Tâm thế doanh nghiệp Việt Nam trước nhịp chuyển động của nền kinh tế toàn cầu

Triển vọng kinh tế Việt Nam năm 2025 dưới góc nhìn của cộng đồng doanh nghiệp đã cho thấy sự phân hóa mạnh mẽ theo từng giai đoạn. Đầu năm, nhờ đà tăng trưởng GDP khả quan của năm trước, kỳ vọng vào viễn cảnh tươi sáng trở thành xu thế chủ đạo. Có tới 62,1% doanh nghiệp tin rằng mức tăng trưởng từ 7% trở lên là khả thi, trong đó nhiều ý kiến còn lạc quan hơn với kịch bản trên 8%. Tâm lý thị trường lúc ấy nghiêng về niềm tin vào một chu kỳ phục hồi bền vững, khi nền kinh tế vừa vượt qua giai đoạn đầy thử thách của dịch bệnh và những gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu.

Tuy nhiên, đến tháng 4/2025, tình hình đã có sự thay đổi rõ rệt sau cú sốc thuế quan từ Mỹ. Những tín hiệu bất lợi từ thương mại quốc tế ngay lập tức làm lung lay niềm tin của doanh nghiệp. Tỷ lệ tin vào kịch bản GDP tăng trưởng trên 8% giảm mạnh xuống còn 10,7%, trong khi mức 7,5–8% cũng chỉ còn 14,3%. Trái lại, kịch bản tăng trưởng 6,5-7% vươn lên dẫn dắt, chiếm tới 30,4% số doanh nghiệp tin tưởng. Điều này phản ánh sự thận trọng và tâm lý phòng vệ khi các doanh nghiệp nhận thấy những rủi ro từ biến động bên ngoài có thể tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất - kinh doanh trong nước. Tuy vậy, cũng cần nhấn mạnh rằng chỉ có 3,6% doanh nghiệp bi quan dự báo GDP tăng dưới 6%, cho thấy cộng đồng doanh nghiệp vẫn giữ niềm tin nhất định vào khả năng duy trì đà tăng trưởng trung bình.

Nguồn: Khảo sát doanh nghiệp TOP 500, tháng 1-4-8/2025

Đến tháng 8/2025, sau những nỗ lực đàm phán thương mại cùng với hàng loạt nghị quyết, nghị định cải thiện môi trường đầu tư - kinh doanh được Chính phủ ban hành, niềm tin của doanh nghiệp đã có phần hồi phục. Tỷ lệ doanh nghiệp tin tưởng vào kịch bản tăng trưởng cao quay trở lại mức 17%, trong khi hai kịch bản 7-7,5% và 7,5-8% đều đạt 23,4%. Bức tranh tuy còn phân hóa nhưng cho thấy rõ niềm tin đang được củng cố, phản ánh tâm thế của doanh nghiệp đã bớt bi quan và sẵn sàng chuẩn bị cho một giai đoạn tăng trưởng mới.

Cuộc cách mạng khai phóng tư duy thể chế

Niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp không đến từ những kỳ vọng mơ hồ, mà được nâng đỡ bằng các cải cách mạnh mẽ của Chính phủ. Có thể coi đây là một cuộc cách mạng khai phóng tư duy thể chế, mở đường giải phóng tiềm năng cho doanh nghiệp và toàn bộ nền kinh tế. Điểm nhấn lớn nhất chính là “bộ tứ nghị quyết” gồm Nghị quyết 57-NQ/TW về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; Nghị quyết 59-NQ/TW về hội nhập quốc tế trong tình hình mới; Nghị quyết 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật; và Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân. Những nghị quyết này không chỉ xác lập mục tiêu chiến lược cho từng lĩnh vực, mà còn tạo ra một cấu trúc chính sách gắn kết, đặt nền móng cho sự phát triển cân bằng giữa kinh tế, xã hội và an ninh quốc phòng.

