Dữ liệu người dùng: Tài sản quý nhưng cũng là “điểm yếu” của doanh nghiệp

Hà Sơn - 07:15 | 08/09/2026

Trí tuệ nhân tạo (AI) và nền tảng số đang nâng trải nghiệm người tiêu dùng, nhưng cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết về bảo vệ dữ liệu và củng cố niềm tin số.

Thương mại điện tử: Những lưu ý trong việc bảo vệ thông tin, dữ liệu người tiêu dùng Nguy cơ phạm pháp khi xử lý dữ liệu người tiêu dùng Chinh phục người tiêu dùng ngay từ thị trường trong nước

Nhiều doanh nghiệp chưa có quy trình rõ ràng khi khách hàng yêu cầu kiểm soát dữ liệu

Siết quản trị, củng cố niềm tin số

Ông Nguyễn Lâm Thanh, đại diện TikTok tại Việt Nam cho biết, thành công của nền tảng số ngày càng phụ thuộc vào niềm tin số, trong đó bảo vệ dữ liệu cá nhân giữ vai trò then chốt.

Theo ông Thanh, dữ liệu phải được sử dụng đúng mục đích, minh bạch và người dùng có quyền kiểm soát, kể cả rút lại sự đồng ý. Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, bảo vệ dữ liệu trước hết là bài toán quản trị, không nhất thiết đòi hỏi đầu tư lớn. Doanh nghiệp cần hạn chế thu thập dữ liệu không cần thiết, quy định rõ việc sử dụng thông tin, nâng cao ý thức bảo mật và lựa chọn nhà cung cấp công nghệ phù hợp.

Từ góc độ pháp lý, luật sư Nhật Anh, Văn phòng Luật sư EP Legal cho rằng, nhiều doanh nghiệp còn khoảng trống trong toàn bộ vòng đời dữ liệu, từ thu thập, sử dụng, chia sẻ đến xử lý yêu cầu của khách hàng. Sai sót phổ biến là thu thập quá nhiều dữ liệu so với nhu cầu, như trình độ học vấn, tình trạng hôn nhân dù chưa xác định rõ mục đích. Dữ liệu càng lớn, trách nhiệm bảo quản và rủi ro lộ lọt càng cao.

Việc chia sẻ thông tin cho bên thứ 3 qua thương mại điện tử, ngân hàng, KOL... cũng cần được kiểm soát chặt chẽ. Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp chưa có quy trình rõ ràng khi khách hàng yêu cầu chỉnh sửa, ngừng sử dụng hoặc kiểm soát dữ liệu.

Theo luật sư Nhật Anh, doanh nghiệp nên tập trung 3 giải pháp: sàng lọc dữ liệu cần thu thập; siết quy trình chia sẻ với bên thứ ba; xây dựng quy trình xử lý yêu cầu, khiếu nại và tranh chấp. Đây chủ yếu là bài toán quản trị, không nhất thiết đòi hỏi đầu tư lớn nhưng giúp doanh nghiệp giảm đáng kể rủi ro pháp lý.

Ông Bùi Thanh Thủy, Phó Chủ tịch Hiệp hội Người tiêu dùng Việt Nam nhận định, Việt Nam đang bắt kịp nhanh xu hướng quốc tế về bảo vệ dữ liệu cá nhân. Trong khoảng 3 năm, từ Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023, Việt Nam đã hình thành thêm luật chuyên ngành về bảo vệ dữ liệu cá nhân và các nghị định hướng dẫn, tạo cấu trúc pháp lý tương đối đầy đủ, tương đồng với một số nước phát triển và khung pháp lý ASEAN.

Tuy nhiên, hiệu quả của khung pháp lý phụ thuộc vào sự đồng hành của cơ quan quản lý, cộng đồng doanh nghiệp và người tiêu dùng. Khi doanh nghiệp chủ động tuân thủ, cơ quan chức năng tăng cường nguồn lực thực thi và người dùng nâng cao nhận thức, các quy định mới có điều kiện đi vào đời sống thực chất.

Từ dữ liệu cá nhân đến thách thức AI

Ông Thủy cho biết, các hành vi xâm phạm dữ liệu cá nhân ngày càng tinh vi, gắn với lừa đảo trên không gian mạng. Trong khi đó, sự phát triển của AI, Big Data và thuật toán cá nhân hóa đang mở ra một lớp thách thức mới. Luật sư Quyên cho rằng, những công nghệ này giúp nền tảng hiểu nhu cầu, sở thích và hành vi của người tiêu dùng để đưa ra sản phẩm, dịch vụ phù hợp hơn. Tuy nhiên, tiện ích càng lớn thì yêu cầu về minh bạch và bảo vệ quyền riêng tư càng cao.

