Hỗ trợ DNNVV tiếp cận các khoản vay xanh

Nhu cầu vay cấp thiết và ngày càng lớn

Theo thống kê của NHNN, những năm gần đây tốc độ tăng trưởng tín dụng xanh bình quân của hệ thống NHTM cao hơn nhiều so với tốc độ tăng trưởng tín dụng toàn nền kinh tế (giai đoạn 2017 - 2024 tăng trưởng dư nợ tín dụng xanh hơn 21,2%/năm). Điều này một mặt phản ánh sự chủ động của hệ thống ngân hàng trong việc thúc đẩy tín dụng xanh, mặt khác phản ánh nhu cầu vốn cho các chương trình, dự án xanh, dự án kinh tế tuần hoàn đang ngày một lớn và lan tỏa ở nhiều lĩnh vực.

Tuy nhiên, hiện nay phần lớn doanh nghiệp Việt Nam là DNNVV năng lực tài chính và quản trị còn hạn chế, trong khi các dự án xanh, dự án kinh tế tuần hoàn cần nguồn vốn lớn, thời gian hoàn vốn dài. Trong khi đó, dù Chính phủ đã ban hành quy định tiêu chí môi trường và việc xác nhận dự án đầu tư thuộc danh mục phân loại xanh (Green Taxonomy) nhưng chưa bao quát các quy định về tiêu chí và xác nhận dự án áp dụng khung tiêu chuẩn ESG. Nghị định số 08/2022/NĐ-CP dù đã có các quy định về tín dụng xanh, lộ trình khuyến khích tín dụng xanh, nhưng đến nay, vẫn chưa có cơ chế hỗ trợ cụ thể cho người dân, doanh nghiệp. Vì thế cơ hội vay vốn xanh của nhóm DNNVV vẫn khá hạn chế và chưa có sự lan tỏa.

Từ góc độ tư vấn, bà Phương Nguyễn, Quản lý đối tác của CCX Partners (một đơn vị chuyên tư vấn về chiến lược ESG) cho rằng, việc Chính phủ Việt Nam ban hành Danh mục phân loại xanh là động thái tích cực. Về lý thuyết có thể giúp các doanh nghiệp vay vốn với lãi suất rẻ hơn tới 3%-5% so với vốn thông thường. Tuy nhiên, các tổ chức tài chính quốc tế lớn như ADB hay IFC thường chỉ xem xét các khoản đầu tư tài chính xanh với quy mô tối thiểu là 15 triệu USD.

“Mức này chỉ phù hợp với các công ty lớn có định giá trên 100 triệu USD. Do vậy, nhiều DNNVV khó tiếp cận vốn tín dụng xanh trong giai đoạn chuyển đổi và cần thiết phải có cơ chế ưu đãi riêng để hỗ trợ các NHTM tăng cường cho vay các dự án xanh, dự án kinh tế bền vững”, bà Phương nhận định.

Đồng quan điểm, ông Lê Anh, Giám đốc phát triển bền vững của Công ty Duy Tân Recycling cho rằng, mức đầu tư cho nhựa tái chế cao cấp có thể đắt hơn khoảng 250% so với việc sản xuất nhựa cấp thấp hơn. Mức đầu tư để sản xuất bao bì mềm, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong phân loại sản phẩm cũng rất lớn, đòi hỏi doanh nghiệp phải có dòng tài chính dài hạn. Vì thế nếu không tiếp cận được những chính sách ưu đãi về lãi suất vay hoặc các hỗ trợ về thuế, phí thì các doanh nghiệp khởi nghiệp rất khó cạnh tranh và không thể đủ vốn để chuyển đổi công nghệ theo hướng “xanh” hơn.

Trong khi đó, bà Lê Thị Bé Ba, Phó Giám đốc Trung tâm Khởi nghiệp Sáng tạo TP. Hồ Chí Minh (SIHUB) cho hay, hiện nay số lượng doanh nghiệp áp dụng công nghệ để nâng cao tính cạnh tranh của sản phẩm, hướng tới bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng và thúc đẩy giảm thiểu rác thải nhựa đang ngày càng lớn. Thời gian qua, một số địa phương (như TP. Hồ Chí Minh) đã triển khai nhiều chính sách hỗ trợ startup xanh như: miễn giảm thuế, trợ cấp tài chính không hoàn lại, thực hiện cơ chế sandbox, hỗ trợ lãi suất vay. Tuy nhiên, nhu cầu vay của khối doanh nghiệp này khá lớn và có tốc độ tăng trưởng mạnh. Vì thế cần có những chính sách hỗ trợ lớn hơn ở cấp độ quốc gia mới mở thêm cơ hội cho các doanh nghiệp lĩnh vực này.

Hiện nay hoạt động cho vay các dự án xanh đã bắt đầu phát triển mạnh

Kỳ vọng vào cơ chế cho vay ưu đãi

Theo ghi nhận từ NHNN, hiện nay dự thảo Nghị định quy định về hỗ trợ lãi suất từ ngân sách nhà nước cho các doanh nghiệp thuộc khu vực kinh tế tư nhân, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh vay vốn tại các NHTM để thực hiện các dự án xanh, tuần hoàn và áp dụng khung tiêu chuẩn ESG đã được NHNN hoàn thiện và có thể sẽ được trình Chính phủ xem xét, ban hành trong tháng 12/2025.

Nội dung chính của Nghị định này là quy định cơ chế hỗ trợ lãi suất cố định 2%/năm từ nguồn ngân sách cho các doanh nghiệp tư nhân, cá nhân, hộ kinh doanh vay vốn tại các NHTM, áp dụng cho các khoản giải ngân bằng VND đến hết ngày 31/12/2030. Nếu được thông qua, chính sách hỗ trợ lãi suất này được kỳ vọng sẽ trở thành “đòn bẩy” quan trọng để khu vực tư nhân tiếp cận vốn xanh rẻ hơn, từ đó mở rộng đầu tư vào các lĩnh vực bền vững, góp phần thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Theo dự thảo Nghị định, Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao nhiệm vụ xác nhận và công bố danh mục các dự án xanh, tuần hoàn và áp dụng khung ESG trên cổng thông tin điện tử. Đây là cơ sở để các NHTM, địa phương và doanh nghiệp xác định khoản vay đủ điều kiện được hỗ trợ lãi suất. Đồng thời, NHNN và Bộ Tài chính sẽ phối hợp hướng dẫn triển khai, bảo đảm tiêu chí xanh, tuần hoàn và ESG thống nhất trên toàn quốc và giám sát sử dụng vốn, ngăn ngừa trục lợi.

Ghi nhận từ các NHTM cho thấy, hiện nay hoạt động cho vay các dự án xanh đã bắt đầu phát triển mạnh ở các nhóm doanh nghiệp lĩnh vực năng lượng sạch, xử lý nước thải, phát triển đô thị, nông nghiệp xanh, lâm nghiệp bền vững… Nhiều ngân hàng như BIDV, Vietcombank, Agribank, VPBank đã tích hợp ESG vào hoạt động kinh doanh, quản trị rủi ro và báo cáo phát triển bền vững. Điều này tạo thuận lợi cho các TCTD có thể triển khai ngay chính sách hỗ trợ lãi suất khi Nghị định hỗ trợ 2% lãi suất kể trên được Chính phủ ban hành.