Nguồn: Khảo sát doanh nghiệp TOP 500, tháng 1-4-8/2025

Điểm đặc biệt quan trọng trong cải cách thể chế lần này là tinh thần giảm phiền hà, cắt bỏ rào cản và tăng cường bảo vệ doanh nghiệp. Chỉ tính riêng đến tháng 8/2025, đã có hơn một trăm thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh được bãi bỏ, cùng hàng trăm thủ tục khác được đơn giản hóa. Đây là bước đi cụ thể giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian, chi phí và giảm rủi ro pháp lý. Đồng thời, Chính phủ cũng khẳng định quan điểm không hình sự hóa quan hệ kinh tế, phân định rõ ràng giữa sai phạm hành chính và sai phạm hình sự. Điều này mang lại cho doanh nghiệp một “lá chắn” pháp lý, giảm bớt lo ngại rủi ro khi tham gia đầu tư, kinh doanh.

Song song với đó là nỗ lực khơi thông và huy động mọi nguồn lực cho phát triển. Doanh nghiệp ngày càng có điều kiện tiếp cận thuận lợi hơn với đất đai, vốn, nhân lực chất lượng cao, cũng như cơ hội tham gia vào các dự án chiến lược và chuỗi giá trị toàn cầu. Sự kết nối giữa doanh nghiệp tư nhân, doanh nghiệp nhà nước và khu vực FDI được tăng cường, mở ra các cụm liên kết ngành và chuỗi cung ứng mới. Đây chính là nền tảng tạo động lực để doanh nghiệp bứt phá trong một môi trường ngày càng minh bạch và thuận lợi hơn.

Những kết quả ban đầu đã được phản ánh qua các khảo sát. Điểm số về môi trường pháp lý tăng đáng kể từ 2,94 lên 3,64 trong vòng một năm, cho thấy sự cải thiện rõ nét. Các yếu tố hạ tầng công cộng cũng có bước tiến, đạt 3,46 điểm. Tuy chưa đạt đến mức đột phá, nhưng sự dịch chuyển tích cực này là tín hiệu rõ ràng cho thấy cải cách đang đi đúng hướng và bắt đầu phát huy hiệu quả trong thực tiễn.

Tư duy dài hạn: từ phòng thủ sang kiến tạo

Khi niềm tin được củng cố, doanh nghiệp có điều kiện để chuyển từ trạng thái phòng thủ sang tư duy kiến tạo dài hạn. Thay vì chỉ tập trung ứng phó rủi ro chính sách, họ đã sẵn sàng tái phân bổ nguồn lực cho những mục tiêu phát triển bền vững và giá trị gia tăng cao hơn. Khảo sát mới nhất của Vietnam Report chỉ ra rằng chiến lược được nhiều doanh nghiệp lựa chọn nhất trong nửa cuối năm 2025 chính là đẩy mạnh đầu tư, đổi mới công nghệ và chuyển đổi số, với tỷ lệ lên tới 78,9%. Điều này phản ánh rõ xu thế tất yếu: trong một nền kinh tế hội nhập, công nghệ trở thành chìa khóa để tối ưu chi phí, nâng cao hiệu quả và tạo lợi thế cạnh tranh bền vững.

Nguồn: Khảo sát doanh nghiệp TOP 500, tháng 1-4-8/2025

Bên cạnh công nghệ, yếu tố con người tiếp tục giữ vị trí trung tâm. Hơn một nửa doanh nghiệp khẳng định đào tạo và nâng cao chất lượng nhân sự là ưu tiên chiến lược, bởi lẽ chỉ khi có nguồn nhân lực giỏi mới có thể phát huy hết sức mạnh của công nghệ. Đồng thời, quản trị rủi ro ngày càng được chú trọng, tỷ lệ quan tâm tăng từ 32,8% lên 52,6%. Điều này phản ánh bài học sâu sắc từ những biến động bất định của kinh tế toàn cầu, buộc doanh nghiệp phải xây dựng một “hệ miễn dịch” đủ mạnh để chống chọi trước khủng hoảng.

Điểm nhấn đáng chú ý là sự gia tăng nhanh chóng của các chiến lược phát triển bền vững và trách nhiệm xã hội. Nếu như một năm trước, chỉ 9,6% doanh nghiệp đặt nặng yếu tố này, thì nay đã có tới 47,4% coi đây là trọng tâm. Sự dịch chuyển đó cho thấy doanh nghiệp Việt Nam đã vượt qua tư duy ngắn hạn, hướng tới sự cân bằng giữa tăng trưởng lợi nhuận và phát triển lâu dài. Chính sự thay đổi này mở ra cơ hội để Việt Nam nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu, khi các tiêu chuẩn về phát triển bền vững ngày càng trở thành điều kiện bắt buộc trong thương mại quốc tế.