Tín chỉ Carbon - Cơ hội vàng cho doanh nghiệp Việt trong chuyển đổi xanh

Tín chỉ carbon giúp doanh nghiệp giảm chi phí phát thải, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường toàn cầu

Tín chỉ carbon, biểu trưng cho lượng khí nhà kính được giảm hoặc hấp thụ, đã trở thành một loại hàng hóa giá trị trên thị trường toàn cầu, mang lại lợi ích kép về môi trường và kinh tế. Với cam kết mạnh mẽ của Việt Nam trong ứng phó biến đổi khí hậu, tín chỉ carbon không chỉ là công cụ để giảm phát thải, mà còn là đòn bẩy thúc đẩy doanh nghiệp chuyển đổi sang mô hình sản xuất xanh, bền vững. Các chuyên gia và doanh nghiệp tiên phong đã nhấn mạnh rằng tín chỉ carbon là chìa khóa để Việt Nam hội nhập vào xu hướng toàn cầu, từ đó thu hút đầu tư và khẳng định vai trò trong nỗ lực giảm phát thải. Tuy nhiên, để biến tiềm năng thành hiện thực, cần có các giải pháp đồng bộ từ chính sách đến hỗ trợ kỹ thuật và tài chính.

Tín chỉ carbon - động lực tài chính cho net zero

Tín chỉ carbon đã khẳng định vai trò như một động lực tài chính quan trọng, hỗ trợ Việt Nam tiến gần hơn đến mục tiêu Net Zero. Việt Nam đã đạt được thành tựu đáng kể với hơn 60 triệu tấn CO2 giảm thông qua 274 dự án theo Cơ chế Phát triển Sạch (CDM), cùng 45 dự án theo Tiêu chuẩn Các-bon Được Thẩm định (VCS) và 58 dự án theo Tiêu chuẩn Vàng (GS). Những dự án này, tập trung vào các lĩnh vực như năng lượng tái tạo, nông nghiệp, và lâm nghiệp, không chỉ góp phần giảm phát thải mà còn tạo ra nguồn doanh thu đáng kể từ thị trường carbon tự nguyện. Với hơn hai thập kỷ kinh nghiệm, Việt Nam sở hữu nền tảng vững chắc để khai thác thị trường này, từ đó hỗ trợ doanh nghiệp tham gia vào chuỗi giá trị xanh toàn cầu.

Doanh nghiệp tiên phong như Công ty Thành Thành Công (TTC) Biên Hòa và Husk Việt Nam đã minh chứng cho tiềm năng tài chính của tín chỉ carbon. TTC Biên Hòa triển khai dự án sản xuất phân hữu cơ từ bã mía, lục lạc và phân bò, dự kiến tạo ra 463.000 tín chỉ carbon trong chu kỳ 10 năm từ 2022 đến 2032. Dự án này đã giúp giảm phát thải từ 158 kg CO2/tấn thành phẩm năm 2021 xuống 121 kg vào năm 2024, đồng thời tạo nguồn doanh thu từ giao dịch tín chỉ.

Husk Việt Nam, với công nghệ đốt yếm khí phế thải nông nghiệp như trấu, bã cà phê và bã mía, đã bán tín chỉ carbon trực tiếp cho các đối tác châu Âu, tận dụng nhu cầu ngày càng tăng từ thị trường quốc tế. Những ví dụ này cho thấy các ngành nông nghiệp, quản lý chất thải, và năng lượng tái tạo của Việt Nam có tiềm năng dồi dào để tạo tín chỉ, mang lại lợi ích kinh tế và nâng cao giá trị thương hiệu.

Nhu cầu tín chỉ carbon toàn cầu đang tăng mạnh, như bà Sibylle BachmannBà Sibylle Bachmann, Trưởng Cơ quan hợp tác phát triển, Đại sứ quán Thụy Sỹ đã chỉ ra, với khoảng 1/5 trong số 2.000 doanh nghiệp lớn nhất thế giới cam kết đạt Net Zero vào năm 2050. Dự báo thị trường carbon tự nguyện có thể đạt quy mô từ 10 đến 40 tỷ USD vào năm 2030, tạo cơ hội lớn cho doanh nghiệp Việt Nam thu hút đầu tư và khẳng định vị thế trong chuỗi cung ứng xanh. Tuy nhiên, chi phí sản xuất tín chỉ vẫn là một thách thức. Bà Võ Hoàng Nga, Giám đốc TTC Biên Hòa cho biết, công ty đã chi hơn 2 tỷ đồng để đạt 5.000 tín chỉ trong giai đoạn đầu, cho thấy cần có các giải pháp giảm chi phí và đơn giản hóa quy trình để khuyến khích nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs), tham gia thị trường.

