Hạ tầng giao thông 2026: Cải cách PPP và bùng nổ lưu lượng mở đường cho trái phiếu doanh nghiệp

Triển vọng ngành khai thác hạ tầng trong năm 2026 tiếp tục tích cực

Cải cách PPP, bùng nổ giao thông và vai trò dẫn dắt của khối cảng hàng không

Theo VIS Rating, các doanh nghiệp vận hành hạ tầng đã có một năm 2025 khởi sắc khi doanh thu và lợi nhuận tăng đều, trên nền tảng hoạt động kinh tế - du lịch sôi động và kết nối hạ tầng được cải thiện liên tục. Đáng chú ý, khuôn khổ pháp lý cho các dự án PPP được điều chỉnh theo hướng đẩy nhanh phê duyệt dự án và tăng cường bảo vệ nhà đầu tư, qua đó tạo lực hút rõ rệt với dòng vốn tư nhân vào hạ tầng.

Điểm thay đổi quan trọng là thẩm quyền phê duyệt dự án PPP được phân cấp mạnh hơn cho các bộ, ngành và chính quyền địa phương. Việc này giúp rút ngắn quy trình, giảm độ trễ trong khâu chuẩn bị, đồng thời tạo điều kiện để các dự án phù hợp với nhu cầu phát triển của từng vùng, từng địa phương. Song song với đó, khung lựa chọn nhà đầu tư được chuẩn hóa, minh bạch hơn, giúp thị trường PPP bớt rủi ro về thủ tục, tăng mức độ cạnh tranh và sàng lọc tốt hơn năng lực nhà đầu tư.

Một điểm nhấn khác là cơ chế chia sẻ rủi ro giữa khu vực công và tư được điều chỉnh theo hướng hỗ trợ nhiều hơn cho các dự án đường bộ thu phí. Tỷ lệ vốn nhà nước tham gia các dự án đường bộ đủ điều kiện được nâng từ tối đa 50% lên 70% tổng mức đầu tư. Theo VIS Rating, thay đổi này được đánh giá là yếu tố then chốt giúp giảm áp lực vốn chủ sở hữu và nợ vay của nhà đầu tư tư nhân, qua đó cải thiện tính khả thi tài chính và nâng sức hấp dẫn của các dự án PPP đường cao tốc.

Trên nền chính sách được cải thiện, nhu cầu đi lại và vận tải tiếp tục tăng mạnh. Trong 9 tháng 2025, tổng lưu lượng hành khách tăng 22,7% so với cùng kỳ, trong khi sản lượng hàng hóa tăng 15,1%. VIS Rating nhận định xu hướng này chưa dừng lại, khi hoạt động du lịch và kinh tế tiếp tục phục hồi trong năm 2026, đồng thời rủi ro về điều chỉnh giá dịch vụ hạ tầng giảm bớt, tạo môi trường ổn định hơn cho việc ra quyết định đầu tư và vận hành.

Trong ba nhóm doanh nghiệp hạ tầng được theo dõi (cảng hàng không, cảng biển, đường bộ thu phí), khối cảng hàng không ghi nhận mức tăng trưởng doanh thu cao nhất trong 9 tháng 2025. Báo cáo cho rằng, sang năm 2026, nhóm doanh nghiệp này sẽ tiếp tục dẫn dắt đà mở rộng của toàn ngành nhờ sự tăng trưởng của các hãng hàng không nội địa và đặc biệt là việc đưa vào khai thác sân bay Long Thành, qua đó hỗ trợ những doanh nghiệp như ACV, NCT, SCS.

Không chỉ hàng không, lưu lượng đường bộ dự kiến cũng tăng tốc nhờ hai động lực song hành: doanh số ô tô được kỳ vọng tiếp tục tăng mạnh và hàng loạt tuyến đường cao tốc, vành đai chuẩn bị hoàn thành. Dữ liệu của hiệp hội ô tô và biểu đồ trong báo cáo cho thấy lượng xe bán ra tăng liên tục trong giai đoạn 2021-2024 và 9 tháng 2025, tạo cơ sở cho dự báo tăng trưởng lưu lượng trên các tuyến thu phí.

Về mặt hạ tầng, một loạt dự án then chốt sẽ hoàn thiện trong giai đoạn 2025–2026, góp phần tái cấu trúc luồng giao thông và phân bổ lại dòng phương tiện. Trục cao tốc Bắc – Nam được lên kế hoạch hoàn thành vào cuối năm 2025 với tổng chiều dài hơn 2.000 km; các tuyến vành đai 3 TP. Hồ Chí Minh (dự kiến hoàn thành tháng 6/2026) và vành đai 4 Hà Nội (dự kiến hoàn thành nửa đầu 2026) sẽ mở ra các hướng phân luồng mới, giảm tải cho khu vực nội đô. Cùng với đó, các tuyến cao tốc Biên Hòa – Vũng Tàu và Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng lần lượt dự kiến hoàn thành vào cuối 2025 và cuối 2026, giúp tăng kết nối giữa vùng Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long.

VIS Rating đánh giá, sự kết hợp giữa cải cách chính sách PPP, tăng trưởng kinh tế - du lịch và việc đưa vào sử dụng nhiều tuyến cao tốc, vành đai mới sẽ khiến lưu lượng giao thông tăng nhanh hơn trong năm 2026 so với các năm trước. Trong bức tranh đó, các doanh nghiệp khai thác sân bay được dự báo tiếp tục đi đầu về tăng trưởng, trong khi các nhà khai thác đường bộ thu phí sẽ hưởng lợi từ sự dịch chuyển lưu lượng và nhu cầu đi lại gia tăng trên các tuyến huyết mạch mới.

