Nâng cao phát hiện và xử lý các hành vi rửa tiền trong bối cảnh hệ sinh thái thanh toán số phát triển

Các tổ chức cần hiểu rõ về phòng, chống rửa tiền

Phát biểu khai mạc Hội thảo, bà Nguyễn Thị Minh Thơ, Phó Cục trưởng Cục Phòng, chống rửa tiền (Ngân hàng Nhà nước Việt Nam) nhấn mạnh rằng việc nâng cao nhận thức và hiểu biết về phòng, chống rửa tiền không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là một trong những cam kết quan trọng của Việt Nam trong quá trình thực hiện các chuẩn mực quốc tế. Một trong những nhiệm vụ trọng tâm hiện nay là giúp cả khu vực công và khu vực tư nhận diện rõ bối cảnh rủi ro rửa tiền, tài trợ khủng bố và tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, từ đó xác định đúng trách nhiệm và nghĩa vụ pháp lý của mình trong quá trình hoạt động.

Bà Thơ cho biết, thời gian qua, Ngân hàng Nhà nước đã triển khai nhiều chương trình đào tạo, tuyên truyền về phòng, chống rửa tiền, tuy nhiên các hoạt động này chủ yếu tập trung vào các lĩnh vực có quy mô lớn như ngân hàng, bảo hiểm và chứng khoán. Trong khi đó, lĩnh vực trung gian thanh toán dù ngày càng phát triển lại chưa có nhiều chương trình đào tạo chuyên biệt. Vì vậy, việc tổ chức hội thảo dành riêng cho các tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán nhằm giúp các đơn vị hiểu rõ hơn về rủi ro, bối cảnh và các nghĩa vụ pháp lý trong công tác phòng, chống rửa tiền.

Bà Nguyễn Thị Minh Thơ, Phó Cục trưởng Cục Phòng, chống rửa tiền tại Hội thảo

Phó Cục trưởng Cục Phòng, chống rửa tiền cũng nhấn mạnh, các tổ chức cần hiểu rõ rủi ro trong lĩnh vực hoạt động của mình và thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ theo quy định pháp luật.

Trong bối cảnh đó, việc cập nhật và phổ biến kết quả đánh giá rủi ro quốc gia về rửa tiền được xem là cơ sở quan trọng để các cơ quan quản lý cũng như doanh nghiệp nhận diện rõ bức tranh rủi ro trong từng lĩnh vực. Đây cũng là nền tảng để các tổ chức chủ động điều chỉnh quy trình quản trị, tăng cường các biện pháp phòng ngừa phù hợp với mức độ rủi ro thực tế.

Với góc nhìn tổng quan kết quả đánh giá rủi ro quốc gia về rửa tiền (NRA) và những nội dung liên quan đến lĩnh vực trung gian thanh toán, bà Nguyễn Thị Việt Đức, Trưởng phòng Tổng hợp và Hợp tác quốc tế Cục Phòng, chống rửa tiền cho rằng, Luật Phòng, chống rửa tiền năm 2022 giao Ngân hàng Nhà nước là cơ quan đầu mối thực hiện đánh giá rủi ro quốc gia về rửa tiền, trong khi Bộ Công an và Bộ Quốc phòng lần lượt phụ trách đánh giá rủi ro về tài trợ khủng bố và tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt. Đây cũng là yêu cầu phù hợp với Khuyến nghị số 1 của Lực lượng đặc nhiệm tài chính (FATF), theo đó các quốc gia phải xác định, đánh giá và hiểu rõ các rủi ro liên quan để xây dựng chính sách quản lý hiệu quả.

Kết quả đánh giá giai đoạn 2018-2022 cho thấy lĩnh vực cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán được đánh giá có mức rủi ro trung bình, với nguy cơ phát sinh từ việc các dịch vụ thanh toán điện tử, ví điện tử có thể bị lợi dụng trong các hoạt động đánh bạc trực tuyến, lừa đảo hoặc chuyển đổi tiền bất hợp pháp nếu không được kiểm soát chặt chẽ.

Quang cảnh Hội thảo

Theo bà Đức, việc đánh giá rủi ro quốc gia không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu pháp lý mà còn giúp cơ quan quản lý và các tổ chức trong nền kinh tế phân bổ nguồn lực phù hợp, tập trung vào những lĩnh vực có nguy cơ cao. Trên cơ sở đó, các cơ quan quản lý sẽ xây dựng kế hoạch hành động và chiến lược phòng, chống rửa tiền phù hợp với từng giai đoạn, đồng thời tiếp tục triển khai đánh giá rủi ro quốc gia giai đoạn 2023–2027 để cập nhật bức tranh rủi ro mới trong bối cảnh nền kinh tế số phát triển mạnh mẽ.

