Chỉ số kinh tế:
Ngày 20/11/2026, tỷ giá trung tâm của VND với USD là 25.659 đồng/USD, tỷ giá USD tại Cục Quản lý ngoại hối là 25.500/26.891 đồng/USD. Hoạt động sản xuất, thương mại và dịch vụ tiếp tục tăng trưởng trong tháng 10/2026. So với tháng trước, chỉ số sản xuất công nghiệp tăng 2,3%, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa tăng 3,7%, đạt 122,03 tỷ USD; tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng 1,0%, đạt 695,5 nghìn tỷ đồng. Khách quốc tế đến Việt Nam tăng 4,9%, đạt 1,85 triệu lượt; số doanh nghiệp thành lập mới tăng 8,7%, đạt gần 12,6 nghìn doanh nghiệp. Trong khi đó, CPI tăng 0,20% so với tháng trước. Tính đến ngày 31/10/2026, tổng vốn đầu tư nước ngoài đăng ký vào Việt Nam đạt 54,85 tỷ USD, tăng 74,0% so với cùng kỳ năm trước; vốn FDI thực hiện trong 10 tháng ước đạt 24,08 tỷ USD, tăng 13,1% so với cùng kỳ năm trước.

Kim ngạch xuất khẩu lớn chưa phải đích đến

Trà Giang
Trà Giang  - 
Sau nhiều năm mở rộng sản xuất và thị trường, Việt Nam đã trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng nông, lâm sản toàn cầu. Gỗ, cà phê, cao su đều có vị trí đáng kể trên thị trường thế giới. Tuy nhiên, phía sau lợi thế về sản lượng và quy mô xuất khẩu vẫn là khoảng cách về khả năng nắm giữ những khâu tạo ra giá trị cao như công nghệ, thiết kế, thương hiệu, tiêu chuẩn và dữ liệu.
aa
Doanh nghiệp Việt loay hoay trước hội nhập Mục tiêu xuất khẩu nông sản 100 tỷ USD: Không chỉ bán sản phẩm, mà phải bán câu chuyện của sản phẩm Góp gần 80% kim ngạch xuất khẩu, doanh nghiệp FDI vẫn kém hiện diện trên sàn chứng khoán Xuất nhập khẩu 2026: Đằng sau những con số tăng trưởng

Quy mô lớn, giá trị giữ lại còn hạn chế

Với ngành gỗ, ông Nguyễn Quốc Khanh, Chủ tịch Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (VIFOREST), Chủ tịch HĐQT Tập đoàn AA cho biết, khoảng 20 năm qua, kim ngạch xuất khẩu gỗ, nội thất và hàng mỹ nghệ đã tăng từ khoảng 300 triệu USD lên 17,2 tỷ USD năm 2025, với giá trị xuất siêu gần 12 tỷ USD. Việt Nam hiện nằm trong nhóm 5 quốc gia xuất khẩu đồ gỗ và nội thất lớn nhất thế giới, đứng đầu Đông Nam Á và thứ hai châu Á.

Cùng với sự gia tăng về kim ngạch, ngành đã hình thành hệ sinh thái sản xuất tương đối hoàn chỉnh, từ nguyên liệu, chế biến, công nghiệp phụ trợ, thiết kế đến logistics và sản xuất thành phẩm, tạo việc làm cho khoảng một triệu lao động. Theo ông Nguyễn Quốc Khanh, đây là lợi thế đáng kể bởi sức cạnh tranh của Việt Nam không chỉ đến từ từng doanh nghiệp riêng lẻ mà còn từ cả chuỗi cung ứng.

Song, năng lực sản xuất lớn chưa đồng nghĩa với khả năng quyết định thị trường. Phần lớn doanh nghiệp vẫn hoạt động theo mô hình OEM (sản xuất theo đơn đặt hàng, thiết kế và yêu cầu của đối tác), trong khi năng lực ODM (tự thiết kế và phát triển sản phẩm) còn hạn chế. Vì vậy, dù đã trở thành một trung tâm sản xuất đồ gỗ lớn trên thế giới, doanh nghiệp Việt vẫn chưa làm chủ tương xứng các khâu quyết định sản phẩm, thương hiệu và phần giá trị giữ lại trong chuỗi.

