Kinh tế tư nhân trước ngưỡng cửa đổi mới sáng tạo còn nhiều thách thức

Trong bức tranh đó, khu vực kinh tế tư nhân được xác định là một trong những động lực then chốt. Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra không còn là “có khuyến khích hay không”, mà là khuyến khích như thế nào để khu vực này thực sự lớn lên bằng năng lực đổi mới và cạnh tranh toàn cầu.

Khu vực kinh tế tư nhân hiện đóng góp hơn 40% GDP và tạo ra phần lớn việc làm cho nền kinh tế

Động lực lớn nhưng chưa tương xứng tiềm năng

Năm 2025 được coi là năm bản lề của cải cách thể chế với sự ra đời của loạt nghị quyết lớn của Bộ Chính trị. Dự kiến từ năm 2026, các nghị quyết chuyên sâu hơn liên quan đến doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và khu vực tư nhân sẽ tiếp tục được hoàn thiện. Những chuyển động chính sách này mở ra kỳ vọng mới cho môi trường đầu tư – kinh doanh, song cũng đồng thời đặt ra yêu cầu rất cao về năng lực thực thi.

Theo đánh giá của nhiều chuyên gia, khu vực kinh tế tư nhân hiện đóng góp hơn 40% GDP và tạo ra phần lớn việc làm cho nền kinh tế. Tuy nhiên, đóng góp này vẫn chủ yếu đến từ các doanh nghiệp nhỏ và vừa, hoạt động ở phân khúc giá trị gia tăng thấp, năng suất hạn chế và khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu còn yếu.

TS. Cấn Văn Lực, chuyên gia kinh tế trưởng BIDV nhận định, kinh tế Việt Nam đang phục hồi nhưng chịu áp lực đan xen từ cả trong nước và quốc tế. Trong bối cảnh đó, việc ban hành nhiều nghị quyết lớn trong năm 2025 và dự kiến tiếp tục trong năm 2026 sẽ tác động trực tiếp tới môi trường đầu tư - kinh doanh. Tuy nhiên, điểm mấu chốt vẫn nằm ở việc hệ thống pháp luật và cơ chế điều hành có theo kịp tinh thần cải cách hay không. Doanh nghiệp tư nhân không thiếu khát vọng, nhưng đang thiếu một hệ sinh thái chính sách đủ minh bạch, ổn định và có thể dự báo để mạnh dạn đầu tư dài hạn cho đổi mới sáng tạo.

Doanh nghiệp tư nhân cần mạnh dạn đầu tư dài hạn cho đổi mới sáng tạo

Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp tư nhân vẫn đang bị “mắc kẹt” giữa chi phí vốn cao, khả năng tiếp cận đất đai hạn chế, thủ tục hành chính phức tạp và rủi ro chính sách. Trong khi đó, đổi mới sáng tạo lại đòi hỏi đầu tư dài hạn, chấp nhận rủi ro và rất cần sự đồng hành mạnh mẽ của Nhà nước thông qua thể chế và chính sách hỗ trợ phù hợp.

Bước sang năm 2026, bối cảnh phát triển của kinh tế tư nhân không chỉ chịu tác động từ yếu tố trong nước, mà còn từ những biến chuyển sâu sắc của kinh tế toàn cầu. Tái cấu trúc chuỗi cung ứng, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và yêu cầu giảm phát thải đang định hình lại cách thức cạnh tranh của doanh nghiệp.

Các mô hình tăng trưởng truyền thống của Việt Nam đang dần bộc lộ giới hạn khi năng suất lao động tăng chậm, dư địa chính sách tài khóa - tiền tệ thu hẹp, trong khi chất lượng thể chế chưa theo kịp yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới. Trong bối cảnh đó, động lực tăng trưởng năm 2026 cần được tái định vị theo hướng chất lượng và bền vững hơn. Kinh tế tư nhân phải trở thành trung tâm của đổi mới sáng tạo, nhưng điều này chỉ khả thi nếu có sự chuyển dịch mạnh mẽ về phân bổ nguồn lực. Việt Nam cần thúc đẩy đầu tư tư nhân chất lượng cao, đẩy nhanh chuyển dịch lao động sang các ngành có năng suất và giá trị gia tăng lớn hơn, đồng thời khai thác hiệu quả các FTA thế hệ mới như CPTPP, EVFTA. Tuy nhiên, nếu doanh nghiệp tư nhân trong nước không được nâng đỡ về năng lực công nghệ, quản trị và tài chính, lợi ích từ các FTA sẽ tiếp tục nghiêng về khu vực FDI, TS. Trần Khắc Tâm, Chủ tịch Hiệp hội doanh nghiệp Sóc Trăng chia sẻ.

Phân bổ nguồn lực là “Nút thắt” của đổi mới sáng tạo

Một trong những vấn đề lớn nhất đối với kinh tế tư nhân hiện nay là phân bổ nguồn lực chưa hiệu quả. Vốn, đất đai và cơ hội thị trường vẫn đang tập trung nhiều vào một số khu vực, trong khi các doanh nghiệp đổi mới sáng tạo lại gặp khó trong việc tiếp cận các yếu tố đầu vào quan trọng.

TS. Huỳnh Thanh Điền, Trường Đại học Nguyễn Tất Thành cho rằng, mục tiêu tăng trưởng kinh tế từ 10% trở lên vào năm 2026 là đầy thách thức nhưng không phải bất khả thi, nếu Việt Nam khai thác đúng các động lực phát triển. Trong đó, khu vực tư nhân đóng vai trò then chốt, đặc biệt khi đầu tư công, tiêu dùng trong nước và xuất khẩu đang tạo thêm dư địa tăng trưởng.

Tuy nhiên, nếu không tái cấu trúc thị trường vốn, không tạo điều kiện cho doanh nghiệp tư nhân tiếp cận các nguồn tài chính dài hạn với chi phí hợp lý, thì rất khó để họ đầu tư bài bản cho công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Đổi mới sáng tạo không chỉ là câu chuyện của startup hay công nghệ cao, mà phải trở thành động lực xuyên suốt trong toàn bộ khu vực kinh tế tư nhân, từ nông nghiệp, công nghiệp đến dịch vụ.

Đổi mới sáng tạo chính là động lực xuyên suốt trong toàn bộ khu vực kinh tế tư nhân

Mục tiêu phát triển kinh tế tư nhân trong giai đoạn đổi mới sáng tạo đòi hỏi sự thay đổi căn bản trong tư duy chính sách. Thay vì dàn trải ưu đãi, cần tập trung tháo gỡ các rào cản thể chế, nâng cao chất lượng thực thi và tạo sân chơi bình đẳng giữa các khu vực kinh tế.

Tăng trưởng hai con số không nằm ngoài tầm với, nhưng sẽ chỉ khả thi nếu kinh tế tư nhân thực sự được trao cơ hội để lớn lên bằng năng lực sáng tạo, chứ không phải bằng sự bảo hộ hay ưu đãi ngắn hạn. Khi đó, đổi mới sáng tạo không còn là khẩu hiệu, mà trở thành động lực cốt lõi đưa kinh tế Việt Nam bước sang giai đoạn phát triển mới bền vững hơn, tự chủ hơn và có sức cạnh tranh cao hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu.