Doanh nghiệp 2026: Rủi ro không phải thiếu vốn mà là “bẫy mở rộng”

Năm 2026, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) dự kiến tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống khoảng 15%, có điều chỉnh tăng, giảm phù hợp với diễn biến, tình hình thực tế, đảm bảo kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, hỗ trợ tăng trưởng kinh tế và an toàn hệ thống các tổ chức tín dụng.

Ngày 31/3/2026, Ngân hàng Nhà nước tiếp tục yêu cầu các tổ chức tín dụng triển khai đồng bộ giải pháp ổn định lãi suất, công khai thông tin, tăng cường kiểm tra, giám sát; đồng thời hướng dòng vốn tín dụng vào sản xuất, kinh doanh, các lĩnh vực ưu tiên và các động lực tăng trưởng của nền kinh tế.

Ảnh minh họa

Chính vì thế, bài toán của doanh nghiệp năm nay không còn dừng ở câu hỏi “có vay được hay không”, mà chuyển sang câu hỏi khó hơn: vay để làm gì, đầu tư vào đâu, hoàn vốn bằng dòng tiền nào, và nếu thị trường đi chậm hơn dự kiến thì sức chịu đựng đến đâu?

Tại Hội nghị ngày 27/3, Thủ tướng Phạm Minh Chính nhấn mạnh doanh nghiệp là trung tâm, là chủ thể trong thực hiện mục tiêu tăng trưởng từ 10% trở lên. Tuy nhiên, để đi cùng mục tiêu tăng trưởng cao, chính doanh nghiệp cũng phải tự nâng chuẩn quản trị nguồn lực của mình.

Thực tế, cảnh báo đáng chú ý nhất hiện nay đến từ câu chuyện đầu tư dàn trải, đặc biệt trong lĩnh vực bất động sản. TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng tư vấn Tài chính và Tiền tệ quốc gia cho biết tỷ, trọng dư nợ tín dụng bất động sản hiện chiếm khoảng 24% tổng dư nợ toàn nền kinh tế, mức tương đối cao so với mặt bằng chung, trong đó, cho vay đầu tư kinh doanh bất động sản tăng nhanh hơn tín dụng toàn hệ thống.

Ông đặt ra câu hỏi: nhiều doanh nghiệp cùng lúc triển khai 10–15 dự án thì dòng tiền ở đâu ra? Theo ông, khi thị trường thuận lợi, rủi ro có thể chưa bộc lộ ngay. Nhưng nếu thị trường gặp vấn đề, chắc chắn doanh nghiệp sẽ gặp khó khăn, đặc biệt trong bối cảnh lãi suất cao hơn, tín dụng bị kiểm soát chặt và dòng tiền không còn dễ dàng như trước.

Dù phát biểu này xuất phát từ lĩnh vực bất động sản, nhưng bản chất lại đúng với nhiều ngành nghề khác. Khi doanh nghiệp mở rộng nhanh hơn năng lực tài chính và năng lực điều hành, rủi ro không xuất hiện ngay tại thời điểm quyết định đầu tư, mà bộc lộ sau đó qua áp lực lãi vay, vòng quay tiền chậm, hàng tồn kho, công nợ và chi phí cơ hội.

Ở góc độ quản trị, điều đáng lo nhất không phải là doanh nghiệp không nhìn thấy cơ hội, mà là nhìn thấy quá nhiều cơ hội cùng lúc. Khi tâm lý thị trường tích cực, rất dễ xuất hiện trạng thái đầu tư theo “độ nóng” của thị trường thay vì theo năng lực cốt lõi.

Một dự án nghe hấp dẫn chưa chắc là dự án nên làm; một lĩnh vực đang “có sóng” chưa chắc là lĩnh vực doanh nghiệp có thể vận hành hiệu quả; một nguồn vốn có thể tiếp cận được chưa chắc là nguồn vốn phù hợp về kỳ hạn. Trong giai đoạn tăng trưởng cao, dùng tiền sai thường đắt hơn trước, bởi chi phí sửa sai luôn lớn hơn chi phí bỏ lỡ một cơ hội chưa thật sự phù hợp.

