Muốn trở thành cường quốc phải có những tập đoàn kinh tế mạnh

Phó Thống đốc Nguyễn Ngọc Cảnh phát biểu tại hội thảo

Bài toán “đầu tàu” trong hành trình phát triển mới

Văn kiện Đại hội XIV của Đảng xác định kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, kinh tế tư nhân là một trong những động lực quan trọng nhất; đồng thời khuyến khích doanh nghiệp lớn mạnh, nâng cao năng lực cạnh tranh và tham gia sâu vào chuỗi giá trị. Cùng với đó, các nghị quyết của Bộ Chính trị như Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân, Nghị quyết 79 về phát triển kinh tế nhà nước, Nghị quyết 57 về khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo đều hướng tới mục tiêu xây dựng các tập đoàn kinh tế quy mô lớn, có vai trò dẫn dắt.

Thực tiễn 40 năm qua cho thấy, các tập đoàn kinh tế gồm nhà nước và tư nhân đã trở thành “xương sống” của nền kinh tế, không chỉ đóng góp lớn vào tăng trưởng mà còn triển khai các dự án trọng điểm, đảm bảo các cân đối lớn và củng cố năng lực tự chủ quốc gia.

Ngày 13/4, phát biểu tại Hội thảo “40 năm Đổi mới: Muốn trở thành cường quốc phải có những tập đoàn kinh tế mạnh” do Tạp chí Nhà đầu tư tổ chức, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Nguyễn Ngọc Cảnh khẳng định: Nhìn lại chặng đường 40 năm Đổi mới, không thể không nhắc tới vai trò “đầu tàu” của các tập đoàn kinh tế. Dù doanh nghiệp nhà nước giữ vai trò chủ đạo hay khu vực kinh tế tư nhân là động lực quan trọng, các tập đoàn kinh tế thời gian qua đều khẳng định vị thế là lực lượng dẫn dắt của nền kinh tế. Các tập đoàn này không chỉ đóng góp tỷ trọng lớn vào GDP và thu ngân sách Nhà nước, tạo ra hàng triệu việc làm, mà còn trực tiếp triển khai các công trình, dự án trọng điểm quốc gia, góp phần nâng cao năng lực sản xuất và đưa thương hiệu Việt Nam vươn ra thị trường quốc tế.

Theo Phó Thống đốc, cùng với sự phát triển của doanh nghiệp, hệ thống ngân hàng đã có bước tăng trưởng mạnh mẽ, đóng vai trò quan trọng trong việc cung ứng vốn cho nền kinh tế. Đến cuối năm 2025, hệ thống gồm 127 tổ chức tín dụng với tổng tài sản đạt gần 28,9 triệu tỷ đồng; dư nợ tín dụng đạt khoảng 18,6 triệu tỷ đồng, tương đương 144% GDP. Tuy nhiên, câu chuyện hình thành những “đầu tàu” đủ mạnh không chỉ dừng ở nguồn lực, mà còn liên quan đến cấu trúc phát triển của nền kinh tế.

Ông Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam cho rằng, dù Việt Nam xác định phát triển dựa trên cả khu vực kinh tế nhà nước và khu vực kinh tế tư nhân, hiệu quả vẫn chưa tương xứng do lực lượng doanh nghiệp nội địa chưa được phát triển đúng tầm. Ông Thiên nhấn mạnh: “Muốn trở thành cường quốc kinh tế thì phải có những tập đoàn kinh tế mạnh”. Vị chuyên gia này cho rằng, trong một nền kinh tế vận hành theo chuỗi, chỉ khi có các doanh nghiệp đủ lớn đóng vai trò dẫn dắt, các chuỗi sản xuất – cung ứng mới có thể hình thành và phát triển bền vững. Thực tế cho thấy, các nền kinh tế thành công như Nhật Bản, Hàn Quốc hay Trung Quốc đều dựa trên các tập đoàn lớn làm trụ cột, đồng thời xây dựng được hệ sinh thái liên kết nhiều tầng giữa doanh nghiệp lớn và doanh nghiệp nhỏ. Trong khi đó, điểm nghẽn của Việt Nam hiện nay là lực lượng doanh nghiệp trụ cột còn mỏng, chuỗi sản xuất yếu và khu vực tư nhân chưa đủ mạnh để đảm đương vai trò dẫn dắt.

Điều kiện để hình thành những tập đoàn mạnh

Hành trình 40 năm Đổi mới cũng là hành trình trưởng thành của khu vực kinh tế tư nhân – một lực lượng từng không được thừa nhận đầy đủ, nay đã trở thành trụ cột quan trọng của nền kinh tế.

Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng, sự phát triển của doanh nghiệp tư nhân không chỉ là câu chuyện gia tăng số lượng, mà là quá trình thay đổi căn bản về tư duy phát triển và thể chế. Từ chỗ bị hạn chế, khu vực này đã dần được trao quyền tự do kinh doanh và trở thành một trong những động lực quan trọng nhất của nền kinh tế. Tuy nhiên, đại diện VCCI thẳng thắn nhìn nhận, doanh nghiệp tư nhân Việt Nam có năng lực thích ứng cao, nhưng vẫn tồn tại nhiều hạn chế mang tính cấu trúc. Phần lớn doanh nghiệp quy mô nhỏ, năng lực quản trị và công nghệ còn yếu, trong khi cơ cấu ngành nghề vẫn nghiêng về tài chính và bất động sản. Điều này khiến khu vực tư nhân tuy đóng góp lớn về lượng, nhưng chưa đóng vai trò dẫn dắt về chất.

