Gia cố “lá chắn mềm” trong kỷ nguyên số

Đưa kiến thức tài chính bước ra khỏi sách vở và lớp học

Một trong những dấu ấn nổi bật là việc NHNN cùng các TCTD phối hợp với Đài Truyền hình Việt Nam (VTV) sản xuất gameshow "Tiền khéo tiền khôn" và chương trình "Tay hòm chìa khóa", "Đồng tiền thông thái". Thay vì truyền tải những khái niệm tài chính vốn được xem là khô khan, chương trình đưa các kiến thức về thanh toán không dùng tiền mặt, sử dụng thẻ ngân hàng, bảo đảm an toàn, bảo mật giao dịch, tiếp cận vốn tín dụng, gửi tiết kiệm hay phòng tránh tín dụng đen vào những câu hỏi ngắn gọn, tình huống gần gũi và trò chơi tương tác. Cách tiếp cận trực quan này giúp người xem dễ hiểu, dễ nhớ và dễ áp dụng trong cuộc sống, qua đó từng bước hình thành kỹ năng tài chính và thay đổi thói quen sử dụng các dịch vụ ngân hàng.

Từ khi phát sóng số đầu tiên trên VTV3 năm 2017, gameshow "Tiền khéo tiền khôn" tiếp theo là chương trình "Tay hòm chìa khóa", "Đồng tiền thông thái", các chương trình truyền thông giáo dục tài chính liên tục được đổi mới về nội dung và hình thức, bám sát các nhiệm vụ trọng tâm của ngành Ngân hàng cũng như những vấn đề người dân, doanh nghiệp quan tâm. Đồng thời, thông qua website của Đài Truyền hình Việt Nam, app VTV Go và các app truyền hình của các công ty cung ứng dịch vụ số... các chương trình giáo dục tài chính đã không còn bó hẹp bởi không gian truyền hình và khung giờ phát sóng mà người xem có thể xem ở bất cứ đâu và mọi thời điểm.

Hiệu quả của cách làm này cũng được các tổ chức quốc tế ghi nhận. Bà Anna Szalwicki, Phó Điều phối viên khu vực Đông Nam Á của Quỹ Hợp tác quốc tế German Sparkassenstiftung (DSIK), đánh giá cao các chương trình "Tiền khéo tiền khôn" và "Tay hòm chìa khóa" do NHNN và VTV phối hợp thực hiện. "Các chương trình này đã sử dụng các hình thức truyền thông đa dạng, sáng tạo, giúp các kiến thức, thông tin khô khan về tài chính - ngân hàng trở nên đơn giản và được người dân nắm bắt một cách dễ dàng. Đây là một giải pháp mới, tiên phong trong việc sử dụng hình thức trò chơi truyền hình để phổ biến kiến thức tài chính - ngân hàng cho người dân tại Việt Nam", bà Anna Szalwicki nhận định.

Các TCTD đã chủ động đưa giáo dục tài chính trở thành một phần trong chiến lược chuyển đổi số của riêng mình. Ví như Ngân hàng Hợp tác xã Việt Nam (Co-opBank), bên cạnh việc truyền thông cung ứng các sản phẩm dịch vụ ngân hàng hiện đại, đặc biệt là ngân hàng số đến người dân khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa thông qua hệ thống các QTDND, ngân hàng này còn cho ra mắt ứng dụng giáo dục tài chính và quản lý kinh doanh (Co-opSmart). Đây là sản phẩm hỗ trợ khách hàng và thành viên các quỹ tín dụng nhân dân (QTDND) cải thiện kiến thức tài chính và tối ưu hóa quản lý dòng tiền hộ gia đình cũng như hoạt động sản xuất kinh doanh. Co-opSmart đưa ra các công cụ tài chính tương tác giúp người dùng ghi chép dòng tiền, quản lý tiết kiệm, lập ngân sách, đánh giá sức khỏe tài chính và tính toán các khoản vay. Đồng thời còn cung cấp các bài học về quản lý kinh doanh, tiếp cận vốn và kỹ năng ứng phó với áp lực tài chính. Ứng dụng còn tích hợp tính năng tra cứu địa điểm cây ATM và các điểm giao dịch của Co-opBank/QTDND gần nhất trên toàn quốc.

BIDV còn xây riêng một dịch vụ ngân hàng số đầu tiên tại Việt Nam cho phép trẻ em từ 6 tuổi trở lên sử dụng và thao tác dưới sự định hướng và cho phép của cha mẹ - BIDV Smart Kid. Tại đây các khái niệm tài chính phức tạp trở nên dễ hiểu đối với trẻ em thông qua việc cha mẹ có thể cài đặt hạn mức giao dịch theo ngày/tháng và lựa chọn dịch vụ mà con được phép sử dụng và linh động thay đổi cài đặt ngay trên ứng dụng BIDV SmartBanking. Trẻ em được phép tự quản lý kế hoạch tài chính, tự chủ chi tiêu trong hạn mức cha mẹ đã thiết lập sẵn với giao diện riêng và thông tin đăng nhập độc lập trên thiết bị di động cá nhân, bao gồm việc nạp tiền, rút tiền, chuyển tiền, thanh toán hóa đơn... BIDV Smart Kids còn cung cấp cho trẻ em những kiến thức tài chính cơ bản, giúp trẻ em hiểu rõ hơn về tiền bạc và cách quản lý tiền bạc.

