Giá đối với giá dịch vụ vận chuyển hàng không nội địa của các hãng hàng không Việt Nam; kiến nghị, đề xuất cấp có thẩm quyền về phương án xử lý các tồn tại, vướng mắc (nếu có).

Cần phải nói thêm rằng, trong Quyết định số 1118, Bộ Giao thông Vận tải không nói rõ lý do thành lập tổ công tác. Tuy nhiên, trong văn bản đề nghị các bộ, ngành cử cán bộ tham gia tổ công tác, Bộ Giao thông Vận tải cho biết việc lập tổ công tác là để thực hiện ý kiến chỉ đạo của lãnh đạo Chính phủ về việc giao Bộ Giao thông Vận tải chủ trì, phối hợp với Bộ Công thương, Bộ Tài chính làm việc với các hãng hàng không tại Việt Nam về việc chấp hành các quy định của Luật Cạnh tranh, Luật Giá về giá bán vé máy bay.

Theo thông tin từ Bộ Giao thông Vận tải, cho đến thời điểm hiện tại, tổ công tác đang khẩn trương thu thập tài liệu và làm việc với các hãng bay trong nước theo đúng lộ trình đề ra.

“Mặc dù tình hình dịch Covid-19 đang diễn ra rất phức tạp nhưng chúng tôi vẫn sẽ cố gắng tổng hợp báo cáo kết quả làm việc với các hãng hàng không Việt Nam về Bộ Giao thông Vận tải trong quý III/2021”, một lãnh đạo Vụ Vận tải, Bộ Giao thông Vận tải cho biết.

Trên thực tế những nghi ngại về việc xuất hiện tình trạng vi phạm các quy định pháp luật về Luật Cạnh tranh, Luật Giá đối với giá dịch vụ vận chuyển hàng không nội địa đã xuất hiện từ khá lâu nhưng thực sự rõ nét hơn khi thị trường hàng không trong và ngoài nước phải gánh chịu những tác động bất lợi của dịch Covid-19.

Theo chuyên gia kinh tế, TS. Nguyễn Minh Phong, trong bối cảnh ảnh hưởng nặng nề của đại dịch Covid-19, bên cạnh nỗ lực tự thân của các doanh nghiệp, đã đến lúc Chính phủ nên rà soát lại toàn bộ các quy định trong quản lý ngành để vừa tạo môi trường kinh doanh thuận lợi cho các hãng hàng không tại Việt Nam, vừa đảm bảo cạnh tranh lành mạnh thông qua chất lượng dịch vụ, bằng sản phẩm ưu việt nhằm mang đến khách hàng sản phẩm dịch vụ tốt nhất chứ không phải là hạ giá vé như hiện nay.

“Thị trường hàng không nội địa đang rất cần có chính sách quản lý, điều tiết giá vé máy bay về tổng thể nhằm chấm dứt cuộc đua giảm giá vô tội vạ “vô tiền khoáng hậu” theo kiểu “tranh mua tranh bán”, giẫm đạp lên nhau tự làm yếu mình, làm méo mó thị trường, trái với lợi ích doanh nghiệp và quốc gia”, TS. Nguyễn Minh Phong đề xuất.

Đồng chia sẻ quan điểm này, Tổ trưởng Tổ Tư vấn kinh tế của Thủ tướng cũng cho rằng, với vai trò quản lý Nhà nước trong lĩnh vực hàng không, Chính phủ cần cân nhắc giao Bộ Giao thông Vận tải điều chỉnh việc phê duyệt mua tàu bay mới phù hợp với tình hình thị trường trong bối cảnh Covid-19 vẫn tiếp diễn như hiện nay, cũng như khả năng vận hành của các hãng và thực trạng hệ thống hạ tầng đường lăn, nhà ga, kho bãi, dịch vụ mặt đất... để đảm bảo ngành hàng không duy trì và phát triển bền vững.