Giải pháp thúc đẩy tín chỉ carbon tại Việt Nam

Để khai thác tối đa tiềm năng của tín chỉ carbon, Việt Nam cần triển khai các giải pháp đồng bộ, từ chính sách đến hỗ trợ kỹ thuật và tài chính. Một ưu tiên hàng đầu là phát triển tiêu chuẩn tín chỉ carbon nội địa, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các tiêu chuẩn quốc tế như Verra hay Gold Standard. Bà Võ Hoàng Nga chia sẻ rằng, quy trình chứng nhận Verra phức tạp, mất ba năm để TTC Biên Hòa nhận được chứng nhận đầu tiên, với chi phí cao gây khó khăn cho SMEs. Tiêu chuẩn nội địa sẽ đơn giản hóa quy trình, giảm chi phí và thời gian, tạo điều kiện cho nhiều doanh nghiệp tham gia thị trường tự nguyện, từ đó mở rộng quy mô giao dịch tín chỉ.

Cơ chế giao dịch tự do là một giải pháp quan trọng để khuyến khích doanh nghiệp tham gia. Ông Nguyễn Anh Tuấn, Tổng Giám đốc Husk Việt Nam cho biết, Husk đã bán tín chỉ carbon trực tiếp cho châu Âu tại Campuchia mà không qua trung gian. Ông đề xuất Việt Nam xây dựng thị trường giao dịch tự do, dựa trên cung cầu, để giảm chi phí và tăng tính linh hoạt. Điều này đòi hỏi hoàn thiện khung pháp lý, bao gồm sửa đổi Nghị định 06/2022/NĐ-CP để tạo điều kiện thuận lợi cho giao dịch tín chỉ cả trong nước và quốc tế. Ông Tăng Thế Cường, Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường thì nhấn mạnh rằng, cần đảm bảo hài hòa lợi ích giữa quốc gia, địa phương, và doanh nghiệp để thị trường tự nguyện phát triển bền vững.

Tuy nhiên, hỗ trợ kỹ thuật và tài chính là yếu tố không thể thiếu. Bà Elvira Morella, Giám đốc Bộ phận Tư vấn và Nghiên cứu Kinh tế khu vực Đông Á và Thái Bình Dương, Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC) khẳng định rằng, IFC sẵn sàng tài trợ trực tiếp và đóng vai trò xúc tác để huy động đầu tư tư nhân vào các dự án xanh, giúp doanh nghiệp vượt qua rào cản chi phí. Đồng thời, cần đẩy mạnh truyền thông và đào tạo để nâng cao nhận thức của doanh nghiệp về lợi ích kinh tế và môi trường của tín chỉ carbon. Các chương trình đào tạo về kiểm kê khí nhà kính, đo lường, báo cáo, và thẩm định (MRV) sẽ giúp doanh nghiệp, đặc biệt là SMEs tham gia thị trường hiệu quả hơn. Ông Tăng Thế Cường đề xuất xây dựng sổ tay hướng dẫn chi tiết, hỗ trợ doanh nghiệp nắm rõ quy trình và tối ưu hóa lợi ích từ thị trường carbon.

Tín chỉ carbon, với vai trò cơ hội vàng, không chỉ giúp doanh nghiệp Việt Nam đóng góp vào mục tiêu Net Zero mà còn mở ra cánh cửa tài chính và cạnh tranh quốc tế. Các chuyên gia cho rằng, với sự đồng hành của Chính phủ, các đối tác quốc tế, và nỗ lực của khu vực tư nhân, Việt Nam có thể biến tiềm năng này thành hiện thực, từng bước xây dựng một nền kinh tế xanh, bền vững, và hội nhập toàn cầu.