Phim ngắn AI - “chiếc bẫy” ngọt ngào nuốt chửng thời gian

Ảnh minh họa - Nguồn: Internet

Cuốn vào vòng xoáy “xem tiếp”

Anh Việt Dũng, 32 tuổi (Hà Nội), mỗi ngày dành khoảng 5 tiếng cho phim ngắn AI. Có ngày, con số này lên tới 10 tiếng liên tục nhìn vào màn hình. Mỗi bộ phim dài 40 đến 60 tập, nhưng anh có thể xem hết trong khoảng một tiếng.

Ông Nguyễn Bảo Trung, Quyền Giám đốc Trung tâm Vision (FPT Smart Cloud) cho rằng, ba yếu tố làm nên sức hút của định dạng này là nhịp độ cao trào dồn dập, nội dung giải tỏa tâm lý và công nghệ hình ảnh đồng nhất.

Theo ông Trung, phim AI phân khúc ngắn đang chia sẻ thị phần với video ngắn trên mạng xã hội. Mỗi tập chỉ kéo dài từ một đến hai phút, nhưng mâu thuẫn được đẩy lên ngay từ ba giây đầu tiên. Người xem không cần ghi nhớ hệ thống nhân vật phức tạp mà vẫn dễ dàng theo dõi.

Về kịch bản, các nhà làm phim AI tận dụng những mô-típ quen thuộc của truyện mạng: nghèo khó hóa giàu có, ly hôn, xuyên không, báo thù. Những khuôn mẫu này tác động trực tiếp vào nhu cầu bù đắp tâm lý. Khán giả nhanh chóng được chứng kiến nhân vật bị xem thường trở nên thành công, người bị oan được minh oan, kẻ xấu bị trừng phạt.

Nhà văn Lê Thanh Ngân nhận định, sự bùng nổ của phim ngắn AI, phim màn hình dọc và các video review phim nhanh đang tạo ra một dạng thức giải trí có sức hút đặc biệt. Người xem dễ bị cuốn từ tập này sang tập khác mà không nhận ra mình đang đánh đổi thời gian, khả năng tập trung và những kết nối trong đời sống thực.

Cơ chế giữ chân người xem nằm ở những điểm dừng đúng lúc. Khi nút thắt sắp được tháo gỡ, sự thật chuẩn bị hé lộ hoặc cánh cửa sắp mở, tập phim bất ngờ kết thúc. Cảm giác “chỉ còn một chút nữa” khiến khán giả bấm xem.

Sức hút này đã nhanh chóng chuyển thành giá trị thương mại. Theo Reuters, phim ngắn AI bắt nguồn từ Trung Quốc nhưng đang lan rộng sang Mỹ và nhiều thị trường khác thông qua các ứng dụng như ReelShort, GoodShort, cùng hoạt động quảng bá trên TikTok, Instagram Reels, Facebook và YouTube Shorts.

Báo cáo của Sensor Tower cho biết doanh thu mua hàng trong ứng dụng của các nền tảng phim ngắn đạt khoảng 700 triệu USD trong quý I/2025, gần gấp 4 lần mức 178 triệu USD của cùng kỳ năm 2024. Theo công ty nghiên cứu thị trường Omdia, doanh thu toàn cầu của lĩnh vực micro-drama đạt khoảng 11 tỷ USD trong năm 2025 và có thể tăng lên 14 tỷ USD vào cuối năm 2026.

Khi màn hình lấn át đời sống thực

Theo nhà văn Lê Thanh Ngân, cơ chế của phim ngắn tương tự nhiều hình thức giải trí có tính gây nghiện: liên tục đặt phần thưởng ở phía trước, khiến người xem dừng lại khó khăn.

Đáng lo hơn, tác động không chỉ nằm ở số giờ xem mà còn ở khả năng tập trung và sự kiên nhẫn. Khi quen với những biến cố dồn dập, người xem có thể cảm thấy những hoạt động chậm rãi như đọc sách, xem một bộ phim có chiều sâu hay chờ đợi kết quả công việc trở nên kém hấp dẫn.

