Kinh doanh có trách nhiệm để nâng sức cạnh tranh của doanh nghiệp

Hội nghị nhằm phổ biến các quy định pháp luật, đồng thời tạo diễn đàn để cơ quan quản lý nhà nước, chuyên gia và doanh nghiệp trao đổi kinh nghiệm, chia sẻ mô hình thực tiễn, nhận diện những khó khăn, vướng mắc và đề xuất giải pháp hoàn thiện chính sách về thực hành kinh doanh có trách nhiệm (Responsible Business Practices - RBP).

Từ tuân thủ pháp luật đến nâng cao năng lực cạnh tranh

Phát biểu khai mạc, bà Nguyễn Thị Thu Trang, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết, trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng và yêu cầu phát triển bền vững ngày càng cao, thực hành kinh doanh có trách nhiệm đã trở thành một yêu cầu quan trọng đối với doanh nghiệp, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh, uy tín và khả năng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.

Ngày 14/7/2023, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 843/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình hành động quốc gia hoàn thiện chính sách và pháp luật nhằm thúc đẩy thực hành kinh doanh có trách nhiệm tại Việt Nam giai đoạn 2023-2027. Chương trình hướng tới hoàn thiện chính sách, pháp luật, nâng cao nhận thức và năng lực thực thi, xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng và bền vững.

Bà Nguyễn Thị Thu Trang, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Khoa học và Công nghệ phát biểu tại hội nghị

Theo bà Trang, đối với lĩnh vực khoa học và công nghệ, yêu cầu này càng có ý nghĩa khi khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là động lực quan trọng của phát triển. Cùng với thúc đẩy đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp cần chú trọng tuân thủ pháp luật, đạo đức nghề nghiệp, quản trị minh bạch và trách nhiệm đối với xã hội, môi trường, qua đó bảo đảm đổi mới sáng tạo gắn với phát triển bền vững.

Bà Trang đề nghị các đại biểu tập trung trao đổi ba nội dung trọng tâm. Thứ nhất, về tư duy quản trị, kinh doanh có trách nhiệm cần được tích hợp xuyên suốt hoạt động của doanh nghiệp, từ chiến lược, quản trị nhân sự đến bảo vệ môi trường và quyền lợi khách hàng. Thứ hai, về tuân thủ pháp luật, doanh nghiệp cần chủ động cập nhật và thực hiện đúng các quy định, nhất là trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và sở hữu trí tuệ, qua đó hạn chế rủi ro và củng cố niềm tin của thị trường. Thứ ba, về chất lượng và tiêu chuẩn, việc chủ động áp dụng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật là nền tảng nâng cao chất lượng, bảo đảm an toàn và tăng sức cạnh tranh trên thị trường trong nước cũng như quốc tế.

Bốn nhóm trách nhiệm trong lĩnh vực khoa học và công nghệ

Tại hội nghị, TS. Nguyễn Tiến Đạt, chuyên gia nghiên cứu về thực hành kinh doanh có trách nhiệm, giảng viên Khoa Luật - Kinh tế, Học viện Chính sách và Phát triển (Bộ Tài chính) cho biết, RBP có thể hiểu là mô hình tổ chức và vận hành hoạt động kinh doanh theo hướng bền vững, đạo đức và có ý thức xã hội.

Theo ông Đạt, RBP không chỉ là hoạt động từ thiện hay trách nhiệm xã hội theo nghĩa truyền thống, mà các giá trị trách nhiệm phải được đưa vào hoạt động hằng ngày của doanh nghiệp, từ quy trình ra quyết định, quản trị, nhân sự, sử dụng công nghệ đến quan hệ với khách hàng, đối tác, cộng đồng và chuỗi cung ứng.

Trong lĩnh vực khoa học và công nghệ, RBP tập trung vào bốn nhóm gồm trách nhiệm đạo đức, môi trường, xã hội và quản trị.

