108 doanh nghiệp bền bỉ tạo lợi nhuận qua một thập kỷ

Sức bền được đo bằng một thập kỷ

Một năm kinh doanh thuận lợi có thể giúp doanh nghiệp đạt mức lợi nhuận cao, nhưng duy trì khả năng sinh lời qua nhiều chu kỳ lại là câu chuyện khác. Dữ liệu 10 năm của Top 500 Doanh nghiệp lợi nhuận tốt nhất Việt Nam (PROFIT500) do Vietnam Report công bố phần nào cho thấy khoảng cách giữa hai khái niệm này.

PROFIT500 được công bố từ năm 2017, tiếp nối hướng nghiên cứu trước đó của Vietnam Report về các doanh nghiệp có năng lực tạo nguồn lực và đóng góp đáng kể cho nền kinh tế. Nếu bảng xếp hạng V1000 nhìn doanh nghiệp qua đóng góp thuế thu nhập doanh nghiệp, PROFIT500 tập trung sâu hơn vào nền tảng tạo ra nguồn lực ấy - năng lực tạo lợi nhuận.

Sau 10 kỳ xếp hạng, có 1.828 doanh nghiệp từng góp mặt trong PROFIT500. Tuy nhiên, sau khi loại trùng giữa các bảng xếp hạng, chỉ 108 doanh nghiệp duy trì sự hiện diện liên tục trong suốt giai đoạn 2017-2026. Trong số này, 83 doanh nghiệp liên tục có mặt trong Top 500 Doanh nghiệp lợi nhuận tốt nhất Việt Nam và 65 doanh nghiệp liên tục thuộc Top 500 Doanh nghiệp tư nhân lợi nhuận tốt nhất Việt Nam.

Nguồn: Vietnam Report

Điều đáng chú ý là duy trì vị trí trong nhóm này không đồng nghĩa lợi nhuận của doanh nghiệp năm sau luôn cao hơn năm trước.

Thực tế, trong 108 doanh nghiệp, chỉ 5 doanh nghiệp duy trì được lợi nhuận trước thuế tăng liên tục từ năm 2016 đến năm 2025. Phần lớn còn lại trải qua những năm tăng, giảm đan xen. Điều đó phản ánh khá rõ đặc điểm của hoạt động kinh doanh: ngay cả doanh nghiệp lớn cũng khó đứng ngoài ảnh hưởng của chu kỳ kinh tế, biến động thị trường, chi phí đầu vào hay những cú sốc bên ngoài.

Nhưng nếu kéo dài khoảng thời gian quan sát, bức tranh lại tích cực hơn. Đến năm 2025, có 96/108 doanh nghiệp đạt lợi nhuận trước thuế cao hơn năm 2016. Tốc độ tăng trưởng lợi nhuận trước thuế điển hình của nhóm, tính theo trung vị, đạt khoảng 10,3%/năm. Có 66 doanh nghiệp, tương đương hơn 60% số doanh nghiệp trong nhóm, ít nhất đã nhân đôi lợi nhuận so với đầu kỳ.

Đáng chú ý hơn, tổng lợi nhuận trước thuế của 108 doanh nghiệp tăng từ khoảng 207.700 tỷ đồng năm 2016 lên 645.300 tỷ đồng năm 2025, tức quy mô đã tăng hơn ba lần sau gần một thập kỷ.

Những con số này cho thấy một cách nhìn khác về hiệu quả doanh nghiệp. Lợi nhuận của từng năm vẫn quan trọng, nhưng sức khỏe dài hạn còn phụ thuộc vào khả năng duy trì nền tảng tạo lợi nhuận qua những giai đoạn thị trường thuận lợi lẫn khó khăn.

Nguồn: Vietnam Report

Qua những phép thử của thị trường

Sức bền này thể hiện khá rõ khi đặt 108 doanh nghiệp vào những giai đoạn biến động lớn của nền kinh tế.

Năm 2020 là một ví dụ. Khi đại dịch COVID-19 tác động mạnh tới hoạt động sản xuất, kinh doanh, tổng lợi nhuận trước thuế của 108 doanh nghiệp giảm 2,9% so với năm trước. Dù vậy, 71 doanh nghiệp vẫn duy trì hoặc gia tăng lợi nhuận. Trong cả hai năm 2020-2021, có 61 doanh nghiệp không ghi nhận năm nào lợi nhuận trước thuế thấp hơn mức trước đại dịch.

Khả năng phục hồi sau cú sốc cũng đáng chú ý. Đến năm 2022, 97/108 doanh nghiệp đã lấy lại hoặc vượt mức lợi nhuận của năm 2019; đến năm 2025, con số này tăng lên 102 doanh nghiệp.

Một phép thử khác diễn ra vào năm 2023. Tổng lợi nhuận trước thuế của nhóm giảm khoảng 7%, với 57/108 doanh nghiệp ghi nhận lợi nhuận đi xuống. Tuy nhiên, sang năm 2024 đã có 75 doanh nghiệp tăng lợi nhuận và đến năm 2025 con số tăng lên 87. Mức tăng trưởng lợi nhuận trước thuế điển hình cũng cải thiện từ khoảng 10,9% năm 2024 lên 17,8% năm 2025.

