Xanh hóa logistics - cuộc đua sống còn của chuỗi cung ứng

Cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 của Việt Nam tại COP26 đang tạo ra áp lực chuyển đổi sâu rộng đối với nhiều lĩnh vực kinh tế, đặc biệt là ngành logistics - mắt xích quan trọng của chuỗi cung ứng quốc gia.

Chi phí logistics của Việt Nam chiếm khoảng 16-20% GDP, cao hơn đáng kể so với mức 10-12% tại các nền kinh tế phát triển

Với đặc thù phụ thuộc lớn vào vận tải đường bộ, hệ thống kho bãi tiêu thụ năng lượng cao và mạng lưới giao nhận rộng, logistics được xem là một trong những ngành chịu sức ép giảm phát thải mạnh nhất hiện nay. Nếu không chuyển đổi kịp thời, doanh nghiệp có nguy cơ bị loại khỏi chuỗi cung ứng toàn cầu đang ngày càng siết chặt tiêu chuẩn môi trường.

Theo Ngân hàng Thế giới (WB), chi phí logistics của Việt Nam chiếm khoảng 16-20% GDP, cao hơn đáng kể so với mức 10-12% tại các nền kinh tế phát triển. Khoảng 75% hàng hóa vẫn vận chuyển bằng đường bộ, trong khi phần lớn phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch, khiến lượng phát thải carbon duy trì ở mức cao.

Ông Đào Trọng Khoa, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA), cho rằng biến đổi khí hậu đang trở thành thách thức lớn của thế kỷ XXI, trong khi logistics đóng góp khoảng 7-8% lượng phát thải CO₂ toàn cầu. Khi các hiệp định thương mại thế hệ mới gắn chặt với tiêu chuẩn phát triển bền vững, việc giảm “dấu chân carbon” đã trở thành yêu cầu mang tính sống còn đối với doanh nghiệp logistics Việt Nam.

Chuyển đổi xanh không chỉ nhằm giảm phát thải mà còn mở ra cơ hội nâng cao năng lực cạnh tranh, cải thiện hình ảnh thương hiệu và gia tăng khả năng tiếp cận thị trường quốc tế. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải thúc đẩy chuyển đổi năng lượng, đầu tư phương tiện tiết kiệm nhiên liệu, ứng dụng năng lượng tái tạo và đẩy mạnh số hóa vận hành.

Tuy nhiên, khảo sát của VLA cho thấy khoảng cách chuyển đổi vẫn còn lớn. Phần lớn doanh nghiệp đã nhận thức được xu hướng xanh hóa, nhưng số đơn vị triển khai bài bản chủ yếu tập trung ở nhóm doanh nghiệp lớn hoặc có vốn đầu tư nước ngoài. Với các doanh nghiệp vừa và nhỏ, rào cản chi phí, công nghệ và áp lực cạnh tranh về giá vẫn là thách thức lớn.

Logistics xanh - lợi thế cạnh tranh mới trong kỷ nguyên ESG

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu chuyển sang đánh giá theo tiêu chuẩn ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị), logistics xanh đang trở thành yếu tố tạo khác biệt chiến lược.

Bà Nguyễn Lê Hằng, Trưởng bộ phận, Giám đốc Đối ngoại SLP Vietnam, nhận định tiêu chuẩn xanh mang lại lợi thế cạnh tranh thông qua “3 chữ T”: Tiết kiệm, Tốc độ và Thích ứng. Việc phát triển hạ tầng logistics xanh kết hợp công nghệ số giúp doanh nghiệp tối ưu vận hành, giảm tiêu hao năng lượng và nâng cao hiệu suất khai thác.

Khi các tập đoàn quốc tế yêu cầu minh bạch dữ liệu phát thải carbon, chứng chỉ công trình xanh và sử dụng năng lượng tái tạo trong chuỗi cung ứng, doanh nghiệp logistics không còn chỉ cạnh tranh bằng giá mà phải cạnh tranh bằng tính bền vững.

Xu hướng này đang thay đổi toàn bộ cách vận hành ngành logistics. Số hóa dữ liệu, tối ưu hóa tuyến đường, quản trị tồn kho thông minh và tự động hóa kho bãi trở thành những công cụ quan trọng giúp doanh nghiệp vừa giảm chi phí vừa giảm phát thải.

Ở góc độ dài hạn, logistics xanh còn góp phần giải quyết bài toán chi phí logistics cao của Việt Nam - một trong những điểm nghẽn lớn đối với năng lực cạnh tranh quốc gia.

