Doanh thu tăng mạnh năm 2026, hộ kinh doanh có bị truy thu thuế cũ?

Kê khai thuế từ 2026, doanh thu cao vẫn không hồi tố thuế khoán

Từ ngày 1/1/2026, theo lộ trình cải cách quản lý thuế, toàn bộ hộ và cá nhân kinh doanh sẽ chấm dứt hình thức nộp thuế khoán, chuyển sang kê khai và nộp thuế theo doanh thu thực tế. Đây được xem là bước đi quan trọng trong tiến trình hiện đại hóa ngành thuế, nâng cao tính minh bạch và công bằng trong thực hiện nghĩa vụ với ngân sách nhà nước.

Tuy nhiên, trong thời gian qua, không ít hộ kinh doanh bày tỏ sự lo lắng. Thực tế, doanh thu kê khai theo hóa đơn, chứng từ thường cao hơn mức doanh thu khoán đã được ấn định trước đây. Điều này làm dấy lên tâm lý e ngại rằng cơ quan thuế có thể căn cứ vào doanh thu mới để “soi” lại các năm cũ và tiến hành truy thu.

Làm rõ vấn đề này, tại Công văn số 307 ban hành ngày 19/1, Cục Thuế đã khẳng định rõ ràng là không kiểm tra, không sử dụng doanh thu kê khai của hộ, cá nhân kinh doanh trong năm 2026 để hồi tố, truy thu thuế khoán của các năm trước. Điều kiện là trong giai đoạn từ năm 2025 trở về trước, hộ kinh doanh đã được cơ quan thuế ấn định doanh thu và mức thuế khoán đúng theo quy định.

Nguyên tắc này được quán triệt xuyên suốt trong toàn ngành thuế, kể cả trong trường hợp doanh thu kê khai năm 2026 tăng mạnh, thậm chí tăng từ 50% trở lên so với mức khoán trước đó. Theo cơ quan thuế, đây là sự bảo đảm cần thiết để người nộp thuế yên tâm chuyển đổi, tránh tâm lý né tránh hoặc trì hoãn kê khai trung thực.

Căn cứ pháp lý cho chủ trương không hồi tố được đặt trên nền tảng của Luật Quản lý thuế năm 2019, các nghị định xử phạt hiện hành và đặc biệt là nguyên tắc không áp dụng hồi tố các quy định pháp luật gây bất lợi cho người nộp thuế. Điều này cho thấy sự nhất quán giữa chính sách và thực thi, đồng thời khẳng định quyền lợi chính đáng của hộ kinh doanh trong quá trình thay đổi cơ chế quản lý.

Chia sẻ tại một hội thảo mới đây, ông Mai Sơn, Phó Cục trưởng Cục Thuế (Bộ Tài chính), thừa nhận những lo lắng của bà con là “rất thật, rất đời thường”, từ sợ kê khai sai, sợ bị phạt cho đến sợ bị truy thu thuế cũ. Ông khẳng định, doanh thu kê khai thực tế của hộ kinh doanh trong năm nay hay các năm tới cũng không được sử dụng làm căn cứ để truy thu thuế khoán của những năm đã qua.

Không chỉ vậy, chính sách không truy thu còn áp dụng cả với các trường hợp hộ, cá nhân kinh doanh có sự thay đổi quy mô hoạt động, dẫn tới doanh thu tăng hoặc giảm từ 50% trở lên so với mức khoán cũ. Trong giai đoạn đầu chuyển đổi, ngành thuế xác định các sai sót nếu có chủ yếu xuất phát từ bỡ ngỡ, thiếu kinh nghiệm hoặc lỗi kỹ thuật, do đó sẽ không đặt nặng kiểm tra, xử phạt.

Thay vào đó, cơ quan thuế cam kết tăng cường hỗ trợ, mở rộng các kênh tiếp nhận vướng mắc và cung cấp tài liệu hướng dẫn chi tiết theo tinh thần “cầm tay chỉ việc”. Mục tiêu là giúp hộ kinh doanh dễ tra cứu, dễ đối chiếu và thực hiện đúng quy định, từng bước làm quen với phương thức kê khai mới.

Dù vậy, cơ quan thuế cũng nhấn mạnh đây không phải là “vùng an toàn” cho các hành vi gian lận. Trong trường hợp phát hiện việc cố tình che giấu doanh thu, trốn thuế, người nộp thuế vẫn sẽ bị xử phạt nghiêm theo quy định, thậm chí có thể bị xử lý hình sự nếu vi phạm ở mức độ nghiêm trọng. Các chế tài bao gồm phạt tiền, truy thu thuế, tiền chậm nộp và tước bỏ các khoản lợi bất hợp pháp.

Trước khi chuyển đổi, cả nước có khoảng 3,6 triệu hộ và cá nhân kinh doanh, trong đó 2,2 triệu hộ hoạt động ổn định, đóng góp khoảng 26.000 tỷ đồng vào ngân sách nhà nước trong năm 2024. Việc khẳng định không truy thu hồi tố được đánh giá là bước đi quan trọng, giúp ổn định tâm lý xã hội, tạo niềm tin cho khu vực kinh tế hộ, đồng thời bảo đảm quá trình cải cách thuế diễn ra minh bạch, đúng quy định và bền vững trong những năm tới.