Theo ông Khanh, bước đi tiếp theo của ngành là nâng cao năng lực thiết kế, xây dựng thương hiệu, phát triển sản xuất bền vững và truy xuất nguồn gốc, đầu tư công nghệ, trong đó có AI, đồng thời tăng cường liên kết doanh nghiệp. Tư duy phát triển cũng cần chuyển từ xử lý những yêu cầu trước mắt sang dự báo thay đổi của thị trường trong 5-10 năm tới.

Không chỉ ngành gỗ, cà phê Việt Nam cũng đứng trước bài toán chuyển lợi thế về sản lượng thành giá trị. Ông Thái Như Hiệp, Phó Chủ tịch Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam (VICOFA), Chủ tịch Công ty TNHH Vĩnh Hiệp cho rằng, Việt Nam có thế mạnh lớn về sản lượng, đặc biệt với robusta, nhưng sản lượng lớn chưa đủ nếu chưa làm chủ chất lượng và những khâu tạo ra giá trị cao.

“Chúng ta phải sản xuất theo tiêu chuẩn của thị trường và của người mua, thay vì chỉ sản xuất những gì mình có rồi tìm cách bán”, ông Thái Như Hiệp nhấn mạnh.

Trong bối cảnh các yêu cầu về nguồn gốc, tính bền vững và giảm phát thải ngày càng chặt chẽ, khả năng đáp ứng của từng doanh nghiệp là chưa đủ. Theo ông Hiệp, lợi thế về cà phê nhân mới là nền tảng ban đầu, trong khi dư địa tạo thêm giá trị nằm ở chế biến sâu, xây dựng thương hiệu, làm chủ tiêu chuẩn và dữ liệu. Đây cũng là những khâu cần được củng cố nếu ngành cà phê muốn nâng vị thế trong chuỗi giá trị.

Với cao su, khoảng cách lại thể hiện rõ ở cơ cấu sản phẩm. Theo ông Nguyễn Viết Tượng, nguyên Phó Chủ tịch Hiệp hội Cao su Việt Nam, nguyên Chủ tịch HĐQT CTCP Cao su Đắk Lắk, Việt Nam hiện đứng thứ tư thế giới về sản lượng cao su thiên nhiên và thứ ba về xuất khẩu, nhưng phần lớn vẫn là cao su thiên nhiên và sản phẩm chế biến chưa sâu; các sản phẩm kỹ thuật có hàm lượng công nghệ cao còn hạn chế.

Theo ông Nguyễn Viết Tượng, sản lượng nguyên liệu không phải yếu tố duy nhất quyết định vị trí của doanh nghiệp trong chuỗi. Khả năng phát triển công nghệ, chế biến sâu, sản phẩm và thương hiệu mới tạo điều kiện để doanh nghiệp tiến vào những công đoạn có giá trị gia tăng cao hơn. Từ gỗ, cà phê đến cao su, khi lợi thế về nguồn cung đã được xác lập, dư địa tiếp theo nằm ở việc mở rộng những khâu doanh nghiệp Việt có thể chủ động và nâng phần giá trị giữ lại trong nước.

Từng bước nâng khả năng tham gia xây dựng tiêu chuẩn và tạo tiếng nói trên thị trường
Từng bước nâng khả năng tham gia xây dựng tiêu chuẩn và tạo tiếng nói trên thị trường

Từ đáp ứng tiêu chuẩn đến tham gia “luật chơi”

Khi các yêu cầu về chất lượng, môi trường, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững ngày càng trở thành điều kiện tiếp cận thị trường, việc đáp ứng các chuẩn mực quốc tế không còn đơn thuần là yêu cầu tuân thủ. Khả năng chủ động thích ứng và từng bước tham gia vào quá trình xây dựng tiêu chuẩn đang trở thành yếu tố quan trọng để doanh nghiệp nâng vị thế trong chuỗi.

Với ngành cao su, ông Tượng cho rằng, cần nâng cao Nhãn hiệu chứng nhận Cao su Việt Nam, hướng tới xây dựng khung tiêu chuẩn quốc gia và tham gia sâu hơn vào quá trình xây dựng tiêu chuẩn quốc tế. Theo ông, việc làm chủ các tiêu chuẩn xanh cần trở thành “vũ khí cạnh tranh”, giúp doanh nghiệp tăng quyền chủ động thay vì luôn ở thế bị dẫn dắt.

