Xuất nhập khẩu hướng tới tăng trưởng chiều sâu

Cảng container quốc tế Hateco Hải Phòng. Ảnh: MH

Đẩy mạnh xuất khẩu, nâng năng lực tuân thủ

Theo Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa trong 10 tháng đầu năm 2026 ước đạt 1.010,6 tỷ USD, tăng 32,3% so với cùng kỳ năm 2025. Riêng tháng 10, tổng kim ngạch ước đạt 122,2 tỷ USD, tăng 47,6%.

Trong kết quả chung, xuất khẩu 10 tháng ước đạt 499 tỷ USD, tăng 27,4% so với cùng kỳ, tạo động lực tích cực để đạt và vượt mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu 15-16% của cả năm 2026. Đà tăng được ghi nhận ở cả khu vực kinh tế trong nước và khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (FDI).

Nhóm hàng công nghiệp chế biến tiếp tục giữ vai trò chủ lực, chiếm 87,4% tổng kim ngạch xuất khẩu. Hoạt động xuất khẩu sang nhiều thị trường lớn như Trung Quốc, Hoa Kỳ, EU, Hàn Quốc và ASEAN cũng tăng trưởng tích cực.

Về cán cân thương mại, Cục Xuất nhập khẩu ước tính tháng 10 xuất siêu 6,8 tỷ USD, đánh dấu tháng thứ hai liên tiếp xuất siêu, đưa mức nhập siêu lũy kế 10 tháng xuống còn khoảng 12,7 tỷ USD. Như vậy, dù hai tháng gần đây ghi nhận xuất siêu, tính chung 10 tháng, cán cân thương mại vẫn nhập siêu.

Đối với quý IV, Bộ Công Thương xác định đẩy mạnh xuất khẩu, đa dạng hóa thị trường và nâng cao năng lực tuân thủ. Trọng tâm là khai thác hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA) đã ký kết, đồng thời mở rộng các thị trường mới.

Đi cùng việc khai thác thị trường là nâng cao năng lực cảnh báo sớm về các vụ việc phòng vệ thương mại, rào cản thuế quan, tiêu chuẩn xanh, truy xuất nguồn gốc và quy định xuất xứ. Bộ đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao chất lượng sản phẩm, xây dựng thương hiệu và minh bạch chuỗi cung ứng.

Với xuất khẩu nông sản, các nhiệm vụ tập trung vào thúc đẩy xuất khẩu chính ngạch, mở rộng các thỏa thuận, nghị định thư về kiểm dịch. Việc tăng cường đầu tư hạ tầng logistics lạnh, chuẩn hóa vùng trồng và cơ sở đóng gói cũng được chú trọng nhằm đáp ứng quy định của từng thị trường đối tác.

Sản xuất veston tại Tổng Công ty May 10. Ảnh: DN

Nâng chất lượng, đa dạng thị trường

Cùng với những nhiệm vụ trước mắt, Bộ Công Thương đang xây dựng Dự thảo Chiến lược xuất nhập khẩu hàng hóa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Các mục tiêu tập trung vào ba nhóm nội dung: tăng trưởng và cán cân thương mại; phát triển theo chiều sâu; đa dạng hóa thị trường.

Về tăng trưởng, dự thảo đặt mục tiêu xuất khẩu hàng hóa tăng bình quân 15-16%/năm, nhập khẩu tăng bình quân 12-13%/năm trong giai đoạn 2026-2030, góp phần vào tăng trưởng kinh tế hai con số. Đến năm 2045, Việt Nam hướng tới nhóm 10 nước có kim ngạch xuất khẩu lớn nhất và nhóm 10 nước có kim ngạch nhập khẩu lớn nhất thế giới.

Gắn với mục tiêu này, cán cân thương mại hàng hóa trong giai đoạn 2026-2030 được định hướng đạt thặng dư bền vững. Tỷ trọng xuất siêu trên tổng xuất khẩu của giai đoạn này được đặt mục tiêu bình quân 3-6%, đến năm 2045 đạt 7-10%.

Dự thảo Chiến lược xuất nhập khẩu hàng hóa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 xác định: “Xuất nhập khẩu phát triển theo chiều sâu, nâng cao hàm lượng chế biến, hàm lượng khoa học công nghệ”.

Định hướng này được cụ thể hóa bằng mục tiêu nâng tỷ trọng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của khu vực doanh nghiệp trong nước trong tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước lên khoảng 28- 30% vào năm 2030 và khoảng 38-40% vào năm 2045.

Đối với cơ cấu hàng hóa, tỷ trọng xuất khẩu hàng chế biến hoặc đã tinh chế trong tổng kim ngạch xuất khẩu được đặt mục tiêu đạt 89-90% vào năm 2030 và trên 92% vào năm 2045. Tỷ lệ giá trị xuất khẩu sản phẩm công nghệ cao trên tổng giá trị xuất khẩu hàng chế biến, chế tạo đến năm 2030 tăng lên khoảng 50%, đến năm 2045 tăng lên trên 55%.

Về thị trường, dự thảo hướng tới đa dạng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, giảm mức độ tập trung và phát triển hợp lý cả về chiều rộng lẫn chiều sâu. Đến năm 2030, không có thị trường xuất khẩu nào chiếm quá 25% tổng kim ngạch xuất khẩu, bảo đảm xuất khẩu đủ phân tán, hạn chế tổn thương trước các cú sốc thương mại. Với nhập khẩu, không có thị trường nào chiếm quá 35% tổng kim ngạch nhập khẩu.

Dự thảo Chiến lược đồng thời nêu: “Giảm mức độ tập trung xuất khẩu vào nhóm thị trường lớn nhất: đưa tỷ trọng cộng gộp của ba thị trường/khu vực lớn nhất xuống dưới 55% vào năm 2030 và dưới 50% vào năm 2045.”

Cùng với giảm mức độ tập trung, dự thảo đặt mục tiêu mở rộng độ phủ, với trên 45 thị trường xuất khẩu đạt kim ngạch trên 1 tỷ USD vào năm 2030 và 55 thị trường vào năm 2045. Tỷ trọng xuất khẩu sang nhóm thị trường mới gồm Nam Á, Trung Đông, châu Phi và Mỹ Latinh được định hướng nâng lên khoảng 10% vào năm 2030 và khoảng 15% vào năm 2045.