Đối với người cao tuổi, nhà văn cho rằng hệ quả càng đáng lưu ý. Việc thức đêm, ngồi bất động trong thời gian dài và thu hẹp giao tiếp xã hội có thể ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống thể chất và tinh thần.

Nhiều phim ngắn khai thác các mô-típ con cái bất hiếu, mẹ chồng - nàng dâu, tranh giành tài sản, lừa lọc và trả thù. Nếu liên tục tiếp xúc với những nội dung đầy xung đột, người xem có thể bị cuốn sâu vào thế giới bi kịch hư cấu, từ đó ảnh hưởng đến tâm trạng và cách nhìn về các mối quan hệ.

Nhà văn Lê Thanh Ngân cho biết, một phần đáng chú ý của làn sóng phim ngắn AI hiện nay đến từ Trung Quốc. Tại quốc gia này, sự phát triển nhanh của phim ngắn cũng kéo theo yêu cầu quản lý nội dung. Từ đầu năm 2025, Tổng cục Phát thanh và Truyền hình Quốc gia Trung Quốc đã tăng cường quản lý, trong đó có những yêu cầu liên quan đến các kịch bản cổ xúy bạo lực tinh thần, trả thù cực đoan hoặc làm sai lệch các giá trị đạo đức.

Tuy nhiên, sức hấp dẫn thương mại vẫn thúc đẩy loại hình này phát triển. AI giúp rút ngắn quá trình viết kịch bản, dựng hình và lồng tiếng, trong khi thuật toán có thể phân tích hành vi người dùng để tiếp tục đề xuất nội dung phù hợp. Với các nền tảng thu phí theo tập, người xem có thể trả từ vài nghìn đến vài chục nghìn, thậm chí vài trăm nghìn đồng để mở khóa tập mới.

Theo thông tin được cung cấp, một nghiên cứu công bố trên tạp chí NeuroImage năm 2023 của Đại học Oxford cho thấy những người tiêu thụ video ngắn nhiều hơn 3 tiếng mỗi ngày xuất hiện tình trạng giảm mật độ chất xám đáng kể. Các luồng nội dung dồn dập được cho là khiến não quen với kích thích nhanh, từ đó có thể ảnh hưởng đến tư duy sâu và tính kiên nhẫn.

Giáo sư Sherry Turkle từ Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) từng dùng cụm từ “kết nối ảo, cô đơn thật” để mô tả một nghịch lý của đời sống số. Với phim ngắn AI, câu hỏi càng đáng suy ngẫm khi khán giả có thể say mê những nhân vật sở hữu ngoại hình gần như hoàn hảo, hành xử theo đúng mong muốn, trong khi con người thật luôn tồn tại những bất toàn và va vấp.

Điều đó không có nghĩa mọi phim ngắn hay nội dung AI đều tiêu cực. Công nghệ đang mở ra phương thức sáng tạo mới, giúp sản xuất và tiếp cận nội dung nhanh hơn. Vấn đề nằm ở cách sử dụng công nghệ và khả năng kiểm soát sự chú ý của mỗi người.

Phim ngắn AI có thể là một hình thức giải trí hấp dẫn, nhưng không nên trở thành toàn bộ đời sống tinh thần. Khi một người dành hàng giờ trước màn hình mà quên vận động, đọc sách, trò chuyện với gia đình hay bước ra ngoài, câu chuyện đã vượt khỏi phạm vi sở thích.

Giữa tốc độ ngày càng nhanh của công nghệ, điều cần giữ lại có thể chính là những khoảng chậm: một cuộc trò chuyện trực tiếp, một cuốn sách đọc trọn vẹn, một bộ phim đủ dài để suy ngẫm, hay một buổi chiều không cần đến màn hình.