Giải bài toán thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao

Nền kinh tế Việt Nam đang phục hồi mạnh mẽ sau đại dịch Covid-19. Theo đó tăng trưởng quý I đạt 5,03%, cao hơn nhiều so với tốc độ tăng trưởng của cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, dịch bệnh kéo dài đã ảnh hưởng không nhỏ đến sức khỏe của doanh nghiệp và người lao động.

Trong tổng số hơn 16,9 triệu lao động bị tác động tiêu cực bởi dịch Covid-19, có 0,9 triệu người bị mất việc, 5,1 triệu người phải tạm nghỉ/tạm ngừng sản xuất kinh doanh và 13,7 triệu lao động bị giảm thu nhập. Đồng bằng sông Hồng và Đông Nam bộ là hai vùng có tỷ lệ lao động bị ảnh hưởng nhiều hơn so với các vùng khác. Đa phần những người có công việc bị tác động xấu bởi đại dịch Covid-19 trong thời gian qua đều có độ tuổi trẻ, từ 25 đến 30 tuổi, chiếm 73,8%.

Ảnh minh họa

Theo ông Nguyễn Văn Thân, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) Việt Nam, riêng trong quý I/2022, tỷ lệ thiếu hụt lao động đã cao hơn 2-3% so với những năm trước, chủ yếu trong các lĩnh vực dệt may, lắp ráp linh kiện điện tử, chế biến gỗ…

Cũng vì thiếu lao động nên nhiều doanh nghiệp hiện đang đẩy mạnh tuyển dụng để khôi phục sản xuất kinh doanh. Thống kê của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (LĐ-TB&XH) cho thấy, hiện có đến 75% nhu cầu tuyển dụng là lao động phổ thông và lao động không yêu cầu có bằng cấp, chứng chỉ. Tuy nhiên, về lâu về dài, việc tuyển dụng lao động không có tay nghề sẽ gây khó cho doanh nghiệp.

Chính vì vậy, ngay từ đầu tháng 7/2021 Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 68/NQ-CP về chính sách hỗ trợ người lao động và người sử dụng lao động gặp khó khăn do dịch Covid-19, trong đó có hạng mục về hỗ trợ đào tạo duy trì việc làm cho người lao động. Chính sách này được cộng đồng doanh nghiệp và người lao động đón nhận hết sức tích cực, Tổng cục Giáo dục nghề nghiệp, Hiệp hội DNNVV Việt Nam và Bảo hiểm xã hội Việt Nam đã chủ động, tích cực phối hợp, xây dựng phương án tổ chức thực hiện.

Ông Trương Anh Dũng, Tổng Cục trưởng Tổng cục Giáo dục nghề nghiệp (Bộ LĐ-TB&XH) cho biết, tính đến tháng 5/2022, theo báo cáo của các địa phương, có trên 200 doanh nghiệp yêu cầu hỗ trợ và đề nghị được hướng dẫn về thủ tục thực hiện chính sách hỗ trợ đào tạo để duy trì việc làm cho người lao động trong cả nước, trong đó 60 đơn vị đã gửi hồ sơ đề nghị hỗ trợ đào tạo, duy trì việc làm cho trên 30 nghìn lao động. Sở LĐ-TB&XH của 14 tỉnh, thành phố đã thẩm định, phê duyệt cho 36 đơn vị, hỗ trợ đào tạo để duy trì việc làm cho gần 9.000 lao động, kinh phí hỗ trợ trên 54 tỷ đồng.

Đồng thời, Tổng cục Giáo dục nghề nghiệp đã chủ động trình Bộ LĐ-TB&XH ban hành văn bản chỉ đạo địa phương, tổ chức trên 30 buổi làm việc với địa phương, cơ sở, các tập đoàn, tổng công ty để nắm tình hình, hướng dẫn, giải đáp vướng mắc, phối hợp triển khai thực hiện… Song thực tế triển khai lại rất chậm, ông Trương Anh Dũng cho biết thêm.

