Nhật Bản "mở cửa" nhập khẩu gạo: Cơ hội dành cho chuỗi cung ứng đủ năng lực

Các doanh nghiệp Việt cần chú trọng từ khâu tổ chức sản xuất, kiểm soát chất lượng đến tư duy xuất khẩu dài hạn

Nhật Bản đang cần gạo với mức giá chấp nhận được trong bối cảnh chi phí nội địa tăng cao. Đó chính khoảng trống đang mở ra một cánh cửa hẹp nhưng rất sâu cho các nhà xuất khẩu gạo, trong đó có Việt Nam.

Năm 2025 đánh dấu giai đoạn khó khăn hiếm thấy của ngành lúa gạo Nhật Bản. Sản lượng suy giảm do thời tiết bất lợi, chi phí phân bón, năng lượng và lao động tăng mạnh trong khi nhu cầu tiêu thụ phục hồi sau dịch. Giá gạo nội địa vì thế liên tục thiết lập mặt bằng mới, gây sức ép trực tiếp lên các chuỗi nhà hàng, suất ăn công nghiệp và doanh nghiệp chế biến thực phẩm.

Với doanh nghiệp dịch vụ ăn uống, khi giá gạo trong nước tăng quá nhanh, họ buộc phải nhập khẩu, dù phải chấp nhận thuế cao, ông Trần Văn Minh, chuyên gia về thị trường nông sản châu Á nhận định.

Đáng chú ý, làn sóng nhập khẩu lần này không đến từ các cơ chế mua bán mang tính điều tiết của nhà nước, mà chủ yếu do doanh nghiệp tư nhân tự quyết. Điều này cho thấy nhu cầu thực chất, gắn trực tiếp với bài toán chi phí và khả năng duy trì hoạt động kinh doanh.

Việc Nhật Bản gia tăng nhập khẩu không đồng nghĩa thị trường này dễ tính hơn. Ngược lại, khi doanh nghiệp Nhật trực tiếp đứng ra nhập hàng, các tiêu chí về chất lượng, độ ổn định và uy tín đối tác còn được siết chặt hơn.

Ông Nguyễn Văn Thành, Tổng giám đốc Công ty CP Nông nghiệp Công nghệ cao Trung An cho biết, đối tác Nhật yêu cầu rất gắt gao về vùng nguyên liệu, về kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, hay mỗi lô hàng có đồng nhất không và có đảm bảo được hợp đồng dài hạn hay không?

Nhật Bản coi chuỗi cung ứng là tiêu chí then chốt. Gạo nhập khẩu không chỉ phải đạt chuẩn về chất lượng mà còn phải chứng minh được tính minh bạch, ổn định và an toàn trong suốt quá trình sản xuất - chế biến - vận chuyển.

Thực tế này buộc doanh nghiệp Việt nếu muốn trụ lại phải đầu tư bài bản vào vùng nguyên liệu tập trung, liên kết chặt với hợp tác xã, áp dụng các tiêu chuẩn canh tác nghiêm ngặt, đồng thời nâng cấp hệ thống xay xát, bảo quản và logistics. Những mô hình thu mua manh mún, phụ thuộc thương lái gần như không còn chỗ đứng.

Chính sự khắt khe này lại tạo ra lợi thế cho những doanh nghiệp làm ăn bài bản. Khi đã vượt qua được “hàng rào” này, doanh nghiệp sẽ sở hữu một năng lực cạnh tranh rất khác. Đó chính là khả năng tổ chức chuỗi, ông Trần Văn Minh chia sẻ thêm.

Nhật Bản là thị trường có giá trị gia tăng cao và “nâng chuẩn” cho toàn bộ hoạt động sản xuất - kinh doanh của chính doanh nghiệp xuất khẩu. Trong bối cảnh các doanh nghiệp Nhật ngày càng chủ động nhập khẩu, xu hướng hợp tác dài hạn, phát triển dòng sản phẩm riêng cho từng chuỗi nhà hàng, từng phân khúc tiêu dùng cũng dần hình thành. Đây là cơ hội chỉ dành cho những doanh nghiệp đủ năng lực và tầm nhìn.

Làn sóng nhập khẩu gạo tư nhân của Nhật Bản tăng cao vì thế không chỉ là một hiện tượng thị trường. Đây chính là phép thử rõ ràng cho năng lực cạnh tranh của gạo Việt trong phân khúc cao cấp, nơi chuỗi cung ứng và độ tin cậy mới là điều kiện tiên quyết. Nhật Bản đang “mở cửa”. Còn việc gạo Việt có bước qua được cánh cửa hẹp này hay không phụ thuộc vào khả năng nâng tầm từ gốc đó là: từ tổ chức sản xuất, kiểm soát chất lượng đến tư duy xuất khẩu dài hạn.