Một vấn đề đáng chú ý là “hộp đen” thuật toán, khi người tiêu dùng, thậm chí cả doanh nghiệp vận hành hệ thống, không phải lúc nào cũng giải thích được vì sao AI đưa ra một gợi ý, mức giá hay quyết định nhất định. Hai người cùng tìm một sản phẩm hoặc vé máy bay giống nhau có thể nhìn thấy mức giá khác nhau do thuật toán dựa trên lịch sử dữ liệu hoặc thiết bị sử dụng.

Rủi ro khác là AI có thể suy đoán dữ liệu nhạy cảm từ những thông tin tưởng như vô hại. Lịch sử mua sắm chẳng hạn có thể được sử dụng để suy đoán về tình trạng sức khỏe của một người dù họ chưa trực tiếp cung cấp thông tin này.

Theo luật sư Quyên, trong 5 năm tới, tính minh bạch, khả năng giải trình của thuật toán và nguy cơ suy đoán dữ liệu nhạy cảm sẽ tiếp tục là những vấn đề đáng lưu ý. Khung pháp lý vì thế cần tiếp tục hoàn thiện để theo kịp tốc độ phát triển công nghệ.

Một hướng tiếp cận được đề xuất là xây dựng “nhãn dữ liệu”, tương tự nhãn dinh dưỡng trên thực phẩm, giúp người tiêu dùng dễ dàng biết dữ liệu nào được thu thập, dùng vào mục đích gì, có chuyển cho bên thứ ba hay không và cách từ chối hoặc xóa dữ liệu.

Ở góc độ rộng hơn, ông Nguyễn Lâm Thanh cho hay, AI đang trở thành động lực thúc đẩy kinh tế, thay đổi phương thức sống và nâng cao năng suất. Tuy nhiên, công nghệ cũng trao thêm công cụ cho các đối tượng xấu.

Vì vậy, xã hội cần chương trình nâng cao kỹ năng sống và kỹ năng AI, đồng thời đề cao đạo đức trong ứng dụng AI. Từ bình luận, chia sẻ đến tương tác trên môi trường số đều có thể tạo tác động xã hội. “AI kiểu gì cũng sẽ bùng nổ”, ông Thanh nhấn mạnh, đòi hỏi người dùng chủ động thích ứng.

Hà Sơn

Tin khác

Khi công nghệ trở thành lợi thế cạnh tranh chứ không chỉ là công cụ

Hiện nay, việc sử dụng phần mềm quản lý, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) hay các nền tảng số không còn là điều quá xa lạ với doanh nghiệp. Tuy nhiên, có một thực tế đáng suy ngẫm: Nhiều doanh nghiệp cùng sử dụng những công nghệ tương tự nhau nhưng kết quả đạt được lại hoàn toàn khác biệt. Có doanh nghiệp chỉ xem công nghệ như công cụ hỗ trợ công việc hằng ngày, trong khi có những doanh nghiệp biến công nghệ thành lợi thế giúp họ tăng trưởng nhanh hơn và phục vụ khách hàng tốt hơn. Sự khác biệt không nằm ở công nghệ mà nằm ở cách doanh nghiệp khai thác và tích hợp công nghệ vào chiến lược phát triển của mình.

SME có cần chiến lược dữ liệu riêng?

Một nghịch lý đang diễn ra trong rất nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) hiện nay là dữ liệu ngày càng nhiều nhưng việc ra quyết định vẫn chủ yếu dựa vào kinh nghiệm và cảm tính. Báo cáo bán hàng có, dữ liệu khách hàng có, số liệu tài chính có, nhưng khi cần trả lời những câu hỏi quan trọng như khách hàng nào mang lại lợi nhuận cao nhất, kênh bán hàng nào hiệu quả nhất hay sản phẩm nào nên tập trung đầu tư, doanh nghiệp lại mất rất nhiều thời gian để tìm kiếm hoặc không có câu trả lời đủ chính xác.

Số hóa nhưng không phức tạp hóa - bài toán nhiều SME gặp phải

Có một nghịch lý khá phổ biến trong nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) hiện nay: Càng đầu tư thêm công nghệ, công việc lại càng rối hơn. Thay vì giúp vận hành nhẹ hơn, nhiều hệ thống mới khiến nhân viên mất thêm thời gian nhập liệu, báo cáo nhiều hơn và quy trình trở nên cứng nhắc hơn trước.

SME nên chọn phần mềm theo xu hướng hay theo nhu cầu thực tế?