Cuộc đua xanh hóa của các “ông lớn” bưu vận

Nguồn phát thải lớn nhất của logistics đô thị đến từ hoạt động giao hàng chặng cuối. Vì vậy, điện khí hóa đội xe giao nhận đang trở thành xu hướng chuyển đổi trọng tâm.

Bước sang năm 2026, nhiều doanh nghiệp bưu chính và giao nhận tại Việt Nam đã chuyển từ giai đoạn thử nghiệm sang triển khai quy mô lớn phương tiện vận tải xanh.

Ảnh minh họa

Vietnam Post đã đưa vào vận hành hàng trăm xe máy điện tại các đô thị lớn và tiếp tục mở rộng đội xe giao nhận thân thiện môi trường nhằm giảm phát thải cũng như chi phí nhiên liệu dài hạn. Song song với đó, các doanh nghiệp như Viettel Post, GHN và J&T Express tăng cường ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và phân tích dữ liệu để tối ưu định tuyến giao hàng, hạn chế xe chạy rỗng và giảm mức tiêu hao năng lượng.

Ở cấp độ toàn cầu, DHL Group đặt mục tiêu điện hóa hơn 66% đội xe giao hàng chặng cuối vào năm 2030, hướng tới mô hình logistics trung hòa phát thải. Theo các chuyên gia, khi hạ tầng trạm sạc, công nghệ đổi pin và năng lượng tái tạo tiếp tục hoàn thiện, quá trình điện khí hóa sẽ diễn ra nhanh hơn tại các đô thị lớn của Việt Nam.

Không chỉ phương tiện vận tải, hệ thống kho bãi, vốn tiêu thụ lượng điện năng lớn cũng bước vào giai đoạn chuyển đổi xanh mạnh mẽ. Các nhà phát triển hạ tầng logistics như BW Industrial hay Frasers Property Vietnam đang tích hợp điện mặt trời áp mái, vật liệu tiết kiệm năng lượng và hướng tới các chứng chỉ công trình xanh như LEED nhằm đáp ứng yêu cầu ESG ngày càng khắt khe từ khách thuê quốc tế.

Tại các trung tâm chia chọn hiện đại, việc ứng dụng phần mềm quản lý điện năng tự động cùng công nghệ IoT giúp doanh nghiệp tối ưu công suất băng chuyền theo lưu lượng đơn hàng thực tế, qua đó giảm đáng kể mức tiêu thụ điện năng trong vận hành. Song song với đó, các sàn thương mại điện tử lớn như Shopee và Lazada cũng đang mở rộng áp dụng các giải pháp bao bì thân thiện môi trường như túi nhựa tái chế, giảm vật liệu nhựa dùng một lần hay khuyến khích người dùng lựa chọn phương án giao hàng “giảm nhựa” khi thanh toán.

Những doanh nghiệp giao nhận trong nước như Giao Hàng Tiết Kiệm cũng tích cực cải tiến quy trình đóng gói nhằm giảm áp lực rác thải phát sinh từ thương mại điện tử. Đặc biệt, công nghệ dữ liệu đang trở thành “vũ khí” giảm phát thải hiệu quả của ngành logistics hiện đại. Nhiều doanh nghiệp giao nhận đang đầu tư mạnh vào hệ thống quản lý vận tải (TMS), AI và phân tích dữ liệu vận hành nhằm tối ưu hóa tuyến đường giao hàng theo thời gian thực.

Hạ tầng và chính sách - chìa khóa quyết định tốc độ chuyển đổi xanh

Theo các nghiên cứu trong ngành logistics, chỉ cần tối ưu vài phần trăm tổng quãng đường vận hành mỗi ngày trên quy mô mạng lưới hàng triệu đơn hàng cũng có thể giúp doanh nghiệp tiết kiệm đáng kể nhiên liệu, đồng thời cắt giảm lượng lớn phát thải CO2 ra môi trường.

Dù vậy, quá trình xanh hóa logistics không thể chỉ dựa vào nỗ lực của doanh nghiệp. Việc phát triển hạ tầng giao thông đa phương thức, cơ chế khuyến khích đầu tư xanh, tiêu chuẩn đo lường phát thải và hệ sinh thái công nghệ đồng bộ sẽ đóng vai trò quyết định trong giai đoạn tới.

Trong cuộc cạnh tranh mới của chuỗi cung ứng toàn cầu, logistics xanh không còn là xu hướng mang tính hình ảnh. Đó là tấm vé tham gia thị trường, là điều kiện tồn tại và cũng là cơ hội để ngành logistics Việt Nam bứt phá lên nấc thang giá trị cao hơn.