Xây dựng tư duy tài chính bền vững trong cộng đồng

Cùng với việc phát triển các dịch vụ ngân hàng số và phạm vi bao phủ của các dịch vụ này đến mọi miền đất nước, nhận thức và thói quen sử dụng các dịch vụ tài chính của người dân từng bước được cải thiện, góp phần hiện thực hóa các mục tiêu của Chiến lược tài chính toàn diện quốc gia. Thống kê cho thấy, sau hơn 5 năm triển khai Quyết định số 149/QĐ-TTg về Chiến lược tài chính toàn diện quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030, Việt Nam đã hoàn thành hoặc vượt 6/9 chỉ tiêu phấn đấu đề ra. Đến cuối năm 2025, tỷ lệ người trưởng thành có tài khoản thanh toán tại ngân hàng đạt 86,97%, vượt mục tiêu tối thiểu 80%. Đặc biệt, chuyển đổi số đang góp phần thu hẹp khoảng cách tiếp cận dịch vụ tài chính giữa khu vực thành thị và nông thôn. Sau gần 4 năm triển khai thí điểm, dịch vụ Mobile Money đã trở thành kênh thanh toán quan trọng đối với người dân ở vùng sâu, vùng xa, miền núi, biên giới và hải đảo, góp phần thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt và mở rộng khả năng tiếp cận các dịch vụ tài chính chính thức. Đến cuối năm 2025, cả nước có hơn 11,17 triệu tài khoản Mobile Money, trong đó khoảng 68% được mở tại khu vực nông thôn, miền núi và vùng khó khăn; tổng số giao dịch đạt hơn 326 triệu với giá trị khoảng 9.259 tỷ đồng.

Theo ông Chu Khánh Lân, Phó Vụ trưởng Vụ Dự báo thống kê, NHNN, ứng dụng công nghệ số là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tài chính toàn diện. Hệ thống pháp lý từng bước được hoàn thiện, mạng lưới cung ứng dịch vụ tiếp tục mở rộng, tạo điều kiện để các nhóm yếu thế tiếp cận ngày càng thuận lợi hơn với các dịch vụ tài chính chính thức.

Ở góc độ vĩ mô, GS.TS. Hoàng Văn Cường, Ủy viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, Phó Chủ tịch Hội đồng Giáo sư Nhà nước cho rằng, giáo dục tài chính là cấu phần quan trọng để thực hiện các mục tiêu về tài chính toàn diện, chuyển đổi số quốc gia và tăng trưởng bền vững. Đây không chỉ là sự đầu tư cho năng lực cạnh tranh dài hạn của nền kinh tế mà còn góp phần hình thành bản lĩnh của mỗi công dân trong kỷ nguyên số. Đồng quan điểm, ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi nhận định, thiếu nền tảng giáo dục tài chính sẽ tạo ra những "vùng trũng" về nhận thức, ảnh hưởng tới ổn định kinh tế vĩ mô và tăng trưởng dài hạn.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng, những kết quả trên mới phản ánh sự mở rộng về độ bao phủ, trong khi thách thức lớn hơn là nâng cao chất lượng sử dụng dịch vụ. Thực tế vẫn còn một bộ phận người dân đã có tài khoản ngân hàng nhưng chưa khai thác hiệu quả các sản phẩm tài chính hoặc chưa được trang bị đầy đủ kỹ năng để phòng tránh các rủi ro trên môi trường số.

Để hóa giải những vấn đề này và hiện thực hóa mục tiêu Chính phủ giao tại Quyết định số 928/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược tài chính toàn diện quốc gia giai đoạn 2026-2030, NHNN vừa ban hành Kế hoạch hành động của ngành Ngân hàng thực hiện Chiến lược tài chính toàn diện quốc gia giai đoạn 2026-2030 (Quyết định số 1387/QĐ-NHNN ngày 25/6/2026). Trong đó, triển khai Chương trình giáo dục tài chính quốc gia, Chương trình công dân số, tăng cường bảo vệ người tiêu dùng tài chính, bảo đảm an toàn thông tin và dữ liệu cá nhân là một trong 5 nhiệm vụ trọng tâm. NHNN đặt mục tiêu công tác giáo dục tài chính sẽ được triển khai theo hướng phù hợp với từng nhóm đối tượng và từng vùng miền; lồng ghép vào hệ thống giáo dục chính quy, đào tạo nghề và các chương trình an sinh xã hội. Trọng tâm là tăng cường giáo dục tài chính số, trang bị kiến thức về các sản phẩm, dịch vụ tài chính số, an toàn thông tin, an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân và kỹ năng sử dụng dịch vụ tài chính số an toàn, hiệu quả. Đặc biệt, chương trình hướng tới hình thành thói quen quản lý tài chính cá nhân ngay từ lứa tuổi học sinh, sinh viên; đồng thời nâng cao kỹ năng tài chính cho người sản xuất nông nghiệp, hộ kinh doanh và các nhóm đối tượng dễ bị tổn thương, góp phần xây dựng tư duy tài chính bền vững trong cộng đồng. Kế hoạch cũng đặt yêu cầu hoàn thiện cơ chế bảo vệ người tiêu dùng dịch vụ tài chính theo hướng đồng bộ, hiệu quả và phù hợp với sự phát triển của tài chính số.

Một hệ sinh thái tài chính số chỉ thực sự bền vững khi người dân không chỉ có cơ hội tiếp cận dịch vụ mà còn có đủ kiến thức để hiểu, lựa chọn và sử dụng dịch vụ một cách an toàn. Khi đó, giáo dục tài chính mới thực sự trở thành "lá chắn mềm" bảo vệ người tiêu dùng, củng cố niềm tin vào hệ thống tài chính và tạo nền tảng cho tài chính toàn diện phát triển bền vững. Đầu tư cho giáo dục tài chính vì thế cũng chính là đầu tư cho chất lượng nguồn nhân lực số, cho sức chống chịu của nền kinh tế và cho mục tiêu phát triển bao trùm trong kỷ nguyên số.