Có một giai đoạn mà đi đâu cũng nghe doanh nghiệp nói về hệ thống hoạch định nguồn lực (ERP), quản trị quan hệ khách hàng (CRM), trí tuệ nhân tạo (AI) hay tự động hóa. Nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) bắt đầu cảm thấy nếu mình chưa dùng những công cụ đó thì đang “chậm hơn thị trường”. Và rồi không ít doanh nghiệp quyết định đầu tư phần mềm khá nhanh, phần vì kỳ vọng tăng hiệu quả, phần vì sợ bị bỏ lại phía sau.

Rời thị trường vẫn là bài toán khó với doanh nghiệp nhỏ

Dù đã đóng cửa nhiều năm, thậm chí chưa từng phát sinh doanh thu hay hóa đơn, nhiều doanh nghiệp vẫn mắc kẹt trong thủ tục giải thể. Nghĩa vụ tồn đọng, tiền chậm nộp, tiền phạt cùng quá trình rà soát hồ sơ kéo dài đang khiến việc rời thị trường trở thành gánh nặng, nhất là với doanh nghiệp nhỏ.

Xây dựng hệ thống dữ liệu khách hàng ngay từ giai đoạn doanh nghiệp còn nhỏ

Có một thực tế mà nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) thường chỉ nhận ra khi doanh nghiệp bắt đầu lớn hơn: khách hàng thì có nhiều hơn, nhưng thông tin về khách lại ngày càng rời rạc. Người kinh doanh giữ một ít dữ liệu trong điện thoại. Kế toán giữ danh sách riêng. Người tiếp thị lưu ở một file khác. Đến lúc cần nhìn lại hành vi khách hàng hoặc chăm sóc khách cũ, gần như không ai có một bức tranh đầy đủ.

Công nghệ có thể thay thế bao nhiêu phần công việc thủ công?

Có một điều rất dễ thấy trong vài năm gần đây: doanh nghiệp nào cũng nói về công nghệ, tự động hóa và trí tuệ nhân tạo (AI). Nhưng khi đi vào thực tế, nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) vẫn đang vận hành theo cách rất thủ công. Chủ doanh nghiệp kiểm tra công việc qua tin nhắn, dữ liệu nằm rải rác nhiều nơi, báo cáo làm bằng tay và rất nhiều quyết định vẫn phụ thuộc vào trí nhớ của một vài người. Vì phần lớn doanh nghiệp không thiếu công cụ. Họ thiếu một góc nhìn rõ ràng về việc: công nghệ thực sự nên thay thế điều gì?

Mở đường vào sâu trong chuỗi giá trị

Đến hết tháng 6/2026, cả nước có trên một triệu doanh nghiệp đang hoạt động, tổng quy mô vốn đăng ký trên 30 triệu tỷ đồng. Khu vực này đóng góp hơn 60% GDP, 55% tổng thu ngân sách nhà nước và tạo việc làm cho hơn 17,6 triệu lao động. Tuy nhiên, quy mô nguồn lực chưa đồng nghĩa với sức mạnh liên kết.

Khơi thông dư địa thị trường nội địa cho ngành gỗ Việt

Với quy mô khoảng 5-7 tỷ USD cùng sức mua của thị trường hơn 100 triệu dân, dư địa phát triển của ngành gỗ và nội thất Việt Nam ngay tại “sân nhà” còn rất lớn. Tuy nhiên, để biến tiềm năng này thành động lực tăng trưởng thực sự, thị trường nội địa cần được đầu tư bài bản từ tiêu chuẩn, dữ liệu, hệ thống phân phối đến các mắt xích có giá trị gia tăng cao, thay vì chỉ là “phương án dự phòng” khi thị trường bên ngoài gặp khó.

Doanh nghiệp cần làm gì để AI giúp cải thiện năng suất?

Khi “cơn sốt” trải nghiệm các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) bắt đầu hạ nhiệt, những nhà quản trị hiện đại nhanh chóng nhận ra một thực tế: Mua thêm phần mềm không giúp bộ máy chạy nhanh hơn nếu kiến trúc vận hành vẫn giậm chân tại chỗ. Cuộc đua công nghệ thực chất đã chuyển dịch sang cuộc đua tái thiết kế năng lực tổ chức, nơi rào cản lớn nhất của các nhà quản lý lãnh đạo doanh nghiệp (C-Suite) không nằm ở ngân sách hạ tầng, mà nằm ở “khoảng trống năng lực” kéo dài từ tác nghiệp cá nhân, quản trị chuyên môn cho đến tư duy điều hành thượng tầng.