Tín dụng ngân hàng chặt chẽ, trái phiếu doanh nghiệp nổi lên cho các dự án PPP đường bộ

Bên cạnh triển vọng tăng trưởng lưu lượng và doanh thu, câu chuyện nguồn vốn cho hạ tầng được đánh giá là sẽ có bước chuyển dịch đáng kể từ năm 2026, khi chính sách tín dụng ngân hàng trở nên chặt chẽ hơn với các khách hàng, nhóm khách hàng lớn.

Trong giai đoạn 9 tháng 2025, khối doanh nghiệp cảng biển niêm yết như MVN, VSC, PHP ghi nhận tăng trưởng mạnh về dư nợ vay mới với mức tăng khoảng 50%, cao hơn nhiều so với mức tăng bình quân 20% của giai đoạn 2022-2024. Điều này cho thấy các doanh nghiệp cảng biển vẫn duy trì được khả năng tiếp cận tín dụng tương đối thuận lợi, phản ánh dòng tiền ổn định từ hoạt động khai thác bến bãi, dịch vụ logistics và vị thế tài chính đã được củng cố qua nhiều năm.

Trái lại, nhóm doanh nghiệp đường bộ thu phí đứng trước triển vọng khác biệt. Từ năm 2026, dự kiến các quy định về hạn mức tín dụng đối với một khách hàng và nhóm khách hàng liên quan sẽ chặt chẽ hơn, khiến dư địa vay mới từ ngân hàng bị thu hẹp. Ngay trong 9 tháng 2025, tăng trưởng dư nợ vay mới của nhóm này hầu như đi ngang, trong khi nhu cầu vốn cho các dự án mở rộng và dự án PPP mới vẫn cao.

Trong bối cảnh đó, các doanh nghiệp đường bộ niêm yết đã chủ động tăng cường huy động vốn từ thị trường vốn cổ phần. VIS Rating ghi nhận, lượng vốn huy động thông qua phát hành cổ phiếu mới của các doanh nghiệp đường bộ tăng 60% so với cùng kỳ, với những cái tên nổi bật như HHV và CII. Việc tăng vốn chủ sở hữu giúp giảm áp lực đòn bẩy, cải thiện cấu trúc tài chính và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc huy động các nguồn vốn nợ trong tương lai.

Trong khi tín dụng ngân hàng có dấu hiệu chững lại và vốn cổ phần được đẩy mạnh, kênh trái phiếu doanh nghiệp cho đến 9 tháng 2025 vẫn chưa thực sự bứt phá. Khối lượng phát hành trái phiếu mới của nhóm doanh nghiệp hạ tầng giảm 10% so với cùng kỳ, chủ yếu do các doanh nghiệp chờ đợi khung pháp lý mới về trái phiếu hạ tầng, quy định về nhà đầu tư đủ điều kiện và cơ chế tái cấp vốn.

Tuy nhiên, VIS Rating nhận định, các cải cách dự kiến áp dụng từ năm 2026 đối với khung phát hành trái phiếu hạ tầng, điều kiện nhà đầu tư và quy định tái cấp vốn sẽ giúp kênh trái phiếu trở thành công cụ huy động vốn ngày càng quan trọng cho các dự án PPP. Khi đó, trái phiếu doanh nghiệp được kỳ vọng sẽ đóng vai trò bổ sung chiến lược cho tín dụng ngân hàng, đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu vốn cho các tuyến cao tốc, vành đai, cảng cửa ngõ tăng mạnh nhưng hạn mức tín dụng tại các ngân hàng thương mại bị giới hạn.

Về sức khỏe tài chính, báo cáo cho thấy toàn ngành hạ tầng vẫn duy trì được nền tảng tương đối vững. Dù tổng nợ tăng 9% trong 9 tháng 2025, tỷ lệ đòn bẩy và khả năng thanh toán lãi vay của các doanh nghiệp niêm yết nhìn chung ổn định nhờ EBITDA tăng 6% và dòng tiền từ hoạt động kinh doanh (CFO) tăng 17%. Tỷ lệ CFO trên nợ được giữ ở mức tốt, cho thấy khả năng trả nợ gốc và lãi của các doanh nghiệp tiếp tục được đảm bảo trong giai đoạn dự báo 2026.

Riêng với các doanh nghiệp đường bộ thu phí, mức đòn bẩy vẫn ở vùng cao nhưng đã có cải thiện rõ rệt. Tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu bình quân giảm từ 2,0 lần xuống 1,7 lần trong 9 tháng 2025. Báo cáo đánh giá, xu hướng này nhiều khả năng sẽ tiếp diễn khi các gói hỗ trợ tài chính của Nhà nước được triển khai, qua đó củng cố cấu trúc vốn của những doanh nghiệp như HHV và CII. Việc kết hợp giữa tăng vốn chủ sở hữu, kiểm soát nợ vay và tận dụng tốt hơn các công cụ như trái phiếu doanh nghiệp sẽ giúp các nhà vận hành đường bộ bước vào chu kỳ đầu tư mới với nền tảng tài chính lành mạnh hơn.

Tổng hòa các yếu tố chính sách, thị trường và tài chính, VIS Rating cho rằng triển vọng ngành khai thác hạ tầng trong năm 2026 tiếp tục tích cực. Dù môi trường tín dụng ngân hàng có xu hướng thắt chặt đối với các khách hàng lớn, sự cải thiện về khung pháp lý PPP và trái phiếu, cùng với bùng nổ lưu lượng và khả năng tạo dòng tiền ổn định, sẽ tạo điều kiện để các doanh nghiệp hạ tầng duy trì khả năng trả nợ, thu hẹp dần chênh lệch chất lượng tín dụng giữa các nhóm doanh nghiệp trong ngành.