TS. Nguyễn Tiến Đạt thông tin về các chính sách, pháp luật và thực tiễn thực hành kinh doanh có trách nhiệm trong lĩnh vực khoa học và công nghệ

Trách nhiệm đạo đức gắn với bảo đảm quyền nghiên cứu khoa học, sử dụng thành quả khoa học và công nghệ có trách nhiệm, phòng ngừa việc lạm dụng công nghệ và tuân thủ các chuẩn mực trong nghiên cứu. Trách nhiệm môi trường tập trung vào giảm phát thải, phát triển và ứng dụng công nghệ xanh, tuân thủ các tiêu chuẩn, quy chuẩn về môi trường.

Trách nhiệm xã hội hướng tới việc đưa khoa học và công nghệ phục vụ cộng đồng, bảo đảm bình đẳng trong tiếp cận công nghệ và góp phần giải quyết các vấn đề xã hội. Trong khi đó, trách nhiệm quản trị đặt ra yêu cầu về minh bạch dữ liệu, quản trị rủi ro công nghệ, kiểm nghiệm các giải pháp trước khi triển khai và kiểm soát việc phát triển, sử dụng các công nghệ mới, trong đó có trí tuệ nhân tạo.

Giai đoạn 2025-2026, hệ thống pháp luật liên quan đến hoạt động của doanh nghiệp trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo có nhiều thay đổi, bao gồm các quy định về chuyển đổi số, chuyển giao công nghệ, trí tuệ nhân tạo, công nghệ cao, sở hữu trí tuệ, bảo vệ dữ liệu cá nhân, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và công nghiệp công nghệ số. Điều này khiến RBP ngày càng được đặt trong một hệ sinh thái pháp lý rộng hơn.

Cùng với quá trình hoàn thiện thể chế trong nước, nhiều chuẩn mực và công cụ quốc tế về kinh doanh có trách nhiệm đang được áp dụng rộng rãi như Hiệp ước Toàn cầu của Liên hợp quốc (UN Global Compact), các hướng dẫn về kinh doanh và quyền con người, hướng dẫn của OECD, ISO 26000, bộ tiêu chuẩn báo cáo phát triển bền vững GRI và ESG.

Quang cảnh Hội nghị

Đối với lĩnh vực khoa học và công nghệ, các vấn đề như quản trị AI có trách nhiệm, bảo vệ dữ liệu, minh bạch thuật toán và quản trị rủi ro công nghệ đang ngày càng được chú trọng.

Theo TS. Nguyễn Tiến Đạt, xu hướng quốc tế nổi bật hiện nay là sự chuyển dịch từ thực hành RBP mang tính “tự nguyện” sang những yêu cầu có tính “bắt buộc”, nhất là trong thẩm định chuỗi cung ứng, bảo vệ quyền con người, môi trường và công bố thông tin ESG.

Do đó, doanh nghiệp cần chuyển từ “cam kết” sang “hành động”, đưa các mục tiêu về môi trường, xã hội và quản trị thành quy trình, chỉ tiêu, trách nhiệm cụ thể và kết quả có thể đo lường, kiểm chứng. Các doanh nghiệp cũng cần quan tâm tới giảm phát thải, kinh tế tuần hoàn, tài chính xanh, quyền lợi người lao động, giám sát chuỗi cung ứng, minh bạch thông tin và tăng cường quản trị rủi ro công nghệ.

Đối với những mô hình, công nghệ mới, doanh nghiệp có thể áp dụng cách tiếp cận sandbox để thử nghiệm trong phạm vi kiểm soát, kết hợp tự đánh giá ESG, số hóa và truy xuất thông tin sản phẩm. Quá trình triển khai cần theo hướng thử nghiệm, đánh giá, đo lường, điều chỉnh và sau đó nhân rộng những mô hình hiệu quả.

Tại hội nghị, một số doanh nghiệp cũng chia sẻ kinh nghiệm triển khai thực hành kinh doanh có trách nhiệm tại các công ty con, công ty thành viên, bổ sung góc nhìn thực tiễn về việc chuyển hóa các yêu cầu và cam kết thành hoạt động cụ thể trong doanh nghiệp.