Bài toán chưa có lời giải

	Gỡ vướng từ nội tại
	Không thể cứ ngồi chờ giải cứu

Liên kết theo chuỗi sẽ giúp giảm giá thành sản phẩm

Chính sách chưa vào thực tiễn

Giết mổ công nghiệp được cho là một trong những nút thắt phát triển ngành chăn nuôi theo chuỗi, tuy nhiên, hiện nay, chuyện này đang gặp khó. Là DN hoạt động trong lĩnh vực này, ông Đào Quang Vinh - Tổng giám đốc Công ty cổ phần Thực phẩm Vinh Anh chia sẻ, khi TP. Hà Nội ban hành Quyết định số 77/2009/QĐ-UBND về một số chính sách khuyến khích đầu tư xây dựng các cơ sở giết mổ, chế biến gia súc, gia cầm đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm và bảo vệ môi trường trên địa bàn thành phố, DN rất hào hứng.

Tuy nhiên, khi thực hiện thì không phải như vậy. Do khó khăn trong việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nên DN gặp nhiều trở ngại khi tiếp cận vốn ngân hàng.

Cũng theo ông Vinh, một vấn đề khác là Thông tư 09/2016/TT-BNNPTNT quy định về kiểm soát giết mổ và kiểm tra vệ sinh thú y, quy định mã số thú y thay cho giấy kiểm dịch. Đây được xem là cơ hội cho các DN giết mổ vì khi cấp mã số thú y thì tất cả các sản phẩm lưu thông ngoài thị trường phải được bao gói. Tuy nhiên, thực tế không như kỳ vọng của DN. Thịt bao gói thì đương nhiên phải làm mát, tuy nhiên, khi DN chuyển thịt đến cho các trường học thì không được chấp nhận vì bị cho là thịt cũ.

“Chúng tôi quay lại xin Chi cục Thú y Hà Nội đục thủng túi ni lông, thì không được đồng ý, vì nếu đục thủng thì vô tác dụng bảo quản. DN chúng tôi làm như thế nào cũng… chết”, ông Vinh trần tình.

Ngoài những bất cập về chính sách, chính thói quen tiêu dùng hiện nay cũng làm khó việc phát triển chăn nuôi theo chuỗi khép kín. An toàn vệ sinh thực phẩm là một đòi hỏi tất yếu nhưng hiện nay, chỉ tính riêng trên địa bàn TP.Hà Nội thì đến 80% lượng thực phẩm được giết mổ theo phương pháp thủ công, người tiêu dùng vẫn quen mua thịt tươi, trong khi các nhà khoa học đã nghiên cứu và kết luận thói quen này hoàn toàn không tốt.

Trên thế giới, việc làm mát thịt, sau đó cấp đông là một yêu cầu bắt buộc trước khi đưa ra thị trường để thịt có thời gian chuyển hóa các chất còn tồn dư. Vì vậy, phải tuyên truyền để thay đổi thói quen của người tiêu dùng, thay vì dùng thịt tươi nóng thì chuyển sang dùng thịt đã được làm mát cấp đông thì các DN sản xuất theo chuỗi khép kín mới có thể phát triển.

Quá nhiều rào cản

Chia sẻ kết quả nghiên cứu rà soát các rào cản thể chế ảnh hưởng tới nông sản tại thị trường nội địa, tập trung chủ yếu vào 2 sản phẩm là thịt lợn và thịt gà do Viện Chính sách và Chiến lược Phát triển nông nghiệp nông thôn (IPSARD) thực hiện mới đây, bà Trần Thị Thanh Nhàn - Bộ môn Nghiên cứu thị trường ngành hàng (IPSARD) cho hay, hiện nay, ngành chăn nuôi trong nước đang phải đối diện với nhiều bất cập. Thủ tục xin cấp phép đầu tư cho các vùng chăn nuôi và giết mổ tập trung phải qua 8 bước.