Đi cùng với tiêu chuẩn là dữ liệu. Thông tin về vùng nguyên liệu, sản lượng, chất lượng, truy xuất nguồn gốc và phát thải ngày càng trở thành cơ sở để chứng minh khả năng đáp ứng yêu cầu của người mua. Điều này đặc biệt quan trọng với những ngành có vùng nguyên liệu rộng và nhiều hộ sản xuất như cà phê, cao su. Việc xây dựng dữ liệu đầy đủ, minh bạch vì thế không chỉ phục vụ quản lý mà còn hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận những phân khúc có yêu cầu cao hơn.

Tuy nhiên, từng doanh nghiệp khó có thể tự tạo dựng tiêu chuẩn hay tác động đến cách vận hành của cả ngành hàng. Các hiệp hội vì vậy cần nâng cao năng lực phân tích, dự báo thị trường, công nghệ và chính sách; đồng thời tăng cường kết nối, chia sẻ thông tin và đại diện cho những lợi ích chung của doanh nghiệp.

TS. Tô Xuân Phúc, Giám đốc Chương trình Chính sách, Thương mại và Tài chính Lâm nghiệp, Tổ chức Forest Trends cho rằng, Việt Nam cần chuyển từ vị thế một nơi sản xuất, cung ứng sang một đối tác đáng tin cậy trong chuỗi giá trị. Truy xuất nguồn gốc, minh bạch chuỗi cung ứng, tiêu chuẩn và dữ liệu không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu của người mua mà còn là cơ sở tạo dựng niềm tin.

Khi có thể chứng minh rõ chất lượng, nguồn gốc và khả năng thực hiện cam kết, doanh nghiệp Việt Nam sẽ có thêm cơ hội tham gia vào những khâu có giá trị cao hơn. Bởi vậy, bước tiến tiếp theo không chỉ là đáp ứng tốt hơn những tiêu chuẩn sẵn có, mà còn từng bước nâng khả năng tham gia xây dựng tiêu chuẩn và tạo tiếng nói trên thị trường. Khi đó, vị thế xuất khẩu sẽ không chỉ được thể hiện qua kim ngạch, mà còn ở phần giá trị doanh nghiệp Việt Nam có thể nắm giữ trong chuỗi.

Trà Giang

Tin liên quan

Tin khác

Kế hoạch tổng thể quản trị xuất siêu và phòng tránh các rủi ro trong hoạt động thương mại quốc tế

Kế hoạch tổng thể quản trị xuất siêu và phòng tránh các rủi ro trong hoạt động thương mại quốc tế

Nghị quyết số 403/NQ-CP ngày 21/11/2026 ban hành Kế hoạch tổng thể quản trị xuất siêu và phòng tránh các rủi ro trong hoạt động thương mại quốc tế giai đoạn 2026 - 2030.
Từ năm 2027, không phải cứ lắp ráp tại Việt Nam là được ghi “Made in Vietnam”

Từ năm 2027, không phải cứ lắp ráp tại Việt Nam là được ghi “Made in Vietnam”

Từ ngày 1/1/2027, việc xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa lưu thông trong nước sẽ có bộ tiêu chí kỹ thuật cụ thể, nhằm ngăn chặn tình trạng hàng nhập khẩu chỉ qua các công đoạn gia công đơn giản nhưng vẫn mang nhãn “Made in Vietnam”. Theo ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), quy định mới không phát sinh thêm giấy phép, doanh nghiệp được tự kê khai xuất xứ nhưng phải có hồ sơ chứng minh và chịu trách nhiệm về thông tin công bố.
Việt Nam chủ trì chuỗi hội nghị CPTPP: Kỳ vọng thúc đẩy liên kết kinh tế khu vực

Việt Nam chủ trì chuỗi hội nghị CPTPP: Kỳ vọng thúc đẩy liên kết kinh tế khu vực

Từ ngày 23 - 27/11/2026, Hà Nội sẽ diễn ra chuỗi cuộc họp và đối thoại cấp cao trong khuôn khổ năm Chủ tịch CPTPP của Việt Nam. Không chỉ tập trung vào việc thực thi một hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, các hoạt động còn mở ra cơ hội trao đổi về đầu tư, chuỗi cung ứng và kết nối doanh nghiệp giữa CPTPP với ASEAN và Liên minh châu Âu (EU).
Các thành viên WTO triển khai nhiều biện pháp tạo thuận lợi thương mại