Diễn biến trên cho thấy “bền vững” không nên được hiểu đơn giản là lợi nhuận phải tăng trong mọi năm. Trong môi trường kinh doanh luôn biến động, khả năng hấp thụ cú sốc, bảo toàn nền tảng hoạt động và nhanh chóng lấy lại đà tăng trưởng cũng là những thước đo quan trọng.

Một điểm đáng chú ý khác là sự hiện diện liên tục trong PROFIT500 không đồng nghĩa vị trí của doanh nghiệp bất biến.

Hơn một nửa số doanh nghiệp có mặt liên tục trong hai bảng xếp hạng trải qua biên độ thay đổi thứ hạng trên 100 bậc. Tuy nhiên, vẫn có 27/83 doanh nghiệp ở bảng xếp hạng chung và 23/65 doanh nghiệp thuộc bảng doanh nghiệp tư nhân giữ vị trí trong Top 100 ở cả 10 kỳ.

Điều đó phản ánh sự cạnh tranh và biến động đáng kể giữa các ngành cũng như giữa chính những doanh nghiệp dẫn đầu. Vị trí có thể thay đổi nhưng khả năng duy trì trong nhóm doanh nghiệp lợi nhuận tốt qua thời gian mới là yếu tố tạo nên điểm chung của 108 doanh nghiệp.

Lợi nhuận tập trung ở những ngành tạo nguồn lực lớn

Xét về cơ cấu, 108 doanh nghiệp trải rộng trên 18 nhóm ngành. Tuy nhiên, hơn một nửa tập trung tại ba lĩnh vực gồm Tài chính; Bất động sản - Xây dựng - Vật liệu xây dựng; và Vận tải - Logistics.

Tài chính có số lượng lớn nhất với 29 doanh nghiệp, trong khi hai nhóm Bất động sản - Xây dựng - Vật liệu xây dựng và Vận tải - Logistics cùng có 14 doanh nghiệp.

Khoảng cách còn rõ hơn khi xét về quy mô lợi nhuận. Theo đó, 36 doanh nghiệp thuộc ba nhóm Tài chính, Thông tin - Truyền thông và Khoáng sản - Xăng dầu đóng góp tới 83,5% tổng lợi nhuận trước thuế của 108 doanh nghiệp. Riêng lĩnh vực Tài chính chiếm 58,3% tổng lợi nhuận trước thuế.

Cơ cấu này cho thấy vai trò đáng kể của những lĩnh vực có quy mô tài sản và khả năng tạo nguồn lực lớn. Song việc các doanh nghiệp bền bỉ về lợi nhuận phân bố trên 18 nhóm ngành cũng cho thấy không tồn tại một con đường duy nhất để duy trì hiệu quả kinh doanh.

Với lĩnh vực tài chính, những yếu tố như quản trị rủi ro, phát triển khách hàng và chuyển đổi số ngày càng được chú trọng. Trong lĩnh vực công nghệ, động lực cạnh tranh đang mở rộng sang AI, dữ liệu, an ninh mạng và chất lượng nhân lực. Còn với bất động sản, xây dựng và vật liệu xây dựng, năng lực triển khai dự án, tái cấu trúc và đổi mới sản phẩm có vai trò ngày càng đáng kể.

Nhìn rộng hơn, lợi nhuận không chỉ là con số cuối cùng trên báo cáo kết quả kinh doanh. Đây còn là nguồn lực để doanh nghiệp tái đầu tư, mở rộng sản xuất, đổi mới công nghệ, củng cố năng lực tài chính và tăng khả năng chống chịu trước biến động.

Một thập kỷ với nhiều chu kỳ tăng - giảm vì vậy tạo ra phép thử dài hơn đối với sức khỏe doanh nghiệp. Qua 10 kỳ PROFIT500, sự thay đổi về lợi nhuận và thứ hạng vừa phản ánh hành trình riêng của từng doanh nghiệp, vừa cho thấy những dịch chuyển trong môi trường kinh doanh và tương quan cạnh tranh giữa các ngành.

Từ góc nhìn đó, điểm đáng chú ý nhất của 108 doanh nghiệp không phải là họ chưa từng trải qua năm khó khăn. Ngược lại, dữ liệu cho thấy nhiều doanh nghiệp từng giảm lợi nhuận, thậm chí thay đổi mạnh về thứ hạng. Giá trị nằm ở khả năng duy trì nền tảng tạo lợi nhuận đủ lâu để vượt qua các chu kỳ và tiếp tục tạo nguồn lực cho giai đoạn tiếp theo.

Sau cùng, một năm lợi nhuận cao có thể phản ánh một thời điểm kinh doanh thuận lợi; còn duy trì khả năng sinh lời qua một thập kỷ lại phản ánh sức bền của mô hình kinh doanh, năng lực quản trị và khả năng thích ứng. Với doanh nghiệp, thời gian vì thế không chỉ là thước đo kết quả, mà còn là phép thử của chất lượng tăng trưởng dài hạn.