Trong đó, dự án thực hiện trên khu đất đã nằm trong vùng quy hoạch tập trung nhưng vẫn phải tuân thủ theo các bước này, gây khó khăn và không khuyến khích DN đầu tư. Đất đã vào khu quy hoạch tập trung nhưng vẫn không được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thủ tục chuyển mục đích sử dụng đất cũng rất khó khăn.

Sự không thống nhất và có quá nhiều quy định về điều kiện đầu tư kinh doanh của cơ sở sản xuất, chế biến, buôn bán thực phẩm khiến cho DN, cơ sở chăn nuôi gặp khó trong việc tuân thủ.

Nhóm bất cập thứ hai là về quy định quản lý giết mổ trong chăn nuôi. Các chính sách quy hoạch và hỗ trợ phát triển các khu giết mổ tập trung chưa hiệu quả, chồng chéo, chưa hợp lý và chưa cập nhật bởi trùng với quy hoạch phân khu đô thị, xa các điểm phân phối, không phù hợp với quy hoạch nông thôn mới và tình hình phát triển của địa phương.

Những yếu tố này không khuyến khích việc giết mổ ở các cơ sở tập trung đã được đầu tư kinh phí từ ngân sách Nhà nước, gây lãng phí, đồng thời không kiểm soát được giết mổ nhỏ lẻ, không khuyến khích DN tự đầu tư nâng cấp.

Nhóm bất cập thứ ba liên quan đến quy định về kiểm dịch và kiểm soát chất lượng sản phẩm. Cụ thể, Thông tư 24/2013/TT-BYT quy định về mức giới hạn tối đa dư lượng thuốc thú y trong thực phẩm đối với 59 hóa dược. Trong khi đó, QCVN 01-10:2009/BNNPTNT và QCVN 01-12:2009/BNNPTNT cũng đề cập tới vấn đề này, nhưng chỉ có 19 kháng sinh, hóa dược đối với gà, và 9 kháng sinh, hóa dược đối với lợn… gây khó cho DN trong thực thi và khó cho công tác quản lý.

Ngoài ra, việc thu phí kiểm dịch theo lô hàng không tính lớn, nhỏ đã làm tăng chi phí cho DN nhỏ, dẫn tới khó cạnh tranh. Tiêu chuẩn, hàng rào kỹ thuật cho thịt nhập khẩu rất lỏng lẻo, đặc biệt là nội tạng động vật. Điều này gây khó khăn trong quản lý, cạnh tranh không bình đẳng giữa hàng chất lượng cao, thấp, hàng trong nước và nhập khẩu…

Theo các chuyên gia, xây dựng chăn nuôi theo quy hoạch có tiêu chuẩn quản lý gắn kết với giết mổ công nghiệp và sản xuất ra thịt mát, thịt cấp đông cung cấp đầu ra cho chuỗi, đầu ra cho cửa hàng tiện ích, bếp ăn tập thể… là giải pháp để ngành chăn nuôi phát triển bền vững.

Để làm được việc này, cần sửa đổi, bổ sung, thay thế các bất cập, chồng chéo trong các văn bản quy phạm pháp luật liên quan như xem xét sửa đổi, bổ sung bất cập trong Thông tư 24/2013/TT-BYT; Thông tư 45, Nghị định 178, Nghị định 229; ban hành quy chuẩn kỹ thuật Việt Nam về điều kiện vệ sinh thú y đối với cơ sở chế biến sản phẩm động vật…

Các chính sách quản lý nên dựa trên quan điểm nhà nước tạo môi trường, xây dựng thể chế, thiết lập hệ thống kiểm soát bắt buộc nhằm đảm bảo minh bạch và công bằng trong phân phối, lưu thông thực phẩm, đảm bảo an toàn.

Ông Tạ Văn Tường - Giám đốc Trung tâm Phát triển chăn nuôi Hà Nội còn nhấn mạnh, liên kết theo chuỗi từ trồng trọt đến chăn nuôi sẽ giúp giảm giá thành sản phẩm, nhưng nếu chưa thay đổi được thói quen của người tiêu dùng thì các DN đi theo hướng này sẽ còn gặp khó khăn.