Muốn đi đường dài, doanh nghiệp không đầu tư theo cảm hứng

Theo các chuyên gia, điểm cần thay đổi đầu tiên với doanh nghiệp là tư duy đầu tư. Nhiều doanh nghiệp vẫn quen nhìn quyết định đầu tư theo từng dự án riêng lẻ: dự án này có suất sinh lời kỳ vọng tốt, dự án kia có khả năng mở rộng thị phần, dự án khác giúp tận dụng “thiên thời”.

Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, đầu tư không thể tách rời khỏi cấu trúc vốn và sức chịu đựng dòng tiền của toàn doanh nghiệp. Nói cách khác, điều cần quản trị không chỉ là một dự án, mà là cả danh mục đầu tư.

Cách tiếp cận này càng có cơ sở khi bài toán tăng trưởng giai đoạn 2026-2030 không chỉ đặt ra ở quy mô vốn, mà còn ở chất lượng phân bổ vốn. Mục tiêu tăng trưởng hai con số đòi hỏi huy động và phân bổ hiệu quả nguồn lực tài chính ở quy mô chưa từng có; tổng vốn đầu tư toàn xã hội giai đoạn này được ước tính cần đạt khoảng 40% GDP.

Về vấn đề này, ông Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng ban Chính sách, chiến lược Trung ương, từng nhấn mạnh rằng điều quan trọng hơn cả là phải đa dạng hóa kênh huy động và nâng cao hiệu quả phân bổ vốn. Đây là thông điệp đáng để doanh nghiệp soi lại chiến lược đầu tư của mình: không phải cứ huy động được nhiều vốn là tốt, mà phải phân bổ đúng chỗ, đúng thời điểm và đúng sức.

Với doanh nghiệp, điều đó có thể bắt đầu từ những câu hỏi rất thực tế: Thứ nhất, dự án nào gắn với năng lực cốt lõi và có thể tạo dòng tiền sớm, dự án nào chỉ mang tính cơ hội ngắn hạn? Thứ hai, dự án nào cần làm ngay để giữ thị phần, dự án nào có thể hoãn mà không làm mất lợi thế cạnh tranh? Thứ ba, nguồn vốn nào nên dùng cho đầu tư dài hạn, nguồn nào chỉ phù hợp cho vốn lưu động?

Đây chính là ranh giới giữa quản trị đầu tư và “đầu tư theo cảm hứng”.

Một nguyên tắc quan trọng khác là doanh nghiệp không nên dồn toàn bộ kỳ vọng vào vốn ngân hàng cho các bài toán trung và dài hạn. Một lãnh đạo ngân hàng cho rằng cần phát triển đồng bộ thị trường tài chính - đặc biệt là thị trường vốn và trái phiếu doanh nghiệp, nhằm giảm áp lực cung ứng vốn trung, dài hạn cho hệ thống ngân hàng, đồng thời nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực.

Ở tầm chính sách, Bộ Tài chính cũng cho biết giai đoạn 2026–2030, thị trường vốn cần huy động hơn 30 triệu tỷ đồng cho phát triển kinh tế – xã hội. Điều đó đồng nghĩa doanh nghiệp muốn đi đường dài sẽ phải học cách thiết kế cấu trúc vốn đa tầng, thay vì phụ thuộc vào một kênh duy nhất.

Ở góc độ tư duy, phát biểu của bà Nguyễn Thị Thu Hiền, CEO Công ty Chứng khoán Kỹ Thương (TCBS), là một lời nhắc đáng giá. Bà cho rằng điều quan trọng không nằm ở một mốc thị trường cụ thể, mà ở tâm thế đầu tư: đa dạng hóa, hiểu rõ rủi ro của từng kênh, cùng với kỷ luật và tầm nhìn dài hạn.

Đặt trong điều hành doanh nghiệp, đó chính là yêu cầu không chạy theo mọi cơ hội cùng lúc, không biến kế hoạch đầu tư thành cuộc đua mở rộng, mà phải giữ được trật tự ưu tiên rõ ràng.