Ngành Ngân hàng luôn ưu tiên nguồn lực cho chuyển đổi xanh

Theo Phó Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế, chuyển đổi xanh hay tăng trưởng xanh không phải là một khái niệm mới. Tuy nhiên, trong từng giai đoạn phát triển của kinh tế thế giới, yêu cầu đối với nội hàm “xanh” lại ngày càng cao và cụ thể hơn. Hiện nay, phát triển bền vững đã trở thành yêu cầu cấp thiết, đồng thời là một trong những chiến lược phát triển trọng tâm của mỗi quốc gia.

Đối với Việt Nam, định hướng này đã được đặt ra từ sớm với Chiến lược tăng trưởng xanh quốc gia giai đoạn 2011–2020 (ban hành từ năm 2012). Tiếp nối, năm 2021, Thủ tướng Chính phủ tiếp tục phê duyệt Chiến lược tăng trưởng xanh giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050, thể hiện quyết tâm xuyên suốt trong việc chuyển đổi mô hình tăng trưởng.

Để hiện thực hóa chiến lược này, nhu cầu về nguồn lực là rất lớn và phải được huy động từ nhiều kênh khác nhau, bao gồm ngân sách nhà nước, khu vực tư nhân trong và ngoài nước. Trong đó, tín dụng ngân hàng giữ vai trò đặc biệt quan trọng, nhất là trong bối cảnh tỷ lệ tín dụng trên GDP của Việt Nam ở mức cao, cho thấy hệ thống ngân hàng là một kênh dẫn vốn chủ lực của nền kinh tế.

Bà Phạm Thị Thanh Tùng – Phó Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế, NHNN khẳng định, ngành Ngân hàng luôn coi chuyển đổi xanh, phát triển bền vững là một lĩnh vực ưu tiên để định hướng dòng tín dụng

Nhận thức rõ vai trò này, ngành Ngân hàng đã tham gia vào quá trình chuyển đổi xanh từ khá sớm. Bà Tùng thông tin, ngay từ năm 2015, NHNN đã ban hành các văn bản định hướng thúc đẩy tín dụng đối với các lĩnh vực xanh, đồng thời yêu cầu các tổ chức tín dụng tăng cường quản lý rủi ro môi trường và xã hội trong hoạt động cấp tín dụng. Bên cạnh đó, nội dung này tiếp tục được lồng ghép trong các chiến lược lớn của Ngành như Đề án phát triển ngành Ngân hàng đến năm 2025, định hướng đến 2030, Đề án ngân hàng xanh, cũng như các đề án tái cơ cấu hệ thống các tổ chức tín dụng.

Theo đó, các tổ chức tín dụng được định hướng ưu tiên phân bổ vốn cho các lĩnh vực như năng lượng tái tạo, sử dụng năng lượng tiết kiệm, và các ngành mang lại lợi ích môi trường. Song song với đó, NHNN cũng chỉ đạo triển khai nhiều chương trình tín dụng cụ thể nhằm dẫn dắt dòng vốn vào các lĩnh vực xanh, đặc biệt trong nông nghiệp như sản xuất sạch, nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp hữu cơ hay kinh tế tuần hoàn, với các cơ chế ưu đãi về lãi suất, tài sản bảo đảm và xử lý rủi ro.

Một ví dụ điển hình là chương trình tín dụng hỗ trợ phát triển 1 triệu ha lúa phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long, trong đó các ngân hàng áp dụng mức lãi suất thấp hơn khoảng 1% so với thông thường. Chương trình không chỉ giúp giảm chi phí đầu vào như phân bón, nhân công mà còn góp phần giảm phát thải, nâng cao hiệu quả sản xuất.

Toàn cảnh Toạ đàm

Cùng với việc định hướng dòng vốn, khung khổ pháp lý về quản lý rủi ro môi trường – xã hội trong hoạt động tín dụng cũng từng bước được hoàn thiện. Nếu như giai đoạn đầu chủ yếu mang tính khuyến khích, thì sau khi Luật Bảo vệ môi trường 2020 có hiệu lực, các quy định này đã được luật hóa, yêu cầu 100% tổ chức tín dụng phải xây dựng quy trình nội bộ để kiểm soát rủi ro đối với các dự án có tác động tiêu cực đến môi trường, qua đó tiệm cận dần với thông lệ quốc tế.

Bên cạnh đó, NHNN cũng tăng cường hợp tác quốc tế, huy động hỗ trợ kỹ thuật, triển khai các chương trình đào tạo nhằm nâng cao năng lực cho hệ thống ngân hàng trong triển khai tài chính xanh. Sau hơn 10 năm, nhận thức và hành động của các tổ chức tín dụng đã có sự chuyển biến rõ rệt.

Thực tế cho thấy, quy mô và tốc độ tăng trưởng tín dụng xanh đang gia tăng mạnh mẽ. Nếu năm 2017 chỉ có 15 tổ chức tín dụng tham gia cho vay xanh, thì đến nay con số này đã tăng lên 78. Tốc độ tăng trưởng dư nợ tín dụng xanh bình quân đạt khoảng 22–23%/năm, với quy mô khoảng 780 nghìn tỷ đồng, chiếm 4,2% tổng dư nợ nền kinh tế.

Theo lãnh đạo Vụ Tín dụng các ngành kinh tế, dòng vốn này hiện tập trung chủ yếu vào các lĩnh vực như nông nghiệp xanh (khoảng 33%), năng lượng tái tạo (22%), công trình xanh và giao thông vận tải xanh. Điều này cho thấy các ngân hàng đã chủ động tích hợp mục tiêu xanh vào chiến lược kinh doanh của mình.

Về phía cơ chế chính sách, cần khẳng định rằng Ngành ngân hàng không áp dụng hạn mức riêng cho tín dụng xanh, mà luôn xác định đây là một trong những động lực tăng trưởng mới và ưu tiên bố trí nguồn lực phù hợp. Trong thời gian qua, các tổ chức tín dụng chủ yếu sử dụng chính nguồn lực của mình để giảm lãi suất, chia sẻ khó khăn với doanh nghiệp chuyển đổi xanh, trong khi chưa có nhiều hỗ trợ trực tiếp từ ngân sách nhà nước.

Tuy nhiên, theo định hướng mới, Nhà nước sẽ có vai trò hỗ trợ rõ nét hơn. Cụ thể, các nghị quyết gần đây đã đề cập việc hỗ trợ lãi suất khoảng 2% cho các doanh nghiệp, hộ kinh doanh thực hiện dự án xanh, kinh tế tuần hoàn hoặc theo tiêu chuẩn ESG. Hiện NHNN đang hoàn thiện khung pháp lý để triển khai chính sách này, sau khi danh mục phân loại xanh, danh mục ESG… được ban hành đầy đủ.

“Có thể thấy, với sự vào cuộc đồng bộ từ chính sách đến thực tiễn triển khai, tín dụng ngân hàng đang ngày càng khẳng định vai trò là một trong những nguồn lực then chốt, góp phần thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh và phát triển bền vững của nền kinh tế”, bà Tùng khẳng định.