Từ kinh nghiệm quốc tế, ông Tuấn cho rằng không có quốc gia nào trở thành nền kinh tế mạnh mà thiếu một khu vực doanh nghiệp nội địa đủ lớn, có khả năng tích lũy công nghệ và dẫn dắt chuỗi giá trị. Bên cạnh đó, câu chuyện về vốn, yếu tố then chốt cho sự hình thành và phát triển các tập đoàn lại đặt ra thách thức không nhỏ. Nhu cầu vốn của nền kinh tế trong giai đoạn tới là rất lớn, trong khi cấu trúc tài chính vẫn phụ thuộc nhiều vào tín dụng ngân hàng, đặc biệt là vốn ngắn hạn. Điều này tạo ra sự mất cân đối khi các dự án dài hạn phải sử dụng nguồn vốn ngắn hạn, làm gia tăng rủi ro tài chính.

Trao đổi về vấn đề này, ông Nguyễn Quang Thuân, Chủ tịch FiinGroup cho rằng điểm nghẽn lớn hiện nay không nằm ở thiếu vốn, mà ở cấu trúc hệ thống tài chính và khả năng hấp thụ vốn của doanh nghiệp.

Ông Nguyễn Quang Thuân nhấn mạnh: “Thị trường vốn phải trở thành kênh dẫn vốn trung và dài hạn chủ đạo cho nền kinh tế, nếu không sẽ rất khó để hình thành các tập đoàn kinh tế quy mô lớn và bền vững”.

Theo ông Thuân, việc phụ thuộc quá lớn vào tín dụng ngân hàng trong khi các kênh dẫn vốn dài hạn chưa phát triển tương xứng đang tạo ra áp lực lớn cho hệ thống tài chính. Để giải quyết, cần thúc đẩy mạnh mẽ thị trường trái phiếu doanh nghiệp, quỹ đầu tư và các công cụ tài chính hiện đại, đồng thời nâng cao tính minh bạch và chuẩn hóa thông tin tài chính của doanh nghiệp.

Đứng ở góc độ doanh nghiệp, nhiều ý kiến cũng đồng tình, cần phát triển thị trường vốn theo chiều sâu, đa dạng hóa các kênh huy động, đồng thời nâng cao xếp hạng tín nhiệm quốc gia nhằm giảm chi phí vốn cho nền kinh tế.

Ông Đỗ Quang Vinh, Phó Chủ tịch HĐQT, Phó tổng giám đốc Ngân hàng TMCP Sài Gòn Hà Nội (SHB) chia sẻ: vai trò của ngân hàng đang có sự chuyển dịch rõ nét, từ cung cấp tín dụng sang cung ứng các giải pháp tài chính toàn diện hơn cho doanh nghiệp. Khi nhu cầu của doanh nghiệp không chỉ dừng ở vốn, ngân hàng cần tham gia sâu hơn vào các hoạt động như quản trị dòng tiền, tài trợ chuỗi cung ứng và hỗ trợ chuyển đổi số. Đại diện SHB cũng cho hay, cách tiếp cận của ngân hàng đang thay đổi từ phục vụ từng khách hàng riêng lẻ sang đồng hành cùng toàn bộ hệ sinh thái xoay quanh doanh nghiệp, bao gồm các công ty thành viên, nhà cung cấp và đối tác. Đây là cách để dòng vốn không chỉ đến đúng doanh nghiệp trung tâm, mà còn lan tỏa tới toàn bộ chuỗi giá trị, qua đó nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực trong nền kinh tế.

Cùng với đó, việc hình thành các tập đoàn kinh tế mạnh không thể tách rời môi trường thể chế và cấu trúc liên kết doanh nghiệp. Một hệ sinh thái phát triển hiệu quả đòi hỏi sự kết nối chặt chẽ giữa doanh nghiệp lớn và doanh nghiệp nhỏ, trong đó doanh nghiệp dẫn dắt đóng vai trò kéo theo các doanh nghiệp vệ tinh tham gia sâu hơn vào chuỗi sản xuất, từ đó tạo ra năng lực cạnh tranh chung cho toàn bộ nền kinh tế.

Theo các chuyên gia, Việt Nam không thiếu doanh nghiệp, không thiếu nguồn lực, nhưng đang thiếu những cấu trúc đủ mạnh để chuyển hóa nguồn lực thành sức mạnh phát triển. Việc hình thành các tập đoàn kinh tế lớn vì vậy không chỉ là mục tiêu, mà là điều kiện để nền kinh tế bước sang một giai đoạn phát triển mới khi tăng trưởng dựa trên năng lực nội sinh, công nghệ và khả năng dẫn dắt.

Trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng hai con số và khát vọng trở thành quốc gia phát triển vào năm 2045, câu hỏi đặt ra không còn là có cần tập đoàn kinh tế mạnh hay không, mà là làm thế nào để tạo ra và nuôi dưỡng được những tập đoàn như vậy. Điểm mấu chốt chính là sự kết hợp giữa cải cách thể chế, phát triển thị trường vốn, đổi mới chính sách và sự trưởng thành thực chất của khu vực doanh nghiệp Việt Nam.