Gói hỗ trợ đào tạo, duy trì việc làm cho người lao động theo Nghị quyết 68 và Quyết định 23/2021 của Thủ tướng với mục tiêu đào tạo lại 1 triệu lao động có tổng kinh phí 4.500 tỷ đồng với mức hỗ trợ 1,5 triệu đồng/người/tháng, tối đa 6 tháng mỗi người. Tuy nhiên, chỉ còn hơn 1 tháng để nhận hồ sơ và đang có nguy cơ không thực hiện đúng tiến độ.

Đại diện Bảo hiểm xã hội Việt Nam chia sẻ, tính đến ngày 17/5, cơ quan bảo hiểm xã hội của 12 tỉnh thành nhận được hồ sơ đề nghị chi hỗ trợ của 31 doanh nghiệp được địa phương phê duyệt. Thực tế Bảo hiểm xã hội Việt Nam mới giải ngân được 17,1 tỷ đồng, thấp xa so với dự kiến ban đầu. Trong khi Quỹ Bảo hiểm thất nghiệp đào tạo lại lao động để duy trì việc làm nhận hồ sơ đến hết tháng 6/2022, giải ngân cho đào tạo đến hết tháng 12/2022.

Lý giải về điều này, ông Nguyễn Văn Thân thông tin thêm, trong quá trình triển khai, đã phát sinh một số băn khoăn từ phía doanh nghiệp. Có ý kiến cho rằng, sau đại dịch Covid-19, nhiều doanh nghiệp đang tập trung khôi phục sản xuất - kinh doanh bù thời gian giãn cách, dừng hoạt động do phòng chống dịch, mà quên đi việc phải tính toán các phương án cải tiến, nâng cao chất lượng hoạt động. Bên cạnh đó, cũng có nhiều doanh nghiệp chưa hiểu rõ về các tiêu chí được thụ hưởng chính sách hỗ trợ.

“Rõ ràng là nhận thức của các doanh nghiệp chưa được tốt, dẫn đến không chỉ doanh nghiệp không dám đăng ký để được thụ hưởng hỗ trợ của Nhà nước mà vô hình trung còn gây thiệt thòi cho người lao động”, ông Nguyễn Văn Thân nhấn mạnh.

Hiện tại Chính phủ đang xây dựng mô hình đào tạo, đào tạo lại nguồn nhân lực ở các trình độ giáo dục nghề nghiệp để có kiến thức, kỹ năng phù hợp, có thể tiếp thu, làm chủ, khai thác, vận hành hiệu quả những tiến bộ công nghệ của cuộc CMCN 4.0, thực hiện gắn kết, đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp về nhân lực, góp phần nâng cao năng suất lao động và tăng năng lực cạnh tranh quốc gia. Dự kiến, chương trình sẽ đào tạo ít nhất 20 ngành nghề (nghề tương lai được đào tạo thí điểm như giải pháp Blockchain, kết nối hệ thống Robot, kết nối vạn vật, thiết kế thời trang số, trang trại số...) và kỹ năng mới với trình độ cao đẳng, trung cấp. Trong đó ưu tiên các lĩnh vực công nghệ thông tin, công nghệ mới, công nghệ cao, đào tạo các kỹ năng tương lai đáp ứng yêu cầu của CMCN 4.0. Mỗi ngành nghề/trình độ đào tạo ít nhất 120 người. Tổng số người học tham gia đào tạo thí điểm khoảng 4.800 người. Đồng thời, đào tạo lại cho ít nhất 300 nghìn lượt lao động, thời gian dưới 1 năm giúp người lao động thích ứng với những thay đổi mới, đáp ứng chuyển đổi việc làm và nhu cầu học tập suốt đời.

CMCN 4.0 mở ra nhiều cơ hội cho các ngành nghề mới, kéo theo việc làm mới, đồng thời cũng khiến nhiều ngành nghề mất đi, vậy nên đào tạo lại là rất cần thiết và thiết thực với cả doanh nghiệp và người lao động.