Chủ động nhận diện và kiểm soát rủi ro trong thanh toán số

Thượng tá Nguyễn Bá Tấn, Chuyên viên cao cấp Cục An ninh nội địa (Bộ Công an) cho rằng các doanh nghiệp cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán đang đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong hệ thống phòng, chống rửa tiền và tài trợ khủng bố. Theo ông, đây là những đơn vị trực tiếp vận hành các dòng giao dịch tài chính trong nền kinh tế số, do đó có khả năng phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường và cung cấp thông tin quan trọng phục vụ công tác điều tra, xử lý của cơ quan chức năng.

Tuy nhiên, trên thực tế, số lượng thông tin nghi vấn do các tổ chức trung gian thanh toán cung cấp cho cơ quan chức năng vẫn còn rất hạn chế. Trong khi đó, các hoạt động tài trợ khủng bố và tội phạm tài chính ngày càng có xu hướng lợi dụng không gian mạng, tiền điện tử và các nền tảng thanh toán trực tuyến để che giấu dòng tiền, khiến việc truy vết trở nên phức tạp hơn. Theo ông Tấn, việc lần theo dòng tiền là yếu tố then chốt để ngăn chặn các hoạt động tài trợ khủng bố.

Thượng tá Nguyễn Bá Tấn, Chuyên viên cao cấp Cục An ninh nội địa (Bộ Công an) tại Hội thảo

Thượng tá Nguyễn Bá Tấn cũng lưu ý rằng trong bối cảnh Việt Nam mở rộng hội nhập kinh tế và thu hút đầu tư quốc tế, nguy cơ phát sinh các hoạt động tài trợ khủng bố hoặc lợi dụng các kênh tài chính để thực hiện mục đích bất hợp pháp có thể gia tăng. Đặc biệt, một số hoạt động tài trợ thông qua mạng xã hội, nền tảng số hoặc các kênh trung gian thanh toán đang đặt ra thách thức lớn cho cơ quan quản lý trong việc xác định nguồn gốc và luồng di chuyển của dòng tiền.

Trước thực tế đó, đại diện Bộ Công an nhấn mạnh sự cần thiết phải tăng cường cơ chế phối hợp và trao đổi thông tin giữa doanh nghiệp và cơ quan chức năng. Các tổ chức trung gian thanh toán cần chủ động báo cáo kịp thời các giao dịch đáng ngờ hoặc các giao dịch vượt ngưỡng theo quy định, đồng thời thiết lập kênh liên lạc trực tiếp với cơ quan chuyên trách nhằm hỗ trợ quá trình xác minh, điều tra ngay từ giai đoạn sớm. Theo ông Tấn, sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý và doanh nghiệp sẽ góp phần nâng cao hiệu quả phòng ngừa, phát hiện và xử lý các hành vi rửa tiền, tài trợ khủng bố trong bối cảnh hệ sinh thái thanh toán số đang phát triển nhanh chóng.

Ở góc độ cơ quan quản lý chuyên ngành, bà Nguyễn Thị Minh Thơ, Phó Cục trưởng Cục Phòng, chống rửa tiền cho biết, đến nay hệ thống pháp luật về phòng, chống rửa tiền của Việt Nam đã từng bước được hoàn thiện, trong bối cảnh dịch vụ trung gian thanh toán phát triển nhanh với số lượng đơn vị và người dùng ngày càng gia tăng, nguy cơ bị lợi dụng cho các hành vi vi phạm pháp luật như lừa đảo, đánh bạc trực tuyến hay hợp thức hóa dòng tiền bất hợp pháp cũng có thể gia tăng. Vì vậy, các tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán cần chủ động nâng cao năng lực quản trị rủi ro, thực hiện nghiêm túc các nghĩa vụ của một tổ chức báo cáo theo quy định của Luật Phòng, chống rửa tiền.

Một trong những yêu cầu quan trọng được nhấn mạnh là các tổ chức cần thực hiện đầy đủ các biện pháp nhận biết và xác minh khách hàng, bao gồm thu thập, cập nhật và kiểm chứng thông tin khách hàng, cũng như xác định chủ sở hữu hưởng lợi trong các giao dịch. Việc nhận biết khách hàng không chỉ thực hiện khi thiết lập quan hệ ban đầu mà còn phải được rà soát, cập nhật lại khi phát sinh các dấu hiệu nghi ngờ hoặc khi thông tin khách hàng có thay đổi. Đây được xem là khâu quan trọng nhằm ngăn chặn việc lợi dụng các tài khoản, ví điện tử hoặc tổ chức “vỏ bọc” để thực hiện hành vi rửa tiền.

Bên cạnh đó, các tổ chức trung gian thanh toán cũng cần xây dựng và hoàn thiện quy định nội bộ về phòng, chống rửa tiền, tăng cường giám sát giao dịch, kịp thời phát hiện và báo cáo các giao dịch đáng ngờ theo quy định. Theo lãnh đạo Cục Phòng, chống rửa tiền, việc tuân thủ đầy đủ các quy định pháp luật không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý của cơ quan nhà nước mà còn góp phần bảo vệ chính tổ chức và nhân sự trong quá trình hoạt động, hạn chế các rủi ro pháp lý có thể phát sinh…