Các thành viên WTO triển khai nhiều biện pháp tạo thuận lợi thương mại

Các thành viên Tổ chức Thương mại Quốc tế (WTO) đang gia tăng các biện pháp tạo thuận lợi thương mại, góp phần duy trì dòng chảy hàng hóa xuyên biên giới và hỗ trợ thương mại toàn cầu tăng trưởng tích cực.
Gạo xuất khẩu khởi sắc: Cơ hội đi cùng áp lực vốn và đầu ra

Gạo xuất khẩu khởi sắc: Cơ hội đi cùng áp lực vốn và đầu ra

Giá gạo xuất khẩu của Việt Nam đang có dấu hiệu phục hồi, đặc biệt ở phân khúc gạo thơm, với một số sản phẩm được chào bán ở mức cao. Tuy nhiên, diễn biến này chưa khiến các doanh nghiệp yên tâm đẩy mạnh thu mua. Giá lúa trong nước tăng, nguồn hàng cuối năm hạn chế, trong khi chính sách nhập khẩu của Philippines còn nhiều biến động khiến việc tính toán chi phí và lợi nhuận trở nên khó khăn hơn.
Từ 1/1/2027, hàng hóa trong nước có khung pháp lý riêng về xuất xứ Việt Nam

Từ 1/1/2027, hàng hóa trong nước có khung pháp lý riêng về xuất xứ Việt Nam

Từ ngày 1/1/2027, Nghị định 384/2026/NĐ-CP chính thức có hiệu lực, lần đầu thiết lập khung pháp lý riêng về xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa sản xuất và lưu thông trong nước. Bộ Công Thương lưu ý doanh nghiệp nắm rõ các tiêu chí xác định xuất xứ, trách nhiệm tự xác định, công bố thông tin và phòng, chống gian lận xuất xứ.
Thành phố Hồ Chí Minh thúc đẩy hợp tác với doanh nghiệp Nhật Bản trên ba trụ cột kinh tế

Thành phố Hồ Chí Minh thúc đẩy hợp tác với doanh nghiệp Nhật Bản trên ba trụ cột kinh tế

Nhật Bản là một trong những đối tác kinh tế hàng đầu của TP. Hồ Chí Minh trên ba trụ cột đầu tư, thương mại và hợp tác phát triển. Với không gian phát triển mới cùng danh mục khoảng 250 dự án kêu gọi đầu tư giai đoạn 2026-2030, Thành phố đang mở rộng cơ hội hợp tác với doanh nghiệp Nhật Bản trong các lĩnh vực công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ, logistics và kinh tế xanh.
Chuyển từ hợp tác riêng lẻ sang liên kết chuỗi giá trị

Chuyển từ hợp tác riêng lẻ sang liên kết chuỗi giá trị

Nếu các địa phương vẫn phát triển riêng lẻ, chưa hình thành được chuỗi sản xuất và tiêu thụ chung thì những lợi thế sẵn có khó chuyển hóa thành giá trị kinh tế tương xứng.
Xuất khẩu 2027: Mở rộng thị trường phải đi cùng hiệu quả

Xuất khẩu 2027: Mở rộng thị trường phải đi cùng hiệu quả

Thương mại toàn cầu dịch chuyển mở ra cơ hội cho nông sản, đồ gỗ, linh kiện và nhiều nhóm hàng xuất khẩu của Việt Nam trong năm 2027. Tuy nhiên, thị trường rộng hơn chưa chắc mang lại lợi nhuận cao hơn khi chi phí vận tải biến động, tiêu chuẩn nhập khẩu ngày càng khắt khe và thời gian thu hồi tiền hàng kéo dài. Để tận dụng cơ hội, doanh nghiệp cần tính toán đồng thời khả năng nhận đơn hàng, nhu cầu vốn lưu động và hiệu quả trên từng hợp đồng xuất khẩu.
Ngành gỗ Việt săn “vàng” ngay trên sân nhà

Ngành gỗ Việt săn “vàng” ngay trên sân nhà

Trước áp lực chi phí xúc tiến nước ngoài đắt đỏ và biến động chuỗi cung ứng, việc đưa khách mua hàng quốc tế về Việt Nam được xem là lời giải bài toán chi phí cho doanh nghiệp ngành gỗ nội địa.