Nhà máy thông minh: Nâng tầm vị thế sản xuất Việt

Phần lớn dây chuyền sản xuất thông minh của doanh nghiệp trong nước vẫn đang ở giai đoạn sơ khai

Công nghệ hóa giải bài toán năng suất

Theo báo cáo của tổ chức nghiên cứu thị trường Grand View Research (Mỹ), quy mô thị trường sản xuất thông minh toàn cầu có thể đạt gần 790 tỷ USD vào năm 2030, với tốc độ tăng trưởng trung bình khoảng 14% mỗi năm. Khi các quốc gia khác trong khu vực đang đẩy mạnh số hóa công nghiệp, các nhà sản xuất Việt Nam phải đối mặt với áp lực ngày càng lớn về việc nâng cao năng suất, tăng cường năng lực cạnh tranh toàn cầu và xây dựng hệ thống vận hành bền bỉ, sẵn sàng cho tương lai.

Thực tế, ngành công nghiệp Việt Nam đang trải qua quá trình hiện đại hóa nhanh chóng, thúc đẩy bởi sự biến đổi của chuỗi cung ứng toàn cầu, yêu cầu cao về năng suất và cam kết số hóa mạnh mẽ. Các doanh nghiệp áp dụng thành công nguyên lý nhà máy thông minh đã ghi nhận những cải thiện đáng kể: năng suất tăng tới 20-30%, giảm thiểu thời gian chết (downtime) và nâng cao chất lượng sản phẩm. Sự chuyển dịch này không đơn thuần là nâng cấp công nghệ, mà là một chiến lược quan trọng để nâng cao vị thế “trung tâm sản xuất” của khu vực mà Việt Nam đang hướng đến, đồng thời thu hút các dòng vốn đầu tư giá trị cao.

Điển hình như Công ty TNHH Nhựa An Lập (Bắc Ninh) triển khai hệ thống toàn diện kết nối sản xuất - kho - chất lượng - thiết bị, giúp mức độ thông minh của nhà máy tăng đáng kể. Các cải tiến dây chuyền sản xuất đã nâng tỷ lệ hoàn thành kế hoạch từ 80% lên 92% và giảm lỗi từ 12% xuống chỉ còn 0,5%. Công ty TNHH Vina Technology (Thái Nguyên) đã thực hiện dự án nâng cấp phòng sạch từ chuẩn 10.000 lên 1.000 class, giảm tỷ lệ lỗi dị vật tới 68,7%. Công ty TNHH Đồng Kỹ Thuật Korea Việt Nam - KCT (Ninh Bình) áp dụng hệ thống IoT thu thập và phân tích dữ liệu thời gian thực, giúp giảm 30% lỗi công đoạn. Cải tiến layout khu vực đóng gói giúp giảm 50% quãng đường vận chuyển, đồng thời giảm thời gian giao hàng từ 5 ngày xuống 4 ngày. Kho thành phẩm được chuẩn hóa, tăng 30% sức chứa, tạo nền tảng cho việc triển khai hệ thống ERP - phần mềm quản trị nguồn lực doanh nghiệp trong tương lai…

Ông Vũ Đức Sơn, Giám đốc Kinh doanh bộ phận Tự động hóa Nhà máy tại Bosch Rexroth Việt Nam chia sẻ, thực tế sản xuất tại Việt Nam, vấn đề không chỉ là áp dụng công nghệ mới, mà là tích hợp nó hiệu quả với những gì doanh nghiệp đang có để tạo nên một hệ sinh thái liền mạch. Các nhà sản xuất hàng đầu tận dụng phân tích dữ liệu và tự động hóa để đạt được các cải tiến vận hành đo đếm được: tăng sản lượng, nâng cao năng suất và tối ưu hiệu quả. Đối với bối cảnh Việt Nam, những lợi ích này chuyển hóa trực tiếp thành năng lực cạnh tranh với các quốc gia có chi phí thấp hơn, trong khi vẫn duy trì tiêu chuẩn chất lượng quốc tế.

Tuy nhiên, hành trình chuyển đổi sang mô hình sản xuất thông minh tại Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều rào cản lớn về nguồn vốn đầu tư, sự thiếu hụt cơ sở hạ tầng công nghệ lõi, khó khăn trong việc tiếp cận công nghệ mới của các doanh nghiệp vừa và nhỏ, cũng như bài toán khát nhân lực chất lượng cao để vận hành các hệ thống tự động hóa và phân tích dữ liệu. Ông Võ Xuân Hoài, Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) nhận thấy, theo các chương trình đánh giá do NIC phối hợp với các đối tác Nhật Bản thực hiện, phần lớn dây chuyền sản xuất của doanh nghiệp trong nước vẫn đang ở giai đoạn sơ khai. Chỉ một số nhà máy quy mô lớn được đầu tư bởi các tập đoàn lớn mới bước đầu ứng dụng các mô hình sản xuất thông minh, tiêu biểu như một số nhà máy của VinFast. Còn lại, phần lớn doanh nghiệp vẫn đang trong quá trình tìm hiểu và chuẩn bị cho quá trình chuyển đổi.

Cộng hưởng nội lực và ngoại lực

Theo các chuyên gia, việc xây dựng một nhà máy thông minh từ đầu có thể mất khoảng 5 năm, nhưng có thể triển khai song song nhiều giai đoạn để rút ngắn thời gian. Đặc biệt, quan trọng nhất là doanh nghiệp phải tiêu chuẩn hóa quy trình sản xuất và áp dụng quản trị tinh gọn (lean manufacturing) trước khi nghĩ đến tự động hóa hay AI. Ông Nguyễn Quốc Đạt, Chủ tịch Hội đồng Quản trị Công ty cổ phần Giải pháp Tự động hóa ETEK Automation Solutions cho biết, nhiều doanh nghiệp thường vội vàng tìm kiếm giải pháp công nghệ mà bỏ qua việc sắp xếp lại quy trình. Khi quy trình được tiêu chuẩn hóa, doanh nghiệp sẽ nhận diện được các điểm cần cải tiến, từ đó áp dụng công nghệ một cách hiệu quả hơn, thay vì chỉ chạy theo mà không giải quyết được vấn đề cốt lõi. Đây cũng là giai đoạn tốn nhiều thời gian nhất vì đòi hỏi sự thay đổi tư duy và sự đồng thuận từ toàn bộ tổ chức, từ lãnh đạo cấp cao đến nhân viên vận hành. Tuy nhiên, việc tiêu chuẩn hóa giúp doanh nghiệp xác định rõ các công đoạn, loại bỏ lãng phí và tạo dòng chảy hiệu quả.

Nhằm thúc đẩy sự phát triển của mô hình nhà máy thông minh, Phó Giám đốc NIC cho biết, đơn vị đã phối hợp nhiều tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới để xây dựng các nền tảng hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận mô hình sản xuất mới. Một trong những sáng kiến đáng chú ý là việc hợp tác với Tập đoàn Siemens của Đức để xây dựng không gian trải nghiệm số về nhà máy thông minh. Trong không gian này, các mô hình nhà máy hiện đại trên thế giới được mô phỏng bằng công nghệ số, giúp doanh nghiệp Việt Nam có thể trực tiếp quan sát cách các dây chuyền sản xuất thông minh vận hành.

Bên cạnh đó, NIC cũng đang hợp tác với Tập đoàn Dassault Systèmes để xây dựng Trung tâm AI và Trung tâm Xuất sắc về mô phỏng số và AI tại Việt Nam. Công nghệ mô phỏng số là một trong 11 công nghệ chiến lược đã được Thủ tướng Chính phủ xác định trong các định hướng phát triển khoa học công nghệ. Đây cũng là nền tảng quan trọng để thiết kế, vận hành và tối ưu hóa các nhà máy thông minh. “Các doanh nghiệp khi muốn chuyển đổi từ mô hình nhà máy truyền thống sang nhà máy thông minh có thể đến đây để tìm hiểu, trao đổi và nghiên cứu cách ứng dụng các công nghệ cũng như giải pháp của các tập đoàn công nghệ lớn trên thế giới”, ông Võ